Badanie skuteczności leczenia nawrotowego raka płaskonabłonkowego głowy i szyi za pomocą pembrolizumabu i kombinacji leków u pacjentów z dodatnim PD-L1
Rak płaskonabłonkowy gardła dolnego to rzadki i agresywny nowotwór, który rozwija się w dolnej części gardła, tuż za krtanią. Ze względu na swoje umiejscowienie często nie daje objawów we wczesnym stadium, a gdy zostaje wykryty, w około 70% przypadków guz zdążył już rozprzestrzenić się do węzłów chłonnych.
Czym jest rak płaskonabłonkowy gardła dolnego
Rak płaskonabłonkowy gardła dolnego to złośliwy nowotwór rozwijający się w gardle dolnym (inaczej nazywanym hipogardzielą), które znajduje się w najniższej części gardła, tuż za krtanią. Gardło dolne to wydrążona struktura, która łączy środkową część gardła z przełykiem i tchawicą. Przez tę część ciała przechodzi zarówno powietrze do układu oddechowego, jak i pokarm do układu pokarmowego.
W większości przypadków nowotwór ten rozwija się z komórek płaskonabłonkowych – płaskich komórek, które wyścielają wewnętrzną powierzchnię gardła dolnego. Rak płaskonabłonkowy stanowi aż 95% wszystkich przypadków nowotworów gardła dolnego. Znacznie rzadziej w tej lokalizacji występują inne typy nowotworów, takie jak rak z drobnych gruczołów ślinowych czy mięsaki.
Charakterystyczną cechą tego nowotworu jest jego skłonność do szybkiego rozprzestrzeniania się. Anatomia gardła dolnego sprzyja niezauważonemu wzrostowi guza, a bogata sieć limfatyczna w tym obszarze powoduje, że nowotwór wcześnie daje przerzuty do węzłów chłonnych. Około 70% pacjentów w chwili rozpoznania ma już przerzuty do węzłów chłonnych.
Najczęściej guz rozwija się w tzw. zatokach gruszkowatych gardła dolnego, rzadziej na tylnej ścianie gardła lub w okolicy pozakrtnawej. Nowotwór może się rozprzestrzeniać bezpośrednio na sąsiednie struktury lub poprzez naczynia limfatyczne i krwionośne dawać przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, a także do płuc, wątroby i kości.
Kody identyfikacyjne choroby
C12; C13.8; C13.0; C13.2 2B6D.0 275355 10041849
Jak często występuje ta choroba
Rak płaskonabłonkowy gardła dolnego jest rzadkim nowotworem. W Stanach Zjednoczonych rocznie diagnozuje się od 2000 do 4000 nowych przypadków tej choroby. Dla porównania, Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne szacuje, że w 2023 roku rozpoznano ponad 238 000 przypadków raka płuc.
Nowotwór ten należy do grupy nowotworów głowy i szyi wywodzących się z komórek płaskonabłonkowych, które są siódmym najczęstszym nowotworem na świecie. Rocznie na całym świecie diagnozuje się około 600 000 nowych przypadków nowotworów głowy i szyi, w tym około 50 000 w Stanach Zjednoczonych.
Choroba najczęściej występuje u mężczyzn w wieku 50-60 lat, chociaż w ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowań wśród młodszych osób.
Objawy choroby
Rak płaskonabłonkowy gardła dolnego może przez długi czas nie dawać żadnych objawów. Kiedy objawy się pojawiają, często są niejasne i przypominają inne, mniej poważne schorzenia. Nie oznacza to, że pojawienie się poniższych objawów automatycznie wskazuje na raka, ale jeśli utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, należy skonsultować się z lekarzem.
Do najczęstszych objawów należą:
Ból gardła lub uczucie, jakby coś uwięzło w gardle
Chrypka lub inne zmiany w głosie
Trudności w przełykaniu (dysfagia)
Ból ucha
Powiększone węzły chłonne w szyi
Duszenie się bez wyraźnej przyczyny
Uczucie zmęczenia
Trudności w oddychaniu lub głośne oddychanie (świszczący oddech)
Krwioplucie
Niewyjaśniona utrata masy ciała
W zaawansowanych przypadkach choroby mogą wystąpić niedożywienie i zagrożenie drożności dróg oddechowych.
Pacjenci mogą także odczuwać ból podczas połykania (odynofagia) oraz objawy związane z obecnością masy guza w szyi.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Dokładna przyczyna powstania raka płaskonabłonkowego gardła dolnego nie jest znana, jednak zidentyfikowano szereg czynników, które znacząco zwiększają ryzyko zachorowania.
Główne czynniki ryzyka to:
Palenie tytoniu – jest to najsilniejszy czynnik ryzyka. Dotyczy to zarówno palenia papierosów, jak i używania tytoniu do żucia
Nadużywanie alkoholu – w mniejszym stopniu niż palenie, ale także znacząco zwiększa ryzyko. Połączenie palenia tytoniu i nadużywania alkoholu szczególnie zwiększa ryzyko zachorowania
Zakażenie określonymi szczepami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) – odpowiada za maksymalnie 70% przypadków raka części ustnej gardła w Stanach Zjednoczonych
Zespół Plummera-Vinsona – schorzenie związane z niedokrwistością
Narażenie na azbest
Przewlekła choroba refluksowa przełyku
Żucie orzecha betelowego
Wiek – ponad połowa osób z rakiem płaskonabłonkowym gardła ma więcej niż 65 lat w chwili rozpoznania
Długotrwałe używanie wyrobów tytoniowych i nadużywanie alkoholu są najważniejszymi, modyfikowalnymi czynnikami ryzyka tej choroby.
Rozpoznanie choroby
Rozpoznanie raka płaskonabłonkowego gardła dolnego wymaga przeprowadzenia szeregu badań, które pozwalają ocenić gardło i szyję oraz sprawdzić, czy nowotwór się rozprzestrzenił.
Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje:
Badanie fizykalne – lekarz dokładnie bada gardło i szyję, oceniając obecność guzów lub powiększonych węzłów chłonnych
Endoskopia – badanie polegające na wprowadzeniu cienkiego, elastycznego narzędzia z kamerą do gardła, co pozwala lekarzowi dokładnie obejrzeć obszar gardła dolnego
Biopsja – pobranie małego wycinka tkanki z podejrzanego obszaru w celu zbadania go pod mikroskopem. Jest to niezbędne do potwierdzenia rozpoznania nowotworu
Badania obrazowe – tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MR) lub badania medycyny nuklearnej pomagają określić wielkość guza i sprawdzić, czy nowotwór rozprzestrzenił się na inne obszary ciała
Po potwierdzeniu rozpoznania lekarz określa stadium zaawansowania choroby, co jest kluczowe dla wyboru odpowiedniej metody leczenia. Stadium zaawansowania uwzględnia wielkość guza, zajęcie węzłów chłonnych oraz obecność przerzutów odległych.
Metody leczenia
Leczenie raka płaskonabłonkowego gardła dolnego zależy od stadium zaawansowania choroby, lokalizacji guza oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Ze względu na to, że większość przypadków jest diagnozowana w zaawansowanym stadium, leczenie często jest złożone i wymaga współpracy wielu specjalistów.
Główne metody leczenia obejmują:
Chemioradioterapia – jest podstawową metodą leczenia w wielu przypadkach. Polega na jednoczesnym stosowaniu chemioterapii i radioterapii. Chemioterapia zwiększa skuteczność promieniowania. Najczęściej stosowanym lekiem chemioterapeutycznym jest cisplatyna, którą podaje się wraz z napromienianiem guza i węzłów chłonnych po obu stronach szyi.
Operacja chirurgiczna – polega na usunięciu guza wraz z marginesem zdrowej tkanki wokół niego. W zależności od rozległości choroby może być konieczne usunięcie części lub całości gardła dolnego i krtani. Większość pacjentów przechodzi także wycięcie węzłów chłonnych szyi, które usuwa węzły chłonne w szyi. Po operacji zazwyczaj stosuje się radioterapię.
Radioterapia – wykorzystuje promieniowanie wysokiej energii do niszczenia komórek nowotworowych. Może być stosowana jako główna metoda leczenia lub po operacji.
Immunoterapia – to nowsza metoda leczenia, która pomaga układowi odpornościowemu pacjenta w walce z nowotworem.
Podczas leczenia mogą być również wykonywane dodatkowe procedury wspomagające oddychanie i odżywianie, takie jak założenie rurki do żywienia czy wykonanie otworu w tchawicy (tracheostomia).
Wybór metody leczenia jest zawsze indywidualny i zależy od wielu czynników, w tym stadium choroby, lokalizacji guza oraz preferencji i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Rokowanie i przeżywalność
Rokowanie w raku płaskonabłonkowym gardła dolnego jest generalnie słabe, głównie z powodu późnego rozpoznania choroby. Wczesne wykrycie znacząco poprawia szanse na przeżycie.
Pięcioletnia przeżywalność wynosi około 60% dla wczesnych stadiów choroby (stadium I i II), natomiast spada poniżej 25% dla zaawansowanych przypadków. Około połowy chorych przeżywa ponad pięć lat od rozpoznania.
Rokowanie zależy od kilku czynników:
Stadium zaawansowania choroby w chwili rozpoznania
Lokalizacja guza w obrębie gardła dolnego
Obecność przerzutów do węzłów chłonnych lub innych narządów
Ogólny stan zdrowia pacjenta
Odpowiedź na leczenie
Jeśli nowotwór rozprzestrzeni się (da przerzuty) do innych części ciała, rokowanie jest gorsze i choroba może być śmiertelna. Z tego powodu tak ważne jest wczesne wykrycie i rozpoczęcie leczenia.
Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania
Chociaż nie można całkowicie wyeliminować ryzyka zachorowania na raka płaskonabłonkowego gardła dolnego, istnieją działania, które mogą znacząco je zmniejszyć.
Najważniejsze sposoby redukcji ryzyka to:
Unikanie tytoniu – całkowita rezygnacja z palenia papierosów i używania innych wyrobów tytoniowych jest najskuteczniejszym sposobem zmniejszenia ryzyka zachorowania
Regularne badania kontrolne u lekarza – szczególnie ważne dla osób z dodatnim wywiadem dotyczącym palenia tytoniu lub nadużywania alkoholu
Zgłaszanie się do lekarza w przypadku utrzymujących się objawów – takich jak chrypka, ból gardła czy trudności w przełykaniu trwające dłużej niż dwa tygodnie
Połączenie palenia tytoniu i nadużywania alkoholu szczególnie zwiększa ryzyko, dlatego unikanie obu tych czynników jednocześnie jest kluczowe dla zapobiegania tej chorobie.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Belgia
