Badanie porównujące metyloprednizolon i metoksalen w leczeniu ostrej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi u pacjentów po przeszczepie komórek macierzystych
Badanie nad komórkami mezenchymalnymi MC0518 u dorosłych i młodzieży z ostrą chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi oporną na sterydy po przeszczepie komórek macierzystych
Badanie oceniające skuteczność i bezpieczeństwo leku RLS-0071 u pacjentów hospitalizowanych z oporną na sterydy ostrą chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi
Ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi to poważne powikłanie, które może wystąpić po przeszczepieniu komórek macierzystych od dawcy. Donor komórki uznają tkanki biorcy za obce i rozpoczynają atak immunologiczny, który najczęściej dotyka skóry, przewodu pokarmowego i wątroby w ciągu pierwszych trzech miesięcy po transplantacji.
Czym jest ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi
Ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi (w skrócie aGVHD) to powikłanie, które występuje po przeszczepieniu komórek macierzystych od dawcy, czyli po allogenicznym przeszczepieniu komórek krwiotwórczych (przeszczepieniu od innej osoby). W tej sytuacji przeszczepione komórki macierzyste (przeszczep) traktują komórki organizmu biorcy (gospodarza) jako nieznane zagrożenie i zaczynają je atakować.
Podczas allogenicznego przeszczepieniu lekarz transplantuje komórki macierzyste krwiotwórcze, czyli niedojrzałe komórki krwi, od dawcy do organizmu biorcy. Pacjent może potrzebować komórek od dawcy, gdy ma problemy z własnymi komórkami krwi, na przykład w przypadku białaczki, chłoniaka lub innych chorób szpiku kostnego, takich jak niedokrwistość aplastyczna.
Nazwa choroby „przeszczep przeciw gospodarzowi" doskonale opisuje to, co się dzieje – przeszczepione komórki (przeszczep) atakują organizm osoby, która je otrzymała (gospodarza).
Przyczyny i mechanizm powstawania choroby
Ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi jest wywoływana przez rozpoznanie i niszczenie tkanek oraz narządów biorcy przez komórki odpornościowe dawcy. Główną rolę w tym procesie odgrywają limfocyty T dawcy, które są komórkami odpornościowymi zdolnymi do rozpoznawania obcych tkanek.
Proces rozwoju choroby przebiega w trzech etapach. Najpierw dochodzi do uszkodzenia tkanek przez chemioterapię lub radioterapię stosowaną przed przeszczepieniem. Następnie komórki prezentujące antygen gospodarza zostają aktywowane przez cząsteczki uwalniane w wyniku uszkodzenia tkanek. W końcu następuje aktywacja alloreaktywnych limfocytów T i uwalnianie cytokin prozapalnych, co prowadzi do śmierci komórek docelowych.
Warto wiedzieć, że organizm dysponuje także mechanizmami regulacyjnymi, które próbują powstrzymać ten proces. Należą do nich limfocyty T regulatorowe oraz komórki supresorowe pochodzenia mieloidalnego.
Częstość występowania
Około 35-50% pacjentów po przeszczepieniu komórek macierzystych rozwija ostrą chorobę przeszczep przeciw gospodarzowi. Dokładne ryzyko zależy od kilku czynników, w tym od źródła komórek macierzystych, wieku pacjenta, sposobu przygotowania do przeszczepu oraz zastosowanego leczenia zapobiegawczego.
Biorąc pod uwagę liczbę wykonywanych przeszczepień na świecie, można szacować, że około 5500 pacjentów rocznie rozwija ostrą chorobę przeszczep przeciw gospodarzowi.
Objawy i dotknięte organy
Ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi zwykle występuje w ciągu pierwszych 100 dni po przeszczepieniu, choć może pojawić się również później. W przeszłości lekarze klasyfikowali chorobę głównie na podstawie czasu pojawienia się objawów. Obecnie rozpoznanie opiera się na objawach klinicznych, wynikach badań oraz czasie wystąpienia pierwszych symptomów.
Choroba najczęściej atakuje trzy główne organy: skórę, układ pokarmowy i wątrobę.
Zmiany skórne manifestują się jako wysypka lub zapalenie skóry. Skóra może być swędząca, a w ciężkich przypadkach może dochodzić do łuszczenia się naskórka.
Objawy ze strony układu pokarmowego obejmują głównie biegunkę. U niektórych pacjentów może pojawić się krew w stolcu oraz uszkodzenia błony śluzowej jelita grubego. Jeden z pacjentów opisał swoje doświadczenia: „ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi poszarpała wyściółkę mojego jelita grubego, powodując niekończące się napady biegunki, które pozostawiały mnie nieprzytomnego na toalecie przez długie godziny, a czasem dni".
Uszkodzenie wątroby może prowadzić do jej powiększenia i nieprawidłowej budowy. Czasami dochodzi również do zmian w jamie brzusznej.
W niektórych przypadkach choroba może także dotknąć oczy. U jednego z pacjentów ostra choroba przeszczep przeciw gospodarzowi zadrapała rogówki, powodując ślepotę, która trwała osiemnaście miesięcy.
Rozpoznanie choroby
Rozpoznanie ostrej choroby przeszczep przeciw gospodarzowi opiera się głównie na badaniu klinicznym przez lekarza. Lekarz ocenia objawy choroby, takie jak zmiany skórne, problemy żołądkowo-jelitowe lub zaburzenia czynności wątroby.
Wykonuje się również badania dodatkowe, które pomagają wykluczyć inne choroby o podobnych objawach. Może to obejmować badania laboratoryjne krwi, badania obrazowe oraz w niektórych przypadkach pobranie wycinka tkanki do badania mikroskopowego.
Leczenie i zapobieganie
Zapobieganie ostrej chorobie przeszczep przeciw gospodarza jest bardzo ważne. Wszyscy pacjenci, którzy otrzymują przeszczep komórek macierzystych od dawcy, otrzymują leczenie zapobiegawcze, choć nie zawsze jest ono skuteczne.
Standardowym postępowaniem zapobiegawczym jest podawanie cyklosporyny przez sześć miesięcy oraz krótki kurs metotreksatu przy przeszczepieniach, w których nie usuwa się limfocytów T. Poziom cyklosporyny we krwi powinien być utrzymywany powyżej 200 ng/ml.
Często zamiast cyklosporyny stosuje się takrolimus, szczególnie przy przeszczepach od dawców niespokrewnionych, ponieważ może on lepiej kontrolować chorobę, choć nie wpływa na przeżywalność. Dodanie prednizonu do leczenia zapobiegawczego również zmniejsza częstość występowania choroby, ale nie zmienia ogólnej przeżywalności.
Leczenie pierwszego rzutu ostrej choroby przeszczep przeciw gospodarza polega na stosowaniu kortykosteroidów (steroidów). Sterydy są lekami, które hamują układ odpornościowy i zmniejszają stan zapalny w organizmie.
Leczenie drugiego rzutu stosuje się, gdy sterydy nie działają. W takiej sytuacji używa się leku o nazwie ruksolitynib, który jest inhibitorem kinazy JAK2. Lek ten blokuje określone ścieżki w komórkach odpornościowych, które powodują zapalenie.
Niestety, nie ma zatwierdzonych metod leczenia dla ostrej choroby przeszczep przeciw gospodarza, która nie reaguje na sterydy i ruksolitynib. Jest to obecnie poważny problem medyczny wymagający dalszych badań.
Leki stosowane w leczeniu to leki immunosupresyjne, które „uspokajają" układ odpornościowy i zmniejszają jego aktywność.
Rokowanie
Ostra choroba przeszczep przeciw gospodarza jest poważnym problemem zdrowotnym i wiąże się z wysoką zachorowalnością i śmiertelnością. Jest to główna przyczyna zgonów i powikłań w ciągu pierwszych 100 dni oraz pierwszego roku po przeszczepie.
Szybkie rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla poprawy wyników leczenia. Ważna jest również współpraca wielu specjalistów i odpowiednie wsparcie dla pacjenta.
Życie z chorobą
Życie z ostrą chorobą przeszczep przeciw gospodarza może być trudnym doświadczeniem emocjonalnym zarówno dla pacjenta, jak i dla jego rodziny. Po przeszczepieniu wszyscy chcą wrócić do normalnego życia, ale choroba może to utrudnić na jakiś czas.
Zmiany emocjonalne są normalne podczas radzenia sobie z chorobą. Zmiany fizyczne, niektóre leki stosowane w leczeniu, zmęczenie i problemy ze snem mogą powodować: depresję, dezorientację, lęk, wahania nastroju oraz przesadne uczucia gniewu, podniecenia lub smutku.
Ważne jest, aby poinformować lekarza, jeśli doświadcza się któregokolwiek z tych objawów. Czasami pacjentom z chorobą przeszczep przeciw gospodarza oferuje się leki stabilizujące nastrój i zmniejszające lęk. Jest to bardzo powszechne. Krótkotrwałe stosowanie tych leków nie oznacza, że będzie się od nich zależnym długoterminowo.
Radzenie sobie ze stresem spowodowanym niepewnością i zmianami może być trudne. Życie z chorobą czasami przypomina emocjonalną kolejkę górską, z wzlotami i upadkami oraz nieoczekiwanymi zwrotami akcji. Może być trudno radzić sobie z nowym problemem po tym, jak udało się przejść przez przeszczep.
Warto pamiętać, że choroba przeszczep przeciw gospodarza jest stworzeniem ludzkim, powstałym z konieczności życia lub śmierci. Nikt nie wybiera, aby zachorować na tę chorobę, ale zwykle jest to lepsze niż alternatywa. Jeden z pacjentów powiedział: „wiem, że bez przeszczepu komórek macierzystych z 2016 roku, który wywołał moją ostrą chorobę przeszczep przeciw gospodarza, niewątpliwie zmarłbym na złośliwego chłoniaka z komórek T".
Dostępne są różne formy wsparcia dla pacjentów i ich rodzin, w tym grupy wsparcia, indywidualne konsultacje z pracownikami socjalnymi i psychologami oraz programy edukacyjne. Wczesna interwencja i odpowiednie wsparcie emocjonalne mogą znacząco poprawić jakość życia podczas leczenia i rekonwalescencji.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
