Nowotwór części ustnej gardła

Czym jest nowotwór części ustnej gardła?

Nowotwór części ustnej gardła to choroba nowotworowa, która rozwija się w części ustnej gardła (zwanej także orofarynksem), czyli środkowej części gardła. Część ustna gardła to obszar, który wytwarza ślinę, utrzymuje wilgotność jamy ustnej i gardła oraz pomaga w trawieniu pokarmu1.

Ta choroba należy do grupy nowotworów głowy i szyi. Większość nowotworów części ustnej gardła to raki płaskonabłonkowe – oznacza to, że rozwijają się z cienkich, płaskich komórek wyściełających wnętrze części ustnej gardła2.

Lekarze mogą skutecznie leczyć nowotwór części ustnej gardła, ale choroba może powrócić (nawrócić) po zakończeniu leczenia. Dlatego tak ważna jest regularna kontrola i wczesne wykrycie choroby1.

Anatomia i lokalizacja

Aby lepiej zrozumieć tę chorobę, warto poznać budowę gardła. Gardło (zwane też farynksem) to pusta rurka o długości około 13 centymetrów, która zaczyna się za nosem i biegnie w dół szyi. Składa się z trzech części3:

• Część nosowa gardła – górna część gardła, znajdująca się za nosem
• Część ustna gardła – środkowa część, znajdująca się pod częścią nosową
• Część krtaniowa gardła – najniższa część gardła, która łączy się z tchawicą i przełykiem

Część ustna gardła obejmuje następujące struktury2:

• Miękkie podniebienie (tylna część górnej ściany jamy ustnej)
• Boczne i tylne ściany gardła
• Migdałki
• Tylna jedna trzecia języka (podstawa języka)

• Miękkie podniebienie
• Tylna część języka
• Migdałki
• Ściany gardła

Najczęstszym rodzajem nowotworu części ustnej gardła jest rak migdałków. Choroba może również rozwinąć się w dziąsłach, dnie jamy ustnej i innych obszarach części ustnej gardła1.

Jak często występuje ta choroba?

Nowotwór części ustnej gardła jest stosunkowo rzadkim rodzajem nowotworu. Według American Cancer Society około 53 000 osób w Stanach Zjednoczonych rozwija tę chorobę każdego roku. Dla porównania, w tym samym czasie u ponad 290 000 osób rozpoznaje się raka piersi1.

Co ważne, występowanie nowotworów części ustnej gardła systematycznie wzrasta, szczególnie wśród młodszych osób. Szacuje się, że rocznie diagnozuje się około 18 000 nowych przypadków4. Mężczyźni chorują na ten nowotwór prawie trzy razy częściej niż kobiety5.

Wzrost liczby zachorowań na nowotwory części ustnej gardła przypisuje się rosnącej liczbie przypadków związanych z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Chociaż palenie tytoniu pozostaje główną przyczyną większości nowotworów głowy i szyi, nowotwory części ustnej gardła stanowią wyjątek od tej reguły4.

Objawy choroby

Objawy nowotworu części ustnej gardła mogą być subtelne we wczesnych stadiach choroby, dlatego regularne badania przesiewowe są tak ważne. Poniżej znajdują się najczęstsze oznaki, na które warto zwrócić uwagę3:

• Guzek lub powiększenie węzłów chłonnych w szyi
• Uporczywy ból gardła, który nie ustępuje
• Trudności w przełykaniu
• Ból ucha lub bóle uszu
• Chrypka lub zmiany w głosie
• Niewyjaśniona utrata wagi

Wczesne zmiany mogą wyglądać jak owrzodzenie, które nie goi się, guzek lub czerwone albo białe plamy w jamie ustnej. U niektórych osób choroba nie powoduje żadnych objawów we wczesnych stadiach6.

Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, szczególnie jeśli utrzymują się one przez dłuższy czas, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem. Wczesne wykrycie znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie6.

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju nowotworu części ustnej gardła. Znajomość tych czynników może pomóc w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących zdrowia3.

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest obecnie głównym czynnikiem ryzyka dla nowotworów części ustnej gardła. HPV to najczęstsza infekcja przenoszona drogą płciową w Stanach Zjednoczonych. Około 60-70% wszystkich nowotworów części ustnej gardła w USA jest spowodowanych przez HPV6.

HPV można przenieść do jamy ustnej poprzez kontakt seksualny oralny lub prawdopodobnie w inny sposób. Około 10% mężczyzn i 3,6% kobiet ma HPV w jamie ustnej. Zakażenie HPV jest częstsze wraz z wiekiem. Większość ludzi pozbywa się wirusa HPV w ciągu 1-2 lat, ale u niektórych osób zakażenie utrzymuje się. Zwykle upływa wiele lat od momentu zakażenia HPV do rozwoju nowotworu w części ustnej gardła6.

Palenie tytoniu to kolejny istotny czynnik ryzyka. Osoby palące papierosy mają znacznie większe ryzyko rozwoju nowotworów części ustnej gardła. Połączenie palenia tytoniu z zakażeniem HPV dodatkowo zwiększa to ryzyko3.

Spożywanie alkoholu, szczególnie w dużych ilościach, również zwiększa ryzyko. Połączenie nadużywania alkoholu i palenia tytoniu znacząco podnosi prawdopodobieństwo zachorowania1.

Lekarze obecnie rozróżniają dwa rodzaje nowotworów części ustnej gardła: te związane z HPV i te niezwiązane z HPV. Dobra wiadomość jest taka, że nowotwory części ustnej gardła związane z HPV zazwyczaj lepiej reagują na leczenie. Wskaźniki wyleczenia są wysokie, szczególnie gdy guzy są małe i występują u osób niepalących4.

Diagnozowanie nowotworu

Proces diagnozowania nowotworu części ustnej gardła zazwyczaj rozpoczyna się od wizyty u lekarza pierwszego kontaktu. Lekarz zapyta o objawy i może przeprowadzić badanie jamy ustnej i gardła. Jeśli podejrzewa nowotwór, skieruje pacjenta do specjalisty3.

Do zbadania jamy ustnej i gardła stosuje się różne badania diagnostyczne. Najczęściej wykonywane testy to3:

• Badanie fizykalne – lekarz dokładnie bada jamę ustną, gardło i szyję, sprawdzając, czy nie ma guzków lub nieprawidłowych zmian
• Endoskopia – podczas tego badania lekarz używa cienkiej rurki z kamerą (endoskopu), aby dokładnie obejrzeć gardło
• Biopsja – pobiera się małą próbkę tkanki do badania pod mikroskopem, aby potwierdzić obecność komórek nowotworowych
• Badania obrazowe – tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI) lub inne badania obrazowe pomagają określić rozmiar guza i sprawdzić, czy nowotwór nie rozprzestrzenił się na inne części ciała

Czasami osoby mogą zdecydować się na uzyskanie drugiej opinii po otrzymaniu diagnozy. To normalna praktyka i może pomóc w lepszym zrozumieniu dostępnych opcji leczenia3.

Metody leczenia

Leczenie nowotworu części ustnej gardła zależy od kilku czynników, w tym od lokalizacji nowotworu, jego stadium, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz tego, czy nowotwór jest związany z HPV. Lekarze często stosują kombinację różnych metod leczenia4.

Chirurgia to jedna z głównych metod leczenia. Podczas operacji chirurg usuwa guz i pewną ilość zdrowej tkanki wokół niego. W niektórych przypadkach może być konieczne usunięcie również węzłów chłonnych w szyi. Po usunięciu tkanki chirurdzy plastyczni mogą przeprowadzić rekonstrukcję, aby przywrócić wygląd i funkcję uszkodzonych obszarów7.

Radioterapia wykorzystuje wysokoenergetyczne promienie do niszczenia komórek nowotworowych i zatrzymywania ich rozprzestrzeniania się. Najczęściej promieniowanie pochodzi z urządzenia znajdującego się na zewnątrz ciała. Radioterapię często stosuje się po operacji, ale może być również stosowana samodzielnie lub w połączeniu z chemioterapią8.

Chemioterapia to leczenie, które wykorzystuje leki do zabijania komórek nowotworowych. Chemioterapię często podaje się razem z radioterapią, aby zwiększyć skuteczność leczenia. Taka kombinacja nazywa się chemioradioterapią. Należy jednak pamiętać, że łączenie tych metod może nasilić działania niepożądane8.

Immunoterapia i terapia celowana to nowsze metody leczenia, które pomagają układowi odpornościowemu organizmu walczyć z nowotworem lub celują w specyficzne białka w komórkach nowotworowych7.

W przypadku zaawansowanych nowotworów leczenie może być skierowane na łagodzenie objawów, takich jak ból, i poprawę jakości życia8.

Ważnym aspektem przygotowania do leczenia jest opieka stomatologiczna. Przed rozpoczęciem radioterapii konieczna jest ocena stomatologiczna. Uszkodzone lub zakażone zęby mogą wymagać usunięcia, aby zapobiec powikłaniom podczas napromieniania8.

Rokowanie i czynniki wpływające na wyzdrowiecie

Rokowanie, czyli szanse na wyzdrowiecie, zależą od wielu czynników. Do najważniejszych należą3:

• Stadium nowotworu (jak bardzo zaawansowana jest choroba)
• Lokalizacja guza w obrębie części ustnej gardła
• Wiek i ogólny stan zdrowia pacjenta
• Czy nowotwór jest związany z HPV
• Tolerancja pacjenta na określone rodzaje leczenia
• Oczekiwania dotyczące przebiegu leczenia

Nowotwory części ustnej gardła związane z HPV mają zazwyczaj lepsze rokowanie. Wskaźniki wyleczenia są wysokie, szczególnie gdy guzy są małe i występują u osób niepalących. W rzeczywistości leczenie opracowane w erze, gdy większość nowotworów była spowodowana paleniem tytoniu, może być bardziej intensywne niż to, co jest konieczne dla pacjentów z nowotworami związanymi z HPV4.

Należy pamiętać, że nawet po skutecznym leczeniu choroba może powrócić. Dlatego regularne badania kontrolne są niezbędne przez wiele lat po zakończeniu leczenia1.

Jak można zmniejszyć ryzyko?

Chociaż nie można całkowicie zapobiec nowotworowi części ustnej gardła, istnieją kroki, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania1.

Szczepienie przeciwko HPV to jeden z najskuteczniejszych sposobów ochrony. Szczepionka może znacznie zmniejszyć ryzyko zakażenia wirusem HPV, który jest główną przyczyną nowotworów części ustnej gardła. Szczepionka jest najbardziej skuteczna, gdy podaje się ją przed rozpoczęciem aktywności seksualnej6.

Unikanie palenia tytoniu to kolejny kluczowy krok. Jeśli palisz, zaprzestanie palenia w każdym wieku może znacznie zmniejszyć ryzyko. Jeśli nie palisz, nigdy nie zaczynaj1.

Ograniczenie spożycia alkoholu również pomaga zmniejszyć ryzyko. Jeśli pijesz alkohol, rób to z umiarem1.

Regularne badania stomatologiczne i kontrole u lekarza mogą pomóc w wykryciu wczesnych zmian w jamie ustnej i gardle. Im wcześniej zostanie wykryta jakakolwiek nieprawidłowość, tym łatwiej jest ją leczyć6.

Życie z chorobą

Życie z nowotworem części ustnej gardła i radzenie sobie ze zmianami wywołanymi przez leczenie może być trudne. Leczenie może wpłynąć na Twoją zdolność do jedzenia, picia i mówienia normalnie. Te komplikacje mogą mieć duży wpływ na codzienną jakość życia9.

Istnieje wiele sposobów radzenia sobie z tymi wyzwaniami i specjalistów, którzy mogą pomóc10:

Logopeda może pomóc, jeśli masz trudności z mówieniem lub przełykaniem po leczeniu. Może nauczyć Cię ćwiczeń i technik ułatwiających komunikację i jedzenie11.

Dietetyk może doradzić, jak zapewnić sobie odpowiednie odżywianie, jeśli masz trudności z jedzeniem. Mogą zaproponować łatwe do przełknięcia potrawy i napoje odżywcze11.

Wsparcie emocjonalne jest równie ważne. Możesz odczuwać różnorodne silne emocje po otrzymaniu diagnozy – od szoku i strachu po złość i smutek. To wszystko są normalne reakcje. Rozmowa z psychologiem, dołączenie do grupy wsparcia lub rozmowa z innymi osobami, które przeszły przez podobne doświadczenia, może bardzo pomóc10.

Warto sporządzić listę pytań przed wizytą u lekarza i zabrać ze sobą kogoś bliskiego, kto pomoże zapamiętać informacje. Nie wahaj się prosić lekarzy i pielęgniarki o ponowne wyjaśnienie rzeczy, jeśli czegoś nie rozumiesz10.

Regularne wizyty kontrolne po leczeniu są niezbędne. Pozwalają one lekarzom monitorować Twój stan zdrowia i szybko reagować, jeśli choroba powróci12.

Pamiętaj, że nie musisz zajmować się wszystkim naraz. Daj sobie czas na poradzenie sobie z każdym wyzwaniem i nie wahaj się prosić o pomoc, gdy jej potrzebujesz10.