Hipertrójglicerydemia

Czym jest hipertrójglicerydemia?

Hipertrójglicerydemia to stan, w którym masz zbyt dużo trójglicerydów we krwi. Trójglicerydy są lipidami (tłuszczami), które dostarczają energii Twojemu ciału. Część trójglicerydów pozyskujesz z pożywienia, które jesz (takich jak masło i oleje). Ponadto, gdy spożywasz więcej kalorii, niż potrzebujesz, Twój organizm przekształca je w trójglicerydy. Twoje ciało może wykorzystać te trójglicerydy później, gdy będzie potrzebować energii.1

Około 95 procent wszystkich tłuszczy w diecie stanowią trójglicerydy. Ponieważ trójglicerydy są nierozpuszczalne we krwi, są przenoszone przez białka i łączone w cząsteczki zwane lipoproteinami. Główne lipoproteiny odpowiedzialne za transport trójglicerydów to chilomikrony i lipoproteiny bardzo małej gęstości (VLDL). Chilomikrony powstają w jelitach z tłuszczy pokarmowych, które spożywamy, podczas gdy VLDL są produkowane przez wątrobę. Oba krążą w całym organizmie i uwalniają zmagazynowane trójglicerydy do różnych tkanek, takich jak mięśnie jako paliwo lub komórki tłuszczowe do magazynowania energii.2

Hipertrójglicerydemia występuje, gdy dochodzi do nadmiernej produkcji lub upośledzonego usuwania lipoprotein bogatych w trójglicerydy. Ta nierównowaga może być spowodowana jedną lub kombinacją zaburzeń genetycznych, chorób przewlekłych, nawyków żywieniowych i leków.2

Prawidłowe wartości trójglicerydów

Prawidłowy poziom trójglicerydów u dorosłych wynosi poniżej 150 miligramów na decylitr (mg/dL). Poziom trójglicerydów poniżej 100 mg/dL jest idealny. Ważne jest, aby trójglicerydy były mierzone na czczo.1

Hipertrójglicerydemia oznacza, że poziom trójglicerydów wynosi 150 mg/dL lub wyżej. Poniższa tabela przedstawia wytyczne dotyczące poziomu trójglicerydów na czczo u dorosłych:1

• Prawidłowe trójglicerydy: poniżej 150 mg/dL
• Trójglicerydy graniczne: 150 do 199 mg/dL
• Wysokie trójglicerydy: 200 do 499 mg/dL
• Bardzo wysokie trójglicerydy: 500 mg/dL lub wyżej

Objawy

Większość osób z podwyższonymi trójglicerydami nie doświadcza żadnych objawów. Hipertrójglicerydemia sama w sobie jest zwykle bezobjawowa, chociaż wysokie poziomy mogą być związane ze zmianami skórnymi znanymi jako kępki żółte.3

Niektóre formy pierwotnej hipertrójglicerydemii mogą prowadzić do specyficznych objawów: zarówno rodzinne chylomikronemia, jak i pierwotna mieszana hiperlipidemia obejmują objawy skórne (wybuchowe kępki żółte), nieprawidłowości w oczach (lipemia siatkówki), powiększenie wątroby i śledziony (hepatosplenomegalia) oraz objawy neurologiczne.3

Przyczyny hipertrójglicerydemii

Hipertrójglicerydemia w wielu przypadkach jest wieloczynnikowa, wynikająca z kombinacji czynników genetycznych i innych przyczyn zwiększonej produkcji lub upośledzonego usuwania lipoprotein bogatych w trójglicerydy.4

Typowe czynniki ryzyka hipertrójglicerydemii obejmują otyłość, zespół metaboliczny i cukrzycę typu 2. Mniej powszechne czynniki ryzyka obejmują nadmierne spożycie alkoholu, brak aktywności fizycznej, nadwagę, stosowanie niektórych leków i zaburzenia genetyczne.5

Przyczyny hipertrójglicerydemii można podzielić na kilka kategorii:2

Zaburzenia genetyczne:

• Zespół rodzinnej chylomikronemii
• Rodzinna częściowa lipodystrofia
• Rodzinna kombinowana hiperlipidemia
• Poligeniczna hipertrójglicerydemia

Nawyki żywieniowe:

• Alkohol
• Diety bogate w tłuszcze nasycone i cukier
• Siedzący tryb życia

Choroby przewlekłe:

• Cukrzyca
• Przewlekła choroba nerek
• Niedoczynność tarczycy
• Zespół metaboliczny i insulinooporność
• Otyłość
• Reumatoidalne zapaleniestawów
• Toczeń rumieniowaty układowy

Leki:

• Beta-blokery
• Diuretyki
• Steroidy
• Estrogeny doustne
• Chemioterapia

Ryzyko zdrowotne

Wysokie poziomy trójglicerydów zwiększają ryzyko chorób układu krążenia. Dlatego ważne jest, aby dowiedzieć się o hipertrójglicerydemii i jak utrzymać swoje wartości na niskim poziomie.1

Hipertrójglicerydemia jest związana ze zwiększonym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i ostrego zapalenia trzustki. Podwyższone poziomy trójglicerydów i lipoprotein przenoszących trójglicerydy, jak wykazano, zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycowej choroby układu krążenia (np. choroby serca i udaru).2

Przy bardzo wysokich poziomach podwyższenia trójglicerydów (≥ 500 mg/dL) występuje również zwiększone ryzyko zapalenia trzustki (zapalenia trzustki), które może objawiać się silnym bólem brzucha, nudnościami i wymiotami.2

Ciężkie podwyższenie trójglicerydów (poziom trójglicerydów 500 mg/dL lub wyższy) zwiększa ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Leczenie bardzo wysokich poziomów trójglicerydów (tj. 500 mg/dL lub wyżej) ma na celu zmniejszenie ryzyka ostrego zapalenia trzustki.5

Diagnoza i badania

Narodowy Program Edukacyjny Cholesterolu zaleca uzyskanie profilu lipidowego na czczo u dorosłych powyżej 20 roku życia. Odkrycie hipertrójglicerydemii powinno skłonić do zbadania przyczyn wtórnych, takich jak dieta bogata w tłuszcze, nadmierne spożycie alkoholu, niektóre leki i stany medyczne (np. cukrzyca, niedoczynność tarczycy).6

Podwyższone trójglicerydy są określane przez bezpośrednią analizę laboratoryjną surowicy lub osocza po 10-12 godzinach postu. Trójglicerydy są tłuszczami składającymi się z 3 kwasów tłuszczowych kowalencyjnie związanych z cząsteczką glicerolu.7

Pacjenci powinni również być badani pod kątem zespołu metabolicznego i innych nabytych lub wtórnych przyczyn. Komponenty zespołu metabolicznego obejmują otyłość brzuszną, insulinooporność, niski poziom cholesterolu HDL (lipoproteiny wysokiej gęstości), wysokie trójglicerydy i nadciśnienie.6

Leczenie i postępowanie

Zarządzanie wysokimi poziomami trójglicerydów (150 do 499 mg/dL) rozpoczyna się od zmian w diecie i aktywności fizycznej w celu obniżenia ryzyka sercowo-naczyniowego. Obliczenie 10-letniego ryzyka miażdżycowej choroby układu krążenia pacjenta jest istotne dla określenia roli leków.5

Zmiany w stylu życia są niezbędne do zarządzania tym stanem. Możesz potrzebować zmniejszenia spożycia cukru, rafinowanych węglowodanów i alkoholu. Zwiększenie aktywności fizycznej również może pomóc, wraz z lekami.1

Początkowo pacjenci z hipertrójglicerydemią powinni otrzymać poradę na temat terapeutycznych zmian stylu życia (np. zdrowa dieta, regularne ćwiczenia, zaprzestanie palenia tytoniu).6

Nawet bez ostatecznej diagnozy z badań, leczenie może rozpocząć się, ponieważ inne zaburzenia lipidów produkują podobne podwyższenia cholesterolu i trójglicerydów i będą reagować na te same interwencje medyczne. Ogólnie rzecz biorąc, modyfikacje stylu życia (np. zaprzestanie palenia, dieta, ćwiczenia, redukcja wagi) są inicjowane przed jakąkolwiek terapią farmakologiczną w leczeniu pierwotnej i wtórnej dyslipidemii, szczególnie u pacjentów bezobjawowych.8

Zmiana diety

Zalecana jest dieta niskotłuszczowa i niskocholesterolowa. Pacjenci powinni unikać alkoholu i estrogenów w niektórych typach hiperlipoproteinemii.8

Zmniejszenie spożycia węglowodanów (szczególnie rafinowanych węglowodanów) oraz zwiększenie spożycia tłuszczu (szczególnie kwasów tłuszczowych omega-3) i białka może obniżyć poziom trójglicerydów.5

Terapeutyczne zmiany stylu życia (TLC) są pierwszą linią leczenia hipertrójglicerydemii. Zmiany te obejmują dietę o niskiej zawartości tłuszczów nasyconych, kontrolowaną pod względem węglowodanów, w połączeniu z regularną aktywnością fizyczną i utrzymaniem zdrowej masy ciała.6

Zmniejszenie wagi i redukcja kalorii mogą mieć znaczący wpływ na poziomy trójglicerydów. Dieta śródziemnomorska, bogata w owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty, ryby i oliwę z oliwek, jest zalecana dla osób z podwyższonymi trójglicerydami.9

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna o umiarkowanej do wysokiej intensywności może obniżyć poziom trójglicerydów, a także poprawić skład ciała i wydolność fizyczną.5

Regularne ćwiczenia są kluczowym elementem zarządzania hipertrójglicerydemią. Ćwiczenia aerobowe, takie jak szybkie chodzenie, bieganie, pływanie lub jazda na rowerze przez co najmniej 30 minut większość dni w tygodniu, mogą pomóc obniżyć trójglicerydy i poprawić ogólne zdrowie serca.10

Leczenie farmakologiczne

Statyny mogą być rozważane u pacjentów z wysokimi poziomami trójglicerydów, którzy mają ryzyko graniczne (5% do 7,4%) lub pośrednie (7,5% do 19,9%). Dla pacjentów wysokiego ryzyka, którzy nadal mają wysokie poziomy trójglicerydów pomimo stosowania statyn, wysokie dawki ikozapentu (oczyszczonego kwasu eikozapentaenowego) mogą zmniejszyć śmiertelność sercowo-naczyniową.5

Fibraty, kwasy tłuszczowe omega-3 lub niacyna powinny być rozważane u pacjentów z ciężko podwyższonymi poziomami trójglicerydów w celu zmniejszenia ryzyka zapalenia trzustki, chociaż nie zostało to zbadane w badaniach klinicznych.5

Statyny, fibraty, niacyna i olej rybny (samodzielnie lub w różnych kombinacjach) są skuteczne, gdy wskazana jest farmakoterapia.11

Dla pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki związanym z hipertrójglicerydemią należy rozważyć infuzję insuliny i plazmaferezę, jeśli poziomy trójglicerydów pozostają na poziomie 1000 mg/dL lub wyżej pomimo zachowawczego leczenia ostrego zapalenia trzustki.5

Afereza jest wskazana w nagłych przypadkach medycznych, takich jak zapalenie trzustki związane z hipertrójglicerydemią. Leczenie aferetyczne jest w stanie usunąć czynnik sprawczy zapalenia trzustki. Dane sugerują, że stosowanie aferezy powinno być przeprowadzone jak najwcześniej, aby osiągnąć najlepsze wyniki. Użycie plazmaaferezy jest jednak ograniczone ze względu na dość wysokie koszty i ograniczoną dostępność procedury.12