Łagodny rozrost gruczołu krokowego dotyka niemal wszystkich mężczyzn w miarę starzenia się – połowa panów po 50. roku życia doświadcza objawów tej powszechnej dolegliwości, które mogą znacząco wpływać na codzienne życie i komfort.
Czym jest łagodny rozrost gruczołu krokowego
Łagodny rozrost gruczołu krokowego (po łacinie: benign prostatic hyperplasia, w skrócie BPH) to stan, w którym gruczoł krokowy, zwany też prostatą, powiększa się. Gruczoł ten znajduje się poniżej pęcherza moczowego i przed odbytnicą. U młodych mężczyzn ma wielkość orzecha włoskiego i otacza część cewki moczowej – przewodu, którym mocz i nasienie opuszczają organizm.
Gdy prostata rośnie, może uciskać cewkę moczową i utrudniać przepływ moczu oraz nasienia przez ten przewód. Jest to najczęstszy problem prostatyczny u mężczyzn i dotyka niemal wszystkich panów w miarę ich starzenia się.
Warto podkreślić, że BPH nie jest chorobą nowotworową. Rozrost ma charakter łagodny, co oznacza, że nie jest to rak. Jednak objawy łagodnego rozrostu mogą być podobne do objawów poważniejszych schorzeń, w tym raka prostaty.
Kogo dotyczy łagodny rozrost prostaty
Łagodny rozrost gruczołu krokowego jest niezwykle powszechnym schorzeniem. Około połowy mężczyzn w wieku 50 lat lub starszych doświadcza objawów tej dolegliwości. Co więcej, odsetek ten rośnie z każdą kolejną dekadą życia – 60% mężczyzn w wieku 60 lat, 70% panów w wieku 70 lat itd.
Badania pokazują, że prawie 90% mężczyzn, którzy dożywają 85 lat, ma problemy związane z powiększoną prostatą. U około 25% amerykańskich mężczyzn występują objawy dolnych dróg moczowych wywołane przez BPH, a niemal połowa z nich ma objawy o przynajmniej umiarkowanym nasileniu.
Niektóre czynniki zwiększają ryzyko nasilenia objawów. Do czynników ryzyka należą: siedzący tryb życia, nadciśnienie tętnicze (podwyższone ciśnienie krwi) oraz cukrzyca (choroba, w której organizm nie radzi sobie z przetwarzaniem cukru).
Przyczyny łagodnego rozrostu
Lekarze nie są do końca pewni, co dokładnie powoduje łagodny rozrost gruczołu krokowego. Przypuszcza się, że związane jest to ze zmianami hormonalnymi zachodzącymi w organizmie mężczyzny wraz z wiekiem.
Naturalny wzrost prostaty rozpoczyna się około 25. roku życia. Ten naturalny proces rozrostu jest najbardziej powszechną przyczyną powiększenia prostaty. Choć nie prowadzi on do raka prostaty, obie te dolegliwości mogą występować jednocześnie.
Objawy i dolegliwości
Łagodny rozrost prostaty blokuje przepływ moczu, dlatego mężczyźni mogą odczuwać różnorodne dolegliwości związane z oddawaniem moczu. Do głównych objawów należą:
Trudności z rozpoczęciem oddawania moczu
Słabszy i mniejszy strumień moczu
Kapanie moczu pod koniec oddawania
Ponieważ przepływ moczu jest zablokowany, pęcherz nie opróżnia się całkowicie. W związku z tym może pojawić się:
Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
Potrzeba częstszego oddawania moczu, szczególnie w nocy
Nagła, pilna potrzeba oddania moczu
Zakażenia pęcherza moczowego
Niektórzy mężczyźni z łagodnym rozrostem prostaty mogą również doświadczyć trudności podczas oddawania moczu w pozycji stojącej, a siedzenie może ułatwić ten proces. Inne objawy obejmują konieczność naprężania się podczas oddawania moczu, przerywany strumień moczu oraz wyciekanie lub nietrzymanie moczu.
Czasami przepływ moczu zostaje całkowicie zablokowany i nie można w ogóle oddać moczu. Stan ten lekarze nazywają ostrym zatrzymaniem moczu. Gdy tak się dzieje, pęcherz szybko wypełnia się moczem i staje się niezwykle bolesny. Ból jest tak silny, że wymaga natychmiastowej wizyty u lekarza.
Jak lekarze rozpoznają chorobę
Lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad dotyczący objawów. Ocena nasilenia dolegliwości związanych z dolnymi drogami moczowymi najlepiej odbywa się przy użyciu Międzynarodowej Skali Objawów Prostaty (IPSS). To najlepszy sposób na śledzenie objawów i jest zalecany przez American Urological Association.
Podczas badania lekarz włoży w rękawiczce palec do odbytnicy (badanie przez odbytnicę), aby wyczuć prostatę. Dzięki temu może ocenić wielkość i stan gruczołu.
Mogą być wykonane również dodatkowe badania, aby sprawdzić, jak dobrze odpływa mocz, i upewnić się, że nie występuje rak prostaty. Badanie per rectum ma jednak ograniczoną dokładność w ocenie wielkości prostaty. Ultrasonografia przezodbytnicza (badanie obrazowe wykonywane przez odbytnicę) jest preferowaną metodą, gdy lekarz chce dokładnie sprawdzić wielkość prostaty przed rozpoczęciem niektórych leków lub przed rozważeniem zabiegu operacyjnego.
Badanie poziomu PSA (swoistego antygenu sterczowego) we krwi nie jest zalecane w rutynowej ocenie objawów dolnych dróg moczowych. Decyzje dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka prostaty powinny być podejmowane wspólnie z lekarzem po omówieniu korzyści i ryzyka.
Możliwości leczenia
Kiedy leczenie nie jest konieczne
Jeśli objawy nie są szczególnie uciążliwe, lekarz może zalecić czujne wyczekiwanie. Polega ono na regularnym monitorowaniu stanu zdrowia, aby upewnić się, że nie rozwijają się powikłania, ale bez aktywnego leczenia. Tylko około 1% pacjentów z objawami dolnych dróg moczowych wymaga leczenia operacyjnego.
Leczenie lekami
W przypadku bardziej dokuczliwych objawów większość lekarzy rozpoczyna od zalecenia zmiany stylu życia w połączeniu z lekami. Podstawowe leczenie farmakologiczne obejmuje alfa-blokery lub inhibitory fosfodiesterazy typu 5.
Alfa-blokery działają szybko i pomagają rozluźnić mięśnie wokół prostaty i pęcherza, ułatwiając rozpoczęcie oddawania moczu. Mogą być stosowane również w ostrym zatrzymaniu moczu.
W przypadku niekontrolowanych objawów, gdy prostata ma objętość 30 ml lub więcej (potwierdzoną badaniem ultrasonograficznym), należy włączyć inhibitory 5-alfa-reduktazy. Leki te blokują testosteron i mogą pomóc w zmniejszeniu prostaty. Pełne działanie tych leków może zająć nawet rok, a są one bardziej skuteczne w połączeniu z alfa-blokerami.
Łączenie alfa-blokerów z inhibitorami fosfodiesterazy typu 5 nie przynosi dodatkowych korzyści.
Zabiegi i operacje
Chociaż przezcewkowa resekcja prostaty (TURP) – zabieg operacyjny wykonywany przez cewkę moczową – poprawia objawy, istnieje wiele mniej inwazyjnych opcji o różnej skuteczności, które można rozważyć. Współczesne metody leczenia obejmują zarówno klasyczne operacje, jak i nowoczesne procedury małoinwazyjne.
Zmiany stylu życia wspierające leczenie
Osoby z łagodnym rozrostem prostaty mogą wprowadzić zmiany w stylu życia, aby złagodzić objawy i uniknąć operacji. Metody samopomocy mogą znacząco poprawić jakość życia.
Nawyki związane z przyjmowaniem płynów
Ogranicz spożycie płynów do około 2 litrów dziennie
Unikaj alkoholu, kofeiny i nikotyny – wszystkie drażnią pęcherz
Unikaj picia płynów po wieczornym posiłku, aby zmniejszyć częstość nocnego wstawania do toalety
Nawyki toaletowe
Staraj się oddawać mocz co najmniej co 3 godziny
Stosuj podwójne oddawanie moczu – po oddaniu moczu poczekaj chwilę i spróbuj oddać mocz ponownie, aby upewnić się, że pęcherz jest całkowicie pusty
Po oddaniu moczu możesz "wydoić" resztkowy mocz z prącia, umieszczając dwa lub trzy palce za moszną i przesuwając je do przodu
Aktywność fizyczna i ćwiczenia
Regularna aktywność fizyczna pomaga złagodzić objawy. Ćwiczenia poprawiają nastrój, ponieważ organizm wytwarza endorfiny – hormony wydzielane w mózgu, które są naturalnym źródłem dobrego samopoczucia i pomagają zmniejszyć stres. Nawet niewielka aktywność, jak 15-20-minutowy spacer 2-3 razy w tygodniu, może przynieść znaczącą różnicę.
Szczególnie pomocne są ćwiczenia Kegla dla mięśni dna miednicy. Pomagają one wzmocnić kontrolę nad pęcherzem i zmniejszyć wyciekanie moczu. Aby prawidłowo wykonać ćwiczenie Kegla, napnij te same mięśnie, których używasz, aby zatrzymać oddawanie moczu, na kilka sekund, a następnie rozluźnij. Ćwicz serię 10 powtórzeń trzy razy dziennie.
Radzenie sobie ze stresem
Naukowcy odkryli związek między nadciśnieniem wywołanym stresem a nasilonymi objawami BPH. Stres powoduje napięcie i skurcz mięśni wokół prostaty, co uciska cewkę moczową. Zmniejszenie stresu poprzez regularne ćwiczenia i techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, może pomóc w łagodzeniu objawów. Niektórzy mężczyźni, którzy są zdenerwowani i spięci, oddają mocz częściej.
Inne praktyczne porady
Utrzymuj ciepło i staraj się regularnie ćwiczyć
Staraj się utrzymać zdrową wagę ciała
Unikaj dostępnych bez recepty leków przeciwzatokowych i przeciwhistaminowych, które mogą nasilić objawy
Sprawdź, czy jakieś leki (na receptę lub bez) mogą pogarszać objawy
Dieta
Warto spożywać dużo świeżych owoców i warzyw, szczególnie tych bogatych w beta-karoten i witaminę C. Należy unikać wysokich dawek suplementów cynku, które mogą nasilić objawy BPH.
Łagodny rozrost a rak prostaty
Badania pokazują, że łagodny rozrost gruczołu krokowego nie zwiększa ryzyka rozwoju raka prostaty. Jednak BPH i rak prostaty mają podobne objawy. Jeśli masz rozpoznany BPH, możesz jednocześnie mieć niewykrytego raka prostaty.
Aby pomóc w wykryciu raka prostaty na wczesnym etapie, każda osoba z prostatą powinna wykonywać badania przesiewowe prostaty raz w roku w wieku od 55 do 69 lat. Zwiększone ryzyko zachorowania na raka prostaty mają mężczyźni rasy czarnej oraz ci, którzy mają przypadki raka prostaty w rodzinie. Jeśli należysz do grupy zwiększonego ryzyka, powinieneś rozpocząć badania przesiewowe w wieku 40 lat.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Finlandia
