Zgon noworodka

Czym jest zgon noworodka

Zgon noworodka to śmierć dziecka, które urodziło się żywe, w ciągu pierwszych 28 dni życia. Jest to najważniejsza część definicji - dziecko musi wykazywać jakiekolwiek oznaki życia po urodzeniu.1 Nie ma znaczenia, czy dziecko umiera krótko po porodzie, czy po kilku tygodniach życia - w obu przypadkach mówimy o zgonie noworodka.2

W klasyfikacji medycznej zgony noworodków dzieli się na dwie kategorie. Zgony wczesne noworodkowe to te, które następują przed 28. dniem życia, natomiast zgony późne niemowlęce występują między 28. a 364. dniem życia.3 Pierwszy tydzień życia jest szczególnie niebezpieczny - około dwie trzecie wszystkich zgonów noworodków następuje właśnie w tym czasie.4

W Stanach Zjednoczonych zgon noworodka zdarza się w około 3,58 na każde 1000 urodzeń, co stanowi mniej niż 1 procent wszystkich porodów.1 Pierwszy miesiąc życia to najbardziej narażony okres dla przeżycia dziecka.5

Najczęstsze przyczyny zgonu noworodka

Najczęstszymi przyczynami zgonów noworodków są przedwczesne urodzenie, niska masa urodzeniowa oraz wady wrodzone.1 Dziecko może umrzeć z wielu różnych powodów w ciągu pierwszych czterech tygodni po urodzeniu.2

Oprócz wcześniactwa i wad wrodzonych, do głównych przyczyn śmierci noworodków należą infekcje. Dziecko może zachorować na poważne zakażenie, które stanie się zagrożeniem dla jego życia. Asfiksja porodowa, czyli niedobór tlenu w mózgu dziecka przed, w trakcie lub po porodzie, również stanowi istotną przyczynę zgonów.67

Czasami przyczyną śmierci mogą być komplikacje podczas porodu. Niestety, zdarzają się również sytuacje, gdy lekarze po prostu nie potrafią ustalić, dlaczego dziecko zmarło.2 Dziecko może umrzeć nawet po bardzo zdrowej ciąży i normalnym porodzie.6

Skala problemu na świecie

Zgony noworodków stanowią ogromny problem zdrowia publicznego na całym świecie. W 2022 roku zmarło 2,3 miliona noworodków. Zgony w okresie noworodkowym zmniejszyły się o 44 procent od 2000 roku, jednak wciąż w 2022 roku prawie połowa (47 procent) wszystkich zgonów dzieci poniżej 5. roku życia przypadała na okres noworodkowy.5

Szacuje się, że rocznie umiera około 4 milionów noworodków, co stanowi około 60 procent wszystkich zgonów dzieci poniżej 5. roku życia oraz prawie dwie trzecie zgonów niemowląt (od urodzenia do 12 miesięcy).4 Okres noworodkowy należy do najbardziej narażonych okresów życia i wymaga wzmożonej jakościowej opieki podczas porodu i po narodzinach dziecka.5

Około 98 procent zgonów noworodków występuje w krajach rozwijających się.47 Najwyższe roczne wskaźniki zgonów noworodków występują w Azji Południowej, gdzie na każde 1000 żywych urodzeń przypada około 51 zgonów. Każdego roku tylko w Azji Południowej 2 miliony dzieci umiera w ciągu miesiąca od urodzenia. Dla porównania, wskaźniki na 1000 żywych urodzeń wynoszą 42 w Afryce, 25 w Ameryce Łacińskiej i mniej niż 10 w Europie i Ameryce Północnej.5

W 2022 roku Afryka Subsaharyjska odpowiadała za 57 procent całkowitej liczby zgonów dzieci poniżej 5. roku życia, ale tylko za 30 procent światowych zgonów noworodków.5

Czynniki ryzyka

Istnieje szereg czynników, które zwiększają ryzyko zgonu noworodka. Do czynników ryzyka i przyczyn zgonów noworodków mogą należeć infekcje, takie jak posocznica (ciężkie zakażenie krwi), zapalenie płuc, tężec (choroba bakteryjna powodująca skurcze mięśni) oraz biegunka.6

Przedwczesne urodzenie dziecka stanowi istotny czynnik ryzyka. Dzieci urodzone przed terminem często nie mają w pełni rozwiniętych narządów, co czyni je bardziej narażonymi na problemy zdrowotne. Asfiksja porodowa, czyli brak wystarczającej ilości tlenu w mózgu dziecka, również znacznie zwiększa ryzyko śmierci.6

Wady wrodzone, czyli schorzenia obecne już w momencie narodzin, mogą być przyczyną zgonu noworodka. Choroby matki podczas ciąży, takie jak stan przedrzucawkowy (wysokie ciśnienie krwi w ciąży), również zwiększają ryzyko.6

Ważne jest zrozumienie, że wiele czynników ryzyka zgonu noworodka nie da się zapobiec. Uczucie winy po utracie noworodka jest powszechne, jednak nie jest uzasadnione i może stanowić barierę w procesie zdrowienia.6

Spędzanie czasu z dzieckiem

Spędzanie czasu z dzieckiem tworzy wspomnienia i pozwala uznać dziecko za część rodziny. Zapamiętywanie i dzielenie się tymi wspomnieniami z czasem pomaga niektórym osobom w procesie żałoby. To, jak rodzice tworzą wspomnienia o swoim dziecku, należy do nich i ich rodziny.2

Rodzice mogą poświęcić tyle czasu, ile potrzebują. Nie powinni czuć się zmuszani oczekiwaniami lub doświadczeniami innych ludzi. Jeśli rodzicom powiedziano, że ich dziecko prawdopodobnie nie przeżyje dłużej niż cztery tygodnie, nadal mogą spędzać razem czas od momentu narodzin dziecka. Pielęgniarki neonatologiczne i położne mogą pomóc rodzicom trzymać i przytulać dziecko oraz spędzać jak najwięcej czasu razem jako rodzina.2

Rodzice mogą nadać dziecku imię i robić wspólne zdjęcia. Jeśli mają inne dzieci, mogą dać im szansę poznania swojego rodzeństwa i zrobienia wspólnych zdjęć rodzinnych.2

Gdy dziecko umrze, personel szpitala zadba o to, aby rodzice mogli spędzić z nim czas. Mogą spędzić ten czas trzymając i przytulając dziecko. Pielęgniarki neonatologiczne i położne mogą również pomóc w ubieraniu, kąpaniu i fotografowaniu dziecka.2

Rodzice mogą mieć możliwość spędzenia kilku dni z dzieckiem lub zabrania go do domu na jakiś czas. Większość szpitali ma specjalne chłodzone łóżeczka do tego celu. Można zapytać położną o tę opcję.2

Zgon noworodka może wpłynąć na innych członków rodziny - dzieci, dziadków i innych krewnych. Rodzice mogą zdecydować, czy chcą zaprosić ich do spędzenia czasu z dzieckiem.2

Emocje i żałoba po stracie dziecka

Śmierć dziecka może wywołać intensywne uczucia żałoby, pustki, gniewu, lęku i depresji. Niezależnie od tego, czy dziecko umrze wkrótce po urodzeniu, czy po przeżyciu kilku tygodni, jest to bardzo trudne doświadczenie dla całej rodziny.2

W porządku jest czuć to, co się czuje - nie ma jednego lub właściwego sposobu reagowania na stratę dziecka. Każdy przechodzi przez żałobę inaczej.2 Jeśli śmierć noworodka była spodziewana, personel szpitala pomoże zapewnić prywatność i poufność, oferując salę żałobną, jeśli jest dostępna. Pomieszczenie to ma na celu uczynienie pobytu jak najbardziej komfortowym i wspierającym.6

Jeśli śmierć była niespodziewana, rodzice mogą być w szoku i mieć trudności z przyswajaniem informacji. Warto poświęcić czas na podjęcie decyzji i zapisywanie informacji. Dobrze jest mieć przy sobie osobę wspierającą.6

Rodzice często chcą odpowiedzi i mogą chcieć obwiniać siebie, ale często nie ma odpowiedzi i nikt nie ponosi winy. Może być trudno przyjmować informacje medyczne po stracie dziecka. Należy poinformować swojego lekarza, jeśli pojawiają się pytania po stracie. Można w każdej chwili wrócić z pytaniami lub wątpliwościami.6

Badania po zgonie dziecka

Autopsja może pomóc rodzicom dowiedzieć się, dlaczego ich dziecko zmarło. Rodzice mogą wybrać, czy chcą przeprowadzić autopsję.1 Personel szpitala przekaże rodzicom informacje o dostępnych opcjach opieki nad dzieckiem. Wybrane opcje będą zależeć od przekonań, preferencji i dostępnych zasobów rodziców.6

Lekarz prowadzący lub doradca genetyczny może pomóc rodzicom dowiedzieć się, dlaczego ich dziecko zmarło i czy istnieje ryzyko wystąpienia tych samych problemów w kolejnej ciąży.1 Lekarz lub położnik staną się pomóc rodzicom dowiedzieć się jak najwięcej o tym, dlaczego to się stało.1

Wsparcie dla rodziców i rodziny

Położne, lekarze, pielęgniarki, pracownicy socjalni, opiekunowie duszpasterskich, położne specjalizujące się w opiece żałobnej oraz dyrektorzy domów pogrzebowych pomogą rodzicom w sprawach, które muszą i chcą załatwić po śmierci dziecka. Obejmuje to organizację pogrzebu.2

Większość szpitali pomoże rodzicom umieścić zdjęcia, odciski stópek i kosmyk włosów dziecka w pudełku wspomnień. Rodzice mogą zabrać to pudełko do domu, gdy opuszczą szpital. Niektóre szpitale mogą być w stanie przechowywać to pudełko, dopóki rodzice nie poczują się gotowi, aby je odebrać. Można również poprosić zaufanego członka rodziny lub przyjaciela o przechowanie go.2

Rodzicom zostanie zaoferowane wsparcie zespołu specjalistów ds. zdrowia. Mogą wybrać, które usługi będą dla nich najbardziej pomocne.6 Uzyskanie poradnictwa i wsparcia może pomóc rodzicom poradzić sobie ze śmiercią dziecka.1