Chłoniak z komórek płaszcza stadium II Podstawowe informacje

Czym jest chłoniak z komórek płaszcza stadium II?

Chłoniak z komórek płaszcza to rzadka odmiana chłoniaka nieziarniczego (NHL), który wywodzi się z limfocytów B – białych krwinek znajdujących się w węzłach chłonnych. Nazwa choroby pochodzi od miejsca jej powstania – strefy płaszcza w węźle chłonnym. W stadium II choroba zajmuje dwa lub więcej węzłów chłonnych lub grup węzłów chłonnych, ale wszystkie one znajdują się po tej samej stronie przepony – mięśnia oddzielającego klatkę piersiową od jamy brzusznej.11

Stadium II jest rozpoznaniem stosunkowo wczesnym w przebiegu tej choroby, choć większość pacjentów otrzymuje rozpoznanie dopiero w stadium III lub IV, kiedy choroba jest bardziej zaawansowana. W stadium II rak może być obecny w węzłach chłonnych na szyi, pod pachami lub w pachwinie, ale nie zajmuje jeszcze obu stron ciała jednocześnie.1

Chłoniak z komórek płaszcza dotyka głównie mężczyzn po 60. roku życia. Stanowi około 5-6% wszystkich przypadków chłoniaków nieziarniczych, co oznacza, że rocznie diagnozowanych jest około 4000 nowych przypadków w Stanach Zjednoczonych.12 W Wielkiej Brytanii każdego roku rozpoznanie to otrzymuje około 600 osób.2

Ta choroba często ma charakter cykliczny – oznacza to, że pacjenci mogą doświadczać okresów remisji, kiedy objawy ustępują, po których następują nawroty, gdy objawy powracają. Chociaż nie istnieje obecnie metoda całkowitego wyleczenia chłoniaka z komórek płaszcza, dostępne leczenie może skutecznie kontrolować objawy i wydłużać okresy remisji.3

Epidemiologia – jak często występuje choroba?

Chłoniak z komórek płaszcza jest stosunkowo rzadką chorobą, która dotyka około 1 na 200 000 osób. Stanowi mały odsetek wszystkich nowotworów krwi – w populacji chorych na chłoniaki nieziarnicze około 5 na 100 osób ma rozpoznany właśnie ten typ.32

Choroba zdecydowanie częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Większość przypadków diagnozowana jest u osób powyżej 60. roku życia, przy czym mediana wieku w momencie rozpoznania wynosi około 65 lat. Oznacza to, że połowa pacjentów jest młodsza, a połowa starsza od tego wieku.45

Dane epidemiologiczne wskazują również na różnice rasowe w zachorowalności. Biali mężczyźni mają większe ryzyko zachorowania na chłoniaka z komórek płaszcza w porównaniu z czarnymi mężczyznami. Nie do końca jest jeszcze wyjaśnione, dlaczego te różnice występują, ale mogą one wynikać z kombinacji czynników genetycznych i środowiskowych.11

W stadium II choroba jest diagnozowana rzadziej niż w stadiach bardziej zaawansowanych. Dzieje się tak dlatego, że chłoniak z komórek płaszcza często rozwija się bezobjawowo przez dłuższy czas, a pacjent zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba już się rozprzestrzeniła. Większość przypadków wykrywanych jest w stadium III lub IV, kiedy zajęte są już węzły chłonne po obu stronach przepony lub gdy choroba rozprzestrzeniła się do szpiku kostnego, wątroby lub układu pokarmowego.5

Przyczyny chłoniaka z komórek płaszcza

Chłoniak z komórek płaszcza powstaje w wyniku nieprawidłowych zmian genetycznych w limfocytach B – białych krwinkach odpowiedzialnych za walkę z infekcjami. Główną przyczyną tej choroby jest uszkodzenie DNA (materiału genetycznego komórek), a nie dziedziczenie zmutowanych genów od rodziców. Oznacza to, że większość przypadków nie jest przekazywana w rodzinach.11

Najbardziej charakterystyczną zmianą genetyczną w chłoniaku z komórek płaszcza jest tak zwana translokacja chromosomów oznaczana jako t(11;14). Polega ona na tym, że fragment chromosomu 11, zawierający gen CCND1 (znany też jako bcl-1 lub PRAD-1), zostaje przeniesiony w pobliże genu łańcucha ciężkiego immunoglobuliny na chromosomie 14. W rezultacie tej zmiany następuje nadprodukcja białka zwanego cykliną D1, które kontroluje podział komórek.46

Nadmierna ilość cykliny D1 sprawia, że limfocyty B zaczynają się dzielić w sposób niekontrolowany. Te nieprawidłowe komórki nie potrafią już skutecznie walczyć z infekcjami, za to gromadzą się w węzłach chłonnych oraz innych organach, tworząc guzy i zaburzając normalne funkcjonowanie układu odpornościowego.2

Dokładne przyczyny, dla których dochodzi do translokacji t(11;14) i innych zmian genetycznych prowadzących do chłoniaka z komórek płaszcza, nie są do końca poznane. Naukowcy badają różne możliwe czynniki środowiskowe i genetyczne, ale jak dotąd nie zidentyfikowano jednoznacznych przyczyn zewnętrznych tej choroby.

Czynniki ryzyka

Chłoniak z komórek płaszcza najczęściej występuje u starszych mężczyzn, co wskazuje, że płeć męska i wiek są głównymi czynnikami ryzyka tej choroby. Osoby, które ukończyły 60 lat, mają znacznie wyższe prawdopodobieństwo zachorowania niż młodsze osoby, choć czasami choroba może dotknąć również ludzi w średnim wieku.11

Rasa również odgrywa pewną rolę w ryzyku zachorowania. Biali mężczyźni mają większe prawdopodobieństwo rozwinięcia chłoniaka z komórek płaszcza w porównaniu z mężczyznami innych ras, w tym czarnymi mężczyznami.11

W przeciwieństwie do wielu innych nowotworów, w przypadku chłoniaka z komórek płaszcza nie zidentyfikowano jasnych czynników ryzyka związanych ze stylem życia. Nie ma dowodów na to, że palenie papierosów, picie alkoholu, dieta czy poziom aktywności fizycznej bezpośrednio zwiększają ryzyko tej choroby. Nie istnieją również szczepionki ani suplementy, które mogłyby zapobiec jej wystąpieniu.

Uszkodzenie DNA prowadzące do choroby ma zwykle charakter spontaniczny i nie jest związane z czynnikami dziedzicznymi. Oznacza to, że osoby z przypadkami chłoniaka w rodzinie nie mają automatycznie zwiększonego ryzyka zachorowania. Tylko w bardzo rzadkich sytuacjach choroba może być związana z dziedzicznymi cechami genetycznymi.11

Objawy choroby

Objawy chłoniaka z komórek płaszcza mogą być różne u różnych osób, a niektórzy pacjenci mogą nie odczuwać żadnych symptomów przez długi czas, co opóźnia diagnozę. Najczęstszym objawem są bezbolne powiększenia węzłów chłonnych, które można wyczuć pod skórą na szyi, pod pachami lub w pachwinach. Te guzki są miękkie w dotyku i nie powodują dyskomfortu, co sprawia, że ludzie często ignorują je przez pewien czas.12

Niektórzy pacjenci doświadczają tak zwanych objawów ogólnych lub objawów B, które mogą obejmować niewyjaśnioną utratę wagi, nocne poty (tak intensywne, że wymagają zmiany pościeli), gorączkę bez wyraźnej przyczyny oraz uczucie ciągłego zmęczenia. Te objawy występują, gdy układ odpornościowy reaguje na obecność komórek nowotworowych w organizmie.12

Wiele osób z chłoniakiem z komórek płaszcza odczuwa także nudności, ból brzucha lub uczucie wzdęcia. Dzieje się tak dlatego, że choroba często zajmuje przewód pokarmowy, powodując jego podrażnienie lub nieprawidłowe działanie. W niektórych przypadkach komórki nowotworowe tworzą liczne polipowate struktury w jelitach, co nazywane jest polipowatością limfatyczną.16

Pacjenci mogą również zauważyć powiększenie śledziony, co objawia się uczuciem pełności lub dyskomfortu w lewej górnej części brzucha. Czasami chłoniak z komórek płaszcza zajmuje szpik kostny, co może prowadzić do niedokrwistości (niskiego poziomu czerwonych krwinek), a to z kolei powoduje zwiększone uczucie zmęczenia, bladość skóry i duszność podczas wysiłku.3

U niektórych chorych komórki nowotworowe można wykryć we krwi obwodowej – wówczas mówimy o wariancie białaczkowym chłoniaka z komórek płaszcza. W takiej sytuacji pacjenci mogą nie mieć znacznie powiększonych węzłów chłonnych, ale za to we krwi krążą nieprawidłowe limfocyty.6

Zapobieganie

Niestety, nie istnieją obecnie znane metody zapobiegania chłoniakowi z komórek płaszcza. Ponieważ przyczyny tej choroby nie są w pełni poznane, a głównym mechanizmem prowadzącym do jej rozwoju są spontaniczne uszkodzenia DNA w limfocytach, trudno jest określić konkretne działania prewencyjne.

W przeciwieństwie do niektórych innych nowotworów, nie zidentyfikowano czynników stylu życia ani nawyków, które zwiększałyby lub zmniejszały ryzyko zachorowania na tę chorobę. Nie ma dowodów na to, że zmiany w diecie, zwiększenie aktywności fizycznej, unikanie palenia tytoniu czy ograniczenie alkoholu wpływają na ryzyko rozwoju chłoniaka z komórek płaszcza.

Nie istnieją również szczepionki, które mogłyby chronić przed tą chorobą. Chłoniak z komórek płaszcza nie jest wywoływany przez wirusy ani bakterie, dlatego nie ma możliwości immunizacji przeciwko niemu. Podobnie, nie ma suplementów diety ani leków, które mogłyby zapobiec jego wystąpieniu.

Badania przesiewowe u osób bez objawów również nie są rutynowo zalecane, ponieważ choroba jest rzadka, a wczesne wykrycie niekoniecznie prowadzi do lepszych wyników leczenia. W wielu przypadkach, nawet gdy choroba zostanie wykryta we wczesnym stadium, lekarze mogą zalecić obserwację zamiast natychmiastowego leczenia.

Osoby z obawami dotyczącymi swojego zdrowia lub zauważające niepokojące objawy, takie jak trwałe powiększenie węzłów chłonnych, niewyjaśniona utrata wagi, nocne poty czy przewlekłe zmęczenie, powinny skonsultować się z lekarzem. Wczesna diagnoza może pomóc w wyborze najlepszego momentu na rozpoczęcie leczenia i odpowiednim planowaniu opieki medycznej.

Patofizjologia – co dzieje się w organizmie?

W chłoniaku z komórek płaszcza dochodzi do fundamentalnych zaburzeń w normalnym funkcjonowaniu limfocytów B – komórek odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał i ochronę organizmu przed infekcjami. Wszystko zaczyna się od charakterystycznej zmiany genetycznej – translokacji między chromosomami 11 i 14, oznaczanej jako t(11;14). Ta zmiana powoduje przeniesienie genu CCND1 (kodującego cyklinę D1) w pobliże genu łańcucha ciężkiego immunoglobuliny, co prowadzi do jego ciągłej i nadmiernej aktywności.46

Cyklina D1 to białko kontrolujące cykl komórkowy – proces, w którym komórki rosną i dzielą się. W normalnych warunkach limfocyty nie produkują tego białka w znaczących ilościach. Jednak w chłoniaku z komórek płaszcza jego nadmierna produkcja sprawia, że komórki przestają przestrzegać naturalnych mechanizmów kontrolnych i zaczynają się dzielić w sposób niekontrolowany.6

Te nieprawidłowe limfocyty B gromadzą się początkowo w strefie płaszcza węzłów chłonnych – stąd nazwa choroby. Zamiast dojrzewać do normalnych komórek odpornościowych, które mogłyby zwalczać infekcje, pozostają w niedojrzałej formie i tworzą narastające skupiska. Z czasem wypełniają węzły chłonne, powodując ich powiększenie, a następnie przedostają się do krwiobiegu i rozprzestrzeniają się po całym organizmie.

Chłoniak z komórek płaszcza ma zdolność zajmowania wielu różnych miejsc w ciele. Często zajmuje szpik kostny, co zakłóca normalną produkcję krwinek i może prowadzić do niedokrwistości (niedoboru czerwonych krwinek), małopłytkowości (niedoboru płytek krwi) czy neutropenii (niedoboru neutrofili – białych krwinek walczących z bakteriami). Komórki nowotworowe mogą również infiltrować śledzionę, wątrobę i przewód pokarmowy, tworząc charakterystyczne polipowate zmiany w jelitach.16

Z punktu widzenia immunologii, chłoniak z komórek płaszcza wykazuje specyficzny profil białek powierzchniowych. Komórki nowotworowe mają na swojej powierzchni immunoglobuliny (przeciwciała) IgM, często również IgD, oraz charakterystyczny zestaw markerów: są dodatnie dla antygenów komórek B oraz CD5, ale – inaczej niż w niektórych innych chłoniakach – nie ekspresują CD23. Ta kombinacja markerów pomaga lekarzom w postawieniu właściwej diagnozy.6

W stadium II choroby komórki nowotworowe zajmują co najmniej dwie grupy węzłów chłonnych lub obszary limfatyczne, ale wszystkie znajdują się po jednej stronie przepony. Oznacza to, że chociaż choroba już się rozprzestrzeniła, nadal jest ograniczona do górnej lub dolnej części ciała. Z czasem, bez leczenia, choroba zazwyczaj postępuje do bardziej zaawansowanych stadiów, zajmując węzły chłonne po obu stronach przepony oraz narządy poza układem limfatycznym.