Badanie skuteczności lonkastuximabu tesiryny i epkoritamabu u pacjentów z nawrotowym lub opornym na leczenie chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B (DLBCL)
Badanie skuteczności epcoritamabu z lenalidomidem i rytuksymabem u pacjentów z nawrotowym i opornym chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B ośrodkowego układu nerwowego.
Chłoniak rozlany z dużych komórek B to choroba nowotworowa krwi, która wymaga szybkiego działania, ale jednocześnie często dobrze odpowiada na leczenie. Terapia koncentruje się na połączeniu leków chemioterapeutycznych z immunoterapią, a w przypadku nawrotu choroby dostępne są coraz nowsze metody, które dają nadzieję pacjentom.
Najważniejsze informacje
check_circleChłoniak rozlany z dużych komórek B to najczęstsza postać agresywnych chłoniaków nieziarniczych u dorosłych.
check_circleStandardowe leczenie R-CHOP łączy chemioterapię z immunoterapią i przynosi dobre rezultaty u większości pacjentów.
check_circleOkoło 75% chorych dobrze odpowiada na pierwszą linię leczenia, a wielu osiąga całkowite wyleczenie.
check_circleTerapia CAR-T to przełomowa metoda dla pacjentów z nawrotową lub oporną postacią choroby, z szansą na wyleczenie u 30–40% leczonych.
check_circlePrzeciwciała biaspecyficzne i koniugaty przeciwciało-lek to nowe opcje terapeutyczne badane w leczeniu chłoniaka.
check_circleLeczenie wymaga natychmiastowego rozpoczęcia po diagnozie ze względu na agresywny charakter choroby.
check_circleBadania kliniczne oferują dostęp do najnowszych terapii i są prowadzone na całym świecie, również w Polsce.
check_circleSpersonalizowane leczenie oparte na testach molekularnych może poprawić skuteczność terapii.
Jak leczy się chłoniaka rozlanego z dużych komórek B – cele i możliwości terapii
Leczenie chłoniaka rozlanego z dużych komórek B ma na celu przede wszystkim uzyskanie całkowitego wyleczenia pacjenta. Mimo że jest to agresywna postać chłoniaka, co oznacza, że komórki nowotworowe rozwijają się bardzo szybko, choroba ta często reaguje na odpowiednio dobraną terapię. Głównym celem leczenia jest zniszczenie komórek nowotworowych, zahamowanie rozwoju choroby oraz przywrócenie pacjentowi możliwości normalnego funkcjonowania.
Wybór konkretnej metody leczenia zależy od wielu czynników, takich jak zaawansowanie choroby, lokalizacja zmian nowotworowych, wiek pacjenta oraz ogólny stan jego zdrowia. Ważne jest również to, czy chłoniak pojawił się po raz pierwszy, czy jest to nawrót choroby – czyli sytuacja, gdy nowotwór powraca po wcześniejszym leczeniu, lub choroba oporna, gdy guz nie reaguje na standardową terapię.
W medycynie istnieją sprawdzone, standardowe metody leczenia tego typu chłoniaka, zatwierdzone przez towarzystwa naukowe i stosowane na całym świecie. Równolegle trwają intensywne badania kliniczne nad nowymi lekami i podejściami terapeutycznymi, które mogą być szczególnie pomocne u pacjentów, u których standardowe leczenie nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Dzięki postępom w badaniach naukowych, pacjenci z chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B mają coraz większe szanse na osiągnięcie długotrwałej remisji, a nawet całkowitego wyleczenia.
Standardowe leczenie chłoniaka rozlanego z dużych komórek B
Podstawą leczenia chłoniaka rozlanego z dużych komórek B jest schemat o nazwie R-CHOP, który łączy w sobie pięć różnych leków. Skrót R-CHOP składa się z pierwszych liter nazw tych substancji: rituksymab (Rituxan), cyklofosfamid (Cytoxan), doksorubicyna (Hydroxydaunomycin), winkrystyna (Oncovin) oraz prednizon. Jest to połączenie chemioterapii – która niszczy szybko dzielące się komórki nowotworowe – oraz immunoterapii w postaci rituksymabu, który pomaga układowi odpornościowemu rozpoznawać i atakować komórki rakowe.
Rituksymab to przeciwciało monoklonalne, które przyczepia się do białka CD20 znajdującego się na powierzchni nieprawidłowych limfocytów B. Dzięki temu lek oznacza komórki nowotworowe, co ułatwia układowi odpornościowemu ich zniszczenie. Cyklofosfamid i doksorubicyna to silne leki chemioterapeutyczne, które uszkadzają DNA komórek rakowych, uniemożliwiając im dalsze namnażanie się. Winkrystyna działa na mikrotubule wewnątrz komórek, blokując ich podział, a prednizon to kortykosteroid, który wspomaga działanie pozostałych leków i zmniejsza stany zapalne.
Leczenie według schematu R-CHOP jest podawane w cyklach. Każdy cykl trwa 21 dni, co oznacza, że pacjent otrzymuje leki pierwszego dnia, a następnie przez 20 dni trwa okres odpoczynku i regeneracji organizmu. Zazwyczaj pacjenci przechodzą przez sześć do ośmiu takich cykli, co oznacza, że całość leczenia zajmuje około pół roku. W niektórych przypadkach, gdy zmiany nowotworowe są zlokalizowane w jednym obszarze, lekarze mogą dodatkowo zastosować radioterapię, czyli napromienianie, aby zwiększyć skuteczność terapii.
W ostatnich latach do schematu R-CHOP dodano nowy lek – polatuzmab wedotin. Jest to koniugat przeciwciało-lek, który łączy przeciwciało monoklonalne z substancją chemioterapeutyczną. Po badaniach klinicznych wykazano, że zastąpienie winkrystyny polatuzmabem wedotynem w schemacie (powstaje wtedy skrót pola-R-CHP) daje lepsze wyniki u pacjentów z grupy średniego i wysokiego ryzyka. Lek ten został zatwierdzony jako nowy standard leczenia dla takich chorych.
Innym schematem chemioterapii, który jest czasami stosowany, jest DA-R-EPOCH. Składa się on z rituksymabu, etopozidu, prednizonu, winkrystyny, cyklofosfamidu i doksorubicyny. Ten schemat jest podawany w nieco inny sposób – leki są wlewane dożylnie przez kilka dni w sposób ciągły. Wybór między R-CHOP a DA-R-EPOCH zależy od podtypu chłoniaka, obecności określonych zmian genetycznych oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Działania niepożądane standardowego leczenia
Leczenie chemioterapią, mimo swojej skuteczności, może powodować różne działania niepożądane. Najczęściej pacjenci doświadczają zmęczenia, nudności i wymiotów, utraty apetytu oraz wypadania włosów. Chemioterapia niszczy nie tylko komórki nowotworowe, ale również szybko dzielące się zdrowe komórki, takie jak komórki szpiku kostnego, co prowadzi do obniżenia liczby białych krwinek, czerwonych krwinek i płytek krwi. Spadek liczby białych krwinek osłabia odporność organizmu, przez co pacjenci są bardziej narażeni na infekcje. Niedokrwistość spowodowana niedoborem czerwonych krwinek objawia się osłabieniem i zmęczeniem, natomiast zmniejszona liczba płytek krwi może prowadzić do problemów z krzepnięciem i skłonności do krwawień.
U starszych pacjentów skutki uboczne mogą być bardziej nasilone. W badaniach obserwowano u osób w podeszłym wieku częstsze występowanie zakażeń wirusowych, zaburzeń płucnych oraz bardziej wyrażone obniżenie poziomu komórek krwi. Dlatego tak ważne jest, aby lekarz regularnie monitorował stan zdrowia pacjenta, wykonywał badania krwi i dostosowywał leczenie do indywidualnych potrzeb.
Leczenie w ramach badań klinicznych – nowe nadzieje i innowacyjne metody
Dla pacjentów, u których standardowe leczenie nie przyniosło oczekiwanych rezultatów lub u których doszło do nawrotu choroby, medycyna oferuje coraz więcej nowoczesnych terapii badanych w ramach badań klinicznych. Te innowacyjne podejścia dają szansę na kontrolę choroby i przedłużenie życia w dobrym stanie zdrowia.
Terapia komórkami CAR-T
Jedną z najbardziej przełomowych metod jest terapia komórkami CAR-T (chimeric antigen receptor T-cell therapy). Polega ona na pobraniu od pacjenta własnych limfocytów T – komórek odpornościowych – i zmodyfikowaniu ich genetycznie w laboratorium w taki sposób, aby rozpoznawały i niszczyły komórki nowotworowe. Zmodyfikowane komórki są następnie namnażane i podawane z powrotem do organizmu pacjenta.
W przypadku chłoniaka rozlanego z dużych komórek B, terapia CAR-T jest zalecana jako leczenie drugiej linii – czyli u pacjentów, którzy nie odpowiedzieli na pierwszą rundę leczenia lub u których choroba wróciła po początkowej remisji. Badania kliniczne wykazały, że około 30–40% pacjentów ma szansę na długotrwałe wyleczenie dzięki tej metodzie. Jednym z zatwierdzonych leków tego typu jest aksykabtagene ciloleucel (axi-cel), który wykazał przewagę w zakresie przeżywalności całkowitej w porównaniu z tradycyjną chemioterapią połączoną z przeszczepieniem szpiku kostnego.
Innym lekiem z tej grupy jest lisokabtagene maraleucel (liso-cel), który charakteryzuje się niższym ryzykiem poważnych działań niepożądanych, takich jak zespół uwalniania cytokin (CRS) czy neurotoksyczność. Zespół uwalniania cytokin objawia się gorączką, spadkiem ciśnienia, przyspieszonym oddechem, a w ciężkich przypadkach może prowadzić do niewydolności narządów. Neurotoksyczność może powodować zaburzenia świadomości, problemy z mową czy drgawki. Dzięki lepszemu profilowi bezpieczeństwa, liso-cel może być w niektórych przypadkach stosowany ambulatoryjnie, co oznacza, że pacjent nie musi przez cały czas przebywać w szpitalu.
Przeciwciała biaspecyficzne
Przeciwciała biaspecyficzne to nowa klasa leków, które łączą komórki nowotworowe z komórkami odpornościowymi pacjenta. Działają jak pomost, który sprawia, że limfocyty T pacjenta rozpoznają i atakują komórki chłoniaka. Przykładami takich leków są epcoritamab i glofitamab, które są podawane w zastrzykach podskórnych.
Te leki są szczególnie obiecujące u pacjentów, którzy nie mogą przejść terapii CAR-T ze względu na wiek, choroby współistniejące lub inne przeciwwskazania. Przeciwciała biaspecyficzne mogą być stosowane nawet u osób, które wcześniej były leczone terapią CAR-T, a u których choroba powróciła. Badania kliniczne wykazały, że te leki mogą prowadzić do remisji u znacznej części pacjentów, przy czym profil działań niepożądanych jest zwykle łagodniejszy niż w przypadku chemioterapii. Najczęstsze objawy uboczne to objawy grypopodobne, gorączka oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia.
Koniugaty przeciwciało-lek
Koniugaty przeciwciało-lek (ADC – antibody-drug conjugates) to inteligentne leki, które łączą w sobie przeciwciało monoklonalne z silną substancją chemioterapeutyczną. Przeciwciało działa jak „cel naprowadzający", przyczepiając się do specyficznego białka na powierzchni komórek nowotworowych, a następnie uwalniając wewnątrz nich lek chemioterapeutyczny, który je niszczy.
Jednym z takich leków jest już wspomniany polatuzmab wedotin, który celuje w białko CD79b obecne na powierzchni komórek chłoniaka. Jest on zatwierdzony do stosowania w połączeniu z innymi lekami zarówno w leczeniu pierwszej linii, jak i w przypadkach nawrotowych. Innym przykładem jest lonkastuksymab tesiryna, który wiąże się z białkiem CD19. Lek ten jest zarezerwowany dla pacjentów, którzy przeszli co najmniej dwie wcześniejsze linie leczenia, a choroba wróciła lub nie odpowiedziała na terapię.
Działania niepożądane koniugatów przeciwciało-lek mogą obejmować obniżenie liczby komórek krwi, zmęczenie, nudności, biegunkę oraz zwiększone ryzyko infekcji. Jednak dzięki precyzyjnemu działaniu, te leki mają mniej skutków ubocznych niż tradycyjna chemioterapia podawana w całym organizmie.
Inhibitory kinaz i inne celowane terapie
W badaniach klinicznych testowane są również leki, które blokują szlaki sygnalizacyjne wewnątrz komórek nowotworowych. Przykładem mogą być inhibitory kinaz, które ingerują w mechanizmy odpowiedzialne za wzrost i przeżycie komórek chłoniaka. Chociaż wiele z tych leków jest wciąż na wczesnych etapach badań, stanowią obiecującą opcję dla pacjentów z nawrotową lub oporną postacią choroby.
W zależności od profilu genetycznego chłoniaka – na przykład czy jest to podtyp ABC (activated B-cell) czy GCB (germinal center B-cell) – pewne leki mogą być skuteczniejsze. Dlatego coraz częściej lekarze wykonują testy molekularne, które pomagają spersonalizować leczenie i dobrać terapię najbardziej odpowiednią dla danego pacjenta.
Fazy badań klinicznych
Badania kliniczne nad nowymi lekami przebiegają w kilku fazach. Faza I koncentruje się na ocenie bezpieczeństwa leku, określeniu bezpiecznej dawki oraz identyfikacji działań niepożądanych. Uczestniczy w niej zwykle niewielka grupa pacjentów. Faza II bada skuteczność leku – czy rzeczywiście pomaga w leczeniu choroby – na większej liczbie uczestników. Faza III to duże badania porównawcze, w których nowy lek jest zestawiany ze standardowym leczeniem, aby sprawdzić, czy jest lepszy, równie skuteczny czy może bezpieczniejszy.
Pacjenci biorący udział w badaniach klinicznych mają dostęp do najnowszych terapii, które nie są jeszcze powszechnie dostępne. Badania te są prowadzone na całym świecie, w tym w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. Kwalifikacja do badania zależy od spełnienia określonych kryteriów, takich jak stadium choroby, wcześniejsze leczenie, ogólny stan zdrowia oraz wyniki badań laboratoryjnych.
Dodatkowe metody wspomagające leczenie
Oprócz farmakoterapii, w leczeniu chłoniaka rozlanego z dużych komórek B ważną rolę odgrywa radioterapia. Jest ona stosowana przede wszystkim w przypadku zmian nowotworowych zlokalizowanych w jednym miejscu, na przykład w jednym węźle chłonnym lub w obrębie jednego narządu. Radioterapia polega na napromieniowaniu obszaru zajętego przez nowotwór, co prowadzi do zniszczenia komórek rakowych. Może być stosowana jako uzupełnienie chemioterapii, aby zwiększyć skuteczność leczenia i zmniejszyć ryzyko nawrotu.
U pacjentów z nawrotową lub oporną postacią chłoniaka, którzy są w odpowiednio dobrym stanie zdrowia, rozważane jest przeszczepienie szpiku kostnego, inaczej nazywane przeszczepieniem macierzystych komórek krwiotwórczych. Zazwyczaj stosuje się autologiczne przeszczepienie, co oznacza, że pacjent otrzymuje własne komórki macierzyste pobrane przed wysokodawkową chemioterapią. Ta intensywna chemioterapia ma na celu zniszczenie wszystkich pozostałych komórek nowotworowych, po czym podane komórki macierzyste odbudowują szpik kostny i układ krwiotwórczy.
W ostatnich latach, z rozwojem terapii CAR-T i przeciwciał biaspecyficznych, przeszczepienie szpiku kostnego jest stosowane rzadziej jako leczenie drugiej linii, ponieważ nowsze metody wykazują lepsze wyniki. Jednak w wybranych przypadkach pozostaje ono wartościową opcją terapeutyczną.
Najczęstsze metody leczenia
Chemioterapia w połączeniu z immunoterapią (R-CHOP)
Rituksymab (Rituxan) – przeciwciało monoklonalne celujące w białko CD20 na komórkach B
Cyklofosfamid (Cytoxan) – lek chemioterapeutyczny uszkadzający DNA komórek nowotworowych
Winkrystyna (Oncovin) – lek blokujący podział komórek
Prednizon – kortykosteroid zmniejszający stan zapalny
Koniugaty przeciwciało-lek
Polatuzmab wedotin – celuje w białko CD79b, podawany w połączeniu z innymi lekami
Lonkastuksymab tesiryna – wiąże się z białkiem CD19, stosowany u pacjentów po wielu liniach leczenia
Terapia komórkami CAR-T
Aksykabtagene ciloleucel (axi-cel) – zmodyfikowane genetycznie komórki T pacjenta niszczące komórki nowotorowe
Lisokabtagene maraleucel (liso-cel) – wariant CAR-T o niższym ryzyku poważnych działań niepożądanych
Przeciwciała biaspecyficzne
Epcoritamab – przeciwciało łączące komórki T z komórkami chłoniaka
Glofitamab – lek o podobnym mechanizmie działania, podawany podskórnie
Radioterapia
Napromieniowanie obszaru zajętego przez nowotwór
Stosowana jako uzupełnienie chemioterapii w przypadku zlokalizowanych zmian
Przeszczepienie szpiku kostnego
Autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych po wysokodawkowej chemioterapii
Stosowane w wybranych przypadkach nawrotu lub oporności na leczenie
lightbulb Czy wiesz, że…
01Chłoniak rozlany z dużych komórek B stanowi ponad 40% wszystkich przypadków chłoniaków nieziarniczych u dorosłych – to najczęstszy podtyp tej grupy nowotworów[5].
02Mimo że jest to choroba agresywna, około 75% pacjentów odpowiada dobrze na standardowe leczenie pierwszej linii, a wielu osiąga trwałe wyleczenie[7].
03Terapia CAR-T może prowadzić do trwałego wyleczenia u około 30–40% pacjentów, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło rezultatów – to przełom w onkologii[12].
Częste pytania
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Niemcy
