Zakażenie pneumokokowe

Czym jest zakażenie pneumokokowe

Zakażenie pneumokokowe to nazwa dla każdej infekcji wywołanej przez bakterie zwane Streptococcus pneumoniae, określane również jako pneumokoki. Jest to poważna infekcja bakteryjna, która może być zakaźna i prowadzić do ciężkiej choroby, dlatego wczesne rozpoznanie i leczenie są bardzo ważne12.

Bakterie pneumokokowe mogą zakażać różne części organizmu. Choć niektóre zakażenia mogą powodować łagodne objawy, takie jak infekcja zatok, pneumokoki mogą również prowadzić do zapalenia płuc, zakażenia krwi czy bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych – a te schorzenia mogą zagrażać życiu w każdym wieku2.

Naukowcy zidentyfikowali ponad 100 szczepów Streptococcus pneumoniae. Chociaż istnieje wiele typów, większość poważnych zakażeń jest wywoływana przez zaledwie kilka z nich23.

Rodzaje zakażeń pneumokokowych

Bakterie Streptococcus pneumoniae mogą wywoływać wiele różnych rodzajów zakażeń, które dzielimy na dwie główne kategorie12:

Zakażenia nieinwazyjne są częstsze, mniej poważne i nie rozprzestrzeniają się poza miejsca, gdzie normalnie znajdują się bakterie. Do tego typu należą:

• Zapalenie ucha środkowego (otitis media)
• Zapalenie zatok (sinusitis)

Zakażenia inwazyjne są bardziej poważne i występują wtedy, gdy bakterie rozprzestrzeniają się do części ciała, które normalnie są wolne od zarazków. Ten typ zakażenia nazywany jest inwazyjną chorobą pneumokokową (IPD). Obejmuje on:

• Zapalenie płuc (infekcja płuc)
• Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (infekcja opon mózgu i rdzenia kręgowego)
• Bakteriemia (zakażenie krwi, które może prowadzić do posocznicy)

Pneumokokowe zapalenie płuc jest najczęstszym, najpoważniejszym rodzajem choroby pneumokokowej i jedną z głównych bakteryjnych przyczyn zapalenia płuc wymagającego hospitalizacji45.

Objawy choroby

Objawy zakażenia pneumokokowego zależą od tego, która część ciała jest zainfekowana1.

Większość osób z poważnymi zakażeniami pneumokokowymi, takimi jak zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zakażenie krwi, doświadcza gorączki i ogólnego złego samopoczucia6.

W przypadku pneumokokowego zapalenia płuc mogą wystąpić następujące objawy5:

• Ból w klatce piersiowej
• Dreszcze
• Dezorientacja lub obniżona czujność (szczególnie u osób starszych)
• Kaszel
• Trudności w oddychaniu
• Gorączka

Zakażenia pneumokokowe zazwyczaj powodują gorączkę i ogólne złe samopoczucie, a pozostałe objawy zależą od tego, która część ciała jest zainfekowana6.

Inwazyjne zakażenia pneumokokowe, takie jak bakteriemia i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, charakteryzują się wysokim wskaźnikiem śmiertelności. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zabija około jedną na sześć starszych osób, które się zainfekują, a bakteriemia zabija około jednego na ośmiu dorosłych. Obie choroby mogą również prowadzić do trwałego kalectwa, w tym głuchoty, uszkodzenia mózgu i amputacji kończyn4.

Przyczyny i sposób rozprzestrzeniania

Choroba pneumokokowa jest wywoływana przez bakterie Streptococcus pneumoniae, które powszechnie znajdują się w górnych drogach oddechowych zdrowych ludzi, szczególnie w okresie zimy i wczesnej wiosny6.

Ludzie rozprzestrzeniają bakterie pneumokokowe na innych przez bezpośredni kontakt z wydzielinami z dróg oddechowych, takimi jak ślina lub śluz. Bakterie rozprzestrzeniają się poprzez16:

• Wdychanie zainfekowanych kropelek rozpylanych przez kichanie lub kaszel
• Bliski kontakt z zakażoną osobą

Niektóre osoby, szczególnie dzieci, mogą nosić bakterie w nosie i gardle, nie będąc chorymi, i mogą rozprzestrzeniać bakterie na innych4.

Rozprzestrzenianie jest bardziej prawdopodobne wśród osób przebywających w zatłoczonych miejscach, takich jak domy opieki lub zakłady długoterminowej opieki, oddziały szpitalne, więzienia, bazy wojskowe, uczelnie lub szkoły, schroniska dla bezdomnych czy żłobki6.

Okres wylęgania choroby wynosi zazwyczaj od 1 do 3 dni. Dokładny czas nie jest dokładnie określony, ponieważ kolonizacja zwykle poprzedza inwazyjną chorobę3.

Czynniki ryzyka

Każdy może zachorować na chorobę pneumokokową, ale niektóre osoby są narażone na zwiększone ryzyko1.

Grupy najbardziej narażone na ryzyko to47:

• Małe dzieci
• Osoby starsze
• Dzieci i dorośli z pewnymi przewlekłymi chorobami, w tym przewlekłymi chorobami serca, płuc, nerek lub wątroby, cukrzycą, anemią sierpowatokrwinkową lub chorobami osłabiającymi układ odpornościowy, takimi jak zakażenie HIV i niektóre rodzaje nowotworów

Pewne schorzenia zwiększają ryzyko rozwoju i nasilenie zakażeń pneumokokowych6:

• Choroby przewlekłe (takie jak choroby serca i płuc, cukrzyca i choroby wątroby)
• Nadużywanie alkoholu
• Zaburzenia osłabiające układ odpornościowy, takie jak zakażenie HIV
• Leki hamujące układ odpornościowy, takie jak sterydy lub chemioterapia
• Brak funkcjonującej śledziony
• Anemia sierpowatokrwinkowa
• Zamieszkiwanie w placówce długoterminowej opieki
• Palenie tytoniu

Dorośli w wieku 50–64 lata, którzy są zdrowi, mają około trzy razy większe ryzyko IPD w porównaniu ze zdrowymi dorosłymi w wieku 18–49 lat. Zdrowi dorośli w wieku 65 lat i starsi mają około osiem razy większe ryzyko5.

Grypa i przewlekłe zapalenie oskrzeli mogą uszkadzać wyściółkę dróg oddechowych i tym samym ułatwiać bakteriom pneumokokowym wywoływanie infekcji. Ponadto osoby starsze, nawet zdrowe, są bardziej podatne na zakażenia6.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie może opierać się na objawach lub identyfikacji bakterii w próbkach zakażonego materiału6.

Ostateczne rozpoznanie zakażenia bakteriami Streptococcus pneumoniae zazwyczaj polega na wyizolowaniu tego organizmu z krwi lub innych normalnie jałowych miejsc w organizmie. Dostępne są również badania wykrywające antygen polisacharydowy torebki w płynach ustrojowych. Istnieją także molekularne metody wykrywania wykorzystujące amplifikację kwasów nukleinowych8.

Leczenie

Leczenie zazwyczaj obejmuje antybiotyki2. Antybiotyki są podstawą leczenia zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae9.

Do lat 70. XX wieku praktycznie wszystkie szczepy pneumokoków były wrażliwe na łatwo osiągalne poziomy najczęściej stosowanych antybiotyków, w tym penicylin, makrolidów, klindamycyny, cefalosporyn, ryfampicyny, wankomycyny i trimetoprimu-sulfametoksazolu. Od lat 90. wiele szczepów pneumokoków w Stanach Zjednoczonych wykazuje zmniejszoną wrażliwość na penicylinę i inne powszechnie stosowane antybiotyki9.

Penicylina lub inny antybiotyk jest zwykle skutecznym leczeniem6.

Wytyczne dotyczące leczenia różnią się w zależności od zespołu chorobowego8.

Zapobieganie i szczepienia

Szczepienie jest najlepszym sposobem zapobiegania chorobie pneumokokowej. Zaleca się szczepienie, aby zapobiec chorobie pneumokokowej18.

CDC zaleca szczepienie przeciw pneumokokom dla1:

• Wszystkich dzieci poniżej 5. roku życia
• Osób w wieku od 5 do 49 lat z określonymi schorzeniami zwiększającymi ryzyko
• Dorosłych w wieku 50 lat i starszych

Małe dzieci są rutynowo szczepione przeciwko tym zakażeniom, a szczepienie jest również zalecane dla wszystkich osób w wieku 50 lat i starszych oraz wszystkich osób o wysokim ryzyku6.

Szczepionki mogą zmniejszyć ryzyko zakażenia, szczególnie u małych dzieci i osób starszych. Należy porozmawiać z lekarzem o szczepieniach odpowiednich dla siebie i swojej rodziny2.

Ludzie mogą zachorować na chorobę pneumokokową więcej niż raz. Lekarze zazwyczaj nie przepisują antybiotyków po ekspozycji, aby zapobiec zachorowaniu na zakażenie pneumokokowe. Istnieją jednak kroki, które ludzie mogą podjąć, aby pomóc się chronić1.

Szczepienia stanowią istotną ochronę przed inwazyjną chorobą pneumokokową (taką jak bakteriemia i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych)7.