Żółta gorączka

Czym jest żółta gorączka

Żółta gorączka to choroba wirusowa przenoszona głównie przez komary aktywne w ciągu dnia1. Nazwa „żółta" pochodzi od żółtaczki – zażółcenia skóry i oczu, które pojawia się u niektórych chorych z ciężkim przebiegiem choroby2.

Choroba może przebiegać bardzo różnie. Część zakażonych osób nie ma w ogóle objawów, inne doświadczają łagodnych dolegliwości podobnych do grypy, ale u niektórych rozwija się ciężka, zagrażająca życiu postać choroby3. W najcięższych przypadkach dochodzi do uszkodzenia wątroby, krwawień wewnętrznych i niewydolności narządów4.

Żółta gorączka jest uznawana za chorobę o dużym wpływie i zagrożeniu dla bezpieczeństwa zdrowia globalnego, ze względu na ryzyko międzynarodowego rozprzestrzeniania się5. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że każdego roku w Afryce i obu Amerykach dochodzi do 67 000–173 000 ciężkich przypadków zakażeń i 31 000–82 000 zgonów, przy czym większość obciążenia chorobą przypada na Afrykę1.

Przyczyny i drogi przenoszenia

Żółtą gorączkę wywołuje wirus z rodziny Flaviviridae6. Choroba przenosi się na ludzi głównie przez ukąszenie zakażonego komara. Głównym wektorem przenoszącym wirusa jest komar gatunku Aedes aegypti, który kąsa zarówno w dzień, jak i w nocy2.

Komary zakażają się wirusem, gdy kąsają naczelne (w tym ludzi), które mają wirusa we krwi. Następnie przenoszą go z zakażonych osobników na niezakażone6. Wirus żółtej gorączki najprawdopodobniej pochodzi z Afryki i dotarł do zachodniej półkuli w XVII wieku w wyniku handlu niewolnikami. Komary-wektory zostały prawdopodobnie zawleczone do Stanów Zjednoczonych w beczkach z wodą na statkach handlowych płynących z krajów, gdzie choroba była endemiczna6.

Duże epidemie żółtej gorączki występują, gdy zakażone osoby wprowadzają wirusa do gęsto zaludnionych obszarów o dużej populacji komarów i gdzie większość ludzi ma niewielką odporność lub nie ma jej wcale z powodu braku szczepień. W takich warunkach zakażone komary przenoszą wirusa z osoby na osobę5.

Występowanie choroby na świecie

Żółta gorączka występuje obecnie w tropikalnych i subtropikalnych obszarach Afryki oraz Ameryki Południowej3. Dwadzieścia siedem krajów afrykańskich i 13 krajów Ameryki Łacińskiej jest klasyfikowanych jako obszary wysokiego ryzyka wystąpienia epidemii żółtej gorączki1.

W Afryce zakażenia występują najczęściej w tropikalnych obszarach zachodniej i środkowej części kontynentu, ale zdarzają się także w miastach i obszarach dżungli7. W Ameryce Południowej choroba jest endemiczna na terytoriach i w regionach 13 krajów. Od 1970 roku żółta gorączka ponownie stała się zagrożeniem dla zdrowia publicznego w obu Amerykach5. W niektórych częściach Ameryki Południowej zakażenia występują rzadziej, zazwyczaj wśród pracowników leśnictwa i rolnictwa lub u podróżnych odwiedzających obszary dżungli, choć odnotowano również ostatnie ogniska w dużych miastach i wokół nich w Brazylii7.

Żółta gorączka nie występuje w Wielkiej Brytanii, Europie, Azji, Australii, Nowej Zelandii ani na wyspach Pacyfiku8. Na całym świecie około 200 000 osób rocznie zakaża się żółtą gorączką, a choroba powoduje około 30 000 zgonów rocznie. Większość tych przypadków i zgonów (około 90%) występuje w Afryce4.

Objawy żółtej gorączki

Wiele osób zakażonych wirusem żółtej gorączki nie ma żadnych objawów lub ma tylko łagodne objawy i całkowicie się wyleczą9. U osób, które rozwijają objawy, czas od zakażenia do pojawienia się choroby wynosi zazwyczaj od 3 do 6 dni9.

Początkowe objawy mogą obejmować nagłe pojawienie się gorączki, dreszcze, silny ból głowy, ból pleców, ogólne bóle ciała, nudności, wymioty, zmęczenie (uczucie znużenia) i osłabienie9. Wiele osób, które rozwijają objawy, czuje się lepiej w ciągu tygodnia9.

Część chorych może doświadczyć bardziej poważnych objawów. U 1 na 7 osób, które mają początkowe objawy, nastąpi krótkotrwała remisja (czas, kiedy czują się lepiej), która może trwać tylko kilka godzin lub jeden dzień, po której następują objawy cięższej choroby9.

Ciężkie objawy obejmują wysoką gorączkę, zażółcenie skóry lub oczu (żółtaczka), krwawienia, wstrząs i niewydolność narządów9. Do bardziej szczegółowych objawów należą także:

• krwawienie z dziąseł
• obecność krwi w moczu
• krwawienie z nosa, ust lub jelit
• wymioty z krwią
• niebezpiecznie niskie ciśnienie krwi
• drgawki i śpiączka (w ciężkich przypadkach)10

U niektórych osób, które wyzdrowieją, osłabienie i zmęczenie mogą utrzymywać się przez kilka miesięcy9. Ciężka postać żółtej gorączki, która wpływa na wiele narządów, w tym wątrobę, nerki i serce, może być śmiertelna10.

Rozpoznanie choroby

Lekarz może podejrzewać żółtą gorączkę, jeśli pacjent ma objawy i przebywał w obszarze, gdzie występują przypadki tej choroby10. Żółtą gorączkę rozpoznaje się na podstawie badań laboratoryjnych, objawów pacjenta i historii podróży3.

Lekarz zapyta o przeszłość zdrowotną i historię podróży, w tym o dokładne daty i lokalizacje. Konieczne będzie także badanie fizykalne7. Aby potwierdzić rozpoznanie, wykonuje się badania krwi, które mogą wykryć obecność wirusa lub przeciwciał przeciwko niemu10.

Leczenie

Nie istnieje specyficzne lekarstwo na żółtą gorączkę, dlatego postępowanie kliniczne ma charakter wspomagający11. To jeden z powodów, dla których środki zapobiegawcze, takie jak szczepienie, są tak ważne12.

Leczenie objawów może obejmować odpoczynek, podawanie płynów oraz stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych11. Należy unikać niektórych leków, takich jak aspiryna lub niesteroidowe leki przeciwzapalne, które mogą zwiększyć ryzyko krwawienia12.

Osoby z poważniejszymi objawami powinny być hospitalizowane w celu ścisłej obserwacji i leczenia wspomagającego11. Pacjenci z ciężką postacią choroby powinni być leczeni na oddziale intensywnej terapii13. Wymagane postępowanie obejmuje leki zwężające naczynia krwionośne, resuscytację płynową, zarządzanie respiratorem oraz leczenie rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, krwawień, wtórnych zakażeń oraz niewydolności nerek i wątroby13.

Osoby z żółtą gorączką powinny być chronione przed dalszą ekspozycją na komary (na przykład powinny przebywać w pomieszczeniach zamkniętych lub pod moskitierą) w pierwszych dniach choroby, aby nie przyczyniały się do cyklu przenoszenia choroby12.

Uważa się, że osoby, które przeszły żółtą gorączkę, rozwijają dożywotnią odporność12.

Zapobieganie i szczepienia

Żółtej gorączce można zapobiegać poprzez szczepienie11. W Stanach Zjednoczonych dostępna jest żywa, atenuowana szczepionka przeciwko wirusowi żółtej gorączki11. Bezpieczna i przystępna cenowo szczepionka zapewnia dożywotnią ochronę przy podaniu jednej dawki1. Szczepionka jest bezpieczna dla większości osób w wieku 9 miesięcy lub starszych1.

Szczepionka przeciwko żółtej gorączce jest zalecana, jeśli podróżujesz do obszaru, gdzie występuje żółta gorączka, lub jeśli potrzebujesz certyfikatu szczepienia przeciwko żółtej gorączce, aby udowodnić, że zostałeś zaszczepiony1. Niektóre kraje wymagają od podróżnych posiadania międzynarodowego certyfikatu szczepień lub profilaktyki, aby udowodnić, że otrzymali szczepionkę przeciwko żółtej gorączce14. Szczepienie powinno być wykonane co najmniej 10 dni przed podróżą14.

Niezależnie od stanu szczepienia, podróżni powinni stosować środki ochrony osobistej, aby zmniejszyć ekspozycję na zakażone komary11. Jeśli podróżujesz do obszaru, gdzie występuje żółta gorączka, możesz podjąć pewne działania, aby uniknąć ukąszeń komarów:

• noś odzież z długimi rękawami i długie spodnie, aby zakryć ramiona i nogi, szczególnie wczesnym rankiem i wczesnym wieczorem
• używaj repelentów przeciw owadom na skórze (najlepiej takiego, który zawiera składnik DEET)
• zamykaj okna i drzwi, gdy tylko to możliwe, lub używaj żaluzji lub siatek
• śpij pod moskitierą traktowaną insektycydem, również w ciągu dnia1
• wybieraj zakwaterowanie z klimatyzacją lub moskitierami na oknach i drzwiach15
• traktuj odzież i sprzęt 0,5% permetryną15

Komary przenoszące żółtą gorączkę kąsają w ciągu dnia i w nocy15.