Wrodzona niedokrwistość aplastyczna

Czym jest wrodzona niedokrwistość aplastyczna

Wrodzona niedokrwistość aplastyczna to zaburzenie, w którym szpik kostny – gąbczasta tkanka znajdująca się wewnątrz kości – nie może wytwarzać wystarczającej ilości komórek krwi. Szpik kostny odpowiada za produkcję wszystkich rodzajów komórek krwi: czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek krwi1.

Czerwone krwinki zawierają białko zwane hemoglobiną, które przenosi tlen z płuc do tkanek organizmu. Białe krwinki zwalczają infekcje, podczas gdy płytki krwi są niezbędne do krzepnięcia krwi1. Gdy szpik kostny nie produkuje wystarczającej ilości tych komórek, rozwija się stan zwany pancytopenią – czyli równoczesne zmniejszenie liczby wszystkich rodzajów komórek krwi2.

W przypadku wrodzonej niedokrwistości aplastycznej problem pojawia się już od urodzenia i często ma podłoże genetyczne, przekazywane z rodziców na dzieci. Różni się to od nabytej postaci niedokrwistości aplastycznej, która może rozwinąć się w dowolnym wieku życia3.

Objawy choroby

Objawy wrodzonej niedokrwistości aplastycznej zwykle rozwijają się stopniowo, w ciągu tygodni lub miesięcy, więc można ich nie zauważyć od razu. W niektórych przypadkach objawy mogą być natychmiastowe i ciężkie4.

Gdy liczba czerwonych krwinek jest zbyt niska, dziecko może łatwo się męczyć i wykazywać objawy niedokrwistości. Zmniejszona liczba neutrofili – głównego typu białych krwinek odpowiedzialnych za obronę przed infekcjami bakteryjnymi i grzybiczymi – zwiększa podatność na zakażenia. Zbyt mała liczba płytek krwi prowadzi do zwiększonego ryzyka krwawień i powstawania siniaków1.

Do najczęstszych objawów należą4:

• Częste infekcje wirusowe, które trwają dłużej niż zwykle
• Uczucie zmęczenia i osłabienia
• Łatwiejsze powstawanie siniaków i krwawienia
• Bladość skóry
• Uczucie duszności
• Zawroty głowy
• Bóle głowy
• Gorączka
• Krwawienie z dziąseł i drobne wybroczyny na skórze

Niektóre objawy niedokrwistości aplastycznej mogą przypominać inne, mniej poważne choroby. Obecność przeziębienia czy grypy nie oznacza automatycznie niedokrwistości aplastycznej. Należy jednak skonsultować się z lekarzem, jeśli dziecko jest chore przez kilka tygodni i stale czuje się bardzo zmęczone4.

Przyczyny i typy

Wrodzona niedokrwistość aplastyczna ma najczęściej podłoże genetyczne i jest przekazywana z rodziców na dzieci. Występuje, gdy dziecko dziedziczy wadliwe geny odpowiedzialne za prawidłową produkcję komórek krwi w szpiku kostnym3.

Do rodzajów wrodzonej niedokrwistości hipoplastycznej należą5:

• Niedokrwistość Diamonda-Blackfana – rzadka wrodzona postać niedokrwistości hipoplastycznej, która często objawia się w pierwszych miesiącach życia
• Niedokrwistość Fanconiego – rodzinna postać z dominującym dziedziczeniem autosomalnym
• Zespół Shwachmana-Diamonda
• Zespół Majeeda
• Wrodzona dyserytropoetyczna niedokrwistość typu III
• Hipoplazja chrzęstno-włosowa

Niedokrwistość Diamonda-Blackfana jest szczególnie dobrze opisana w literaturze medycznej. Po raz pierwszy została zauważona przez Josephsa w 1936 roku, a bardziej szczegółowy opis podali Diamond i Blackfan w 1938 roku5. Występuje z częstością 7 przypadków na milion żywych urodzeń5.

Około 40-45% przypadków niedokrwistości Diamonda-Blackfana ma charakter rodzinny z dziedziczeniem autosomalnym dominującym, podczas gdy pozostałe przypadki są sporadyczne lub mają inne wzorce dziedziczenia. Obecnie najbardziej powszechną mutacją jest mutacja genu RPS19, z którą związanych jest 113 różnych mutacji prowadzących do tej choroby5.

U około 50% pacjentów z niedokrwistością Diamonda-Blackfana oprócz niedokrwistości występują wrodzone wady rozwojowe5.

Rozpoznanie choroby

Wrodzona niedokrwistość aplastyczna może przypominać inne zaburzenia szpiku kostnego, takie jak zespoły mielodysplastyczne, niektóre infekcje czy białaczka. Ponieważ leczenie niedokrwistości aplastycznej różni się od postępowania w innych chorobach dotykających szpik kostny, niezwykle ważne jest prawidłowe rozróżnienie tych schorzeń6.

Dzieci z utrzymującymi się niskimi poziomami komórek krwi powinny być badane przez hematologów pediatrycznych posiadających doświadczenie w diagnostyce i leczeniu tych rzadkich zaburzeń6.

Diagnostyka niedokrwistości aplastycznej wymaga kilku badań. Podstawowe badanie to morfologia krwi obwodowej, która pokazuje liczbę wszystkich rodzajów komórek krwi. Kluczowym badaniem jest biopsja szpiku kostnego, która polega na pobraniu małej próbki szpiku w celu oceny jego budowy i zdolności do produkcji komórek krwi2.

Kryteria diagnostyczne niedokrwistości Diamonda-Blackfana, opublikowane w 1976 roku, określają, że choroba musi ujawnić się przed ukończeniem przez pacjenta pierwszego roku życia. Obejmuje prawie prawidłową lub nieznacznie obniżoną liczbę neutrofili, retikulocytopenię (niską liczbę młodych czerwonych krwinek), zmienną liczbę płytek krwi, makrocytozę (powiększone czerwone krwinki) oraz prawidłową komórkowość szpiku z niedoborem prekursorów czerwonych krwinek5.

Metody leczenia

Leczenie wrodzonej niedokrwistości aplastycznej zależy od wieku dziecka i nasilenia niedokrwistości. Często konieczne jest powtarzanie leczenia, a czasami należy wypróbować kilka różnych rodzajów terapii, aby znaleźć tę, która działa najlepiej. Opieką nad dzieckiem zajmuje się hematolog – lekarz specjalizujący się w chorobach krwi7.

U dzieci z ciężką niedokrwistością aplastyczną leczeniem pierwszego rzutu są dwie główne opcje: przeszczep szpiku kostnego od zgodnego dawcy rodzinnego lub terapia immunosupresyjna8.

Metody leczenia mogą obejmować7:

• Transfuzje krwi – podawanie czerwonych krwinek lub płytek krwi w celu tymczasowego uzupełnienia niedoborów
• Leki stymulujące produkcję komórek krwi
• Przeszczep szpiku kostnego – zastąpienie uszkodzonego szpiku dziecka zdrowym szpikiem od dawcy
• Terapia immunosupresyjna – leki tłumiące układ odpornościowy

Przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych jest jedynym leczeniem, które może wyleczyć niedokrwistość aplastyczną. Postępy w leczeniu, takie jak przeszczep komórek macierzystych i potrójna terapia immunosupresyjna, znacząco poprawiły wyniki leczenia, ze wskaźnikami przeżycia przekraczającymi 80%9.

W przypadku niedokrwistości Diamonda-Blackfana podstawą leczenia są transfuzje krwi i kortykosteroidy – leki przeciwzapalne, które mogą stymulować produkcję czerwonych krwinek5.

Życie z chorobą

Podczas leczenia i między kolejnymi cyklami terapii bardzo ważne jest zapobieganie powikłaniom niedokrwistości aplastycznej związanym z infekcjami, krwawieniami lub skrajnym zmęczeniem. Jest to szczególnie istotne, gdy liczba komórek krwi jest niska7.

Dzieci z niedokrwistością aplastyczną żyją około 120 dni w przypadku czerwonych krwinek, płytki krwi utrzymują się przez 7 do 10 dni, a neutrofile – typ białych krwinek – żyją krócej niż jeden dzień w krwiobiegu. Dlatego objawy rozwijają się, gdy komórki krwi nie są wymieniane wystarczająco szybko10.

Podstawowe wskazówki dotyczące życia z chorobą obejmują11:

• Bezpieczne odżywianie – unikanie surowego mięsa, niepasteryzowanych produktów mlecznych i świeżych owoców i warzyw, które mogą zawierać bakterie
• Higiena rąk – częste mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie przed jedzeniem i po korzystaniu z toalety
• Unikanie kontaktu z chorymi osobami
• Regularne wizyty kontrolne u hematologa
• Natychmiastowy kontakt z lekarzem w przypadku gorączki, krwawienia lub objawów infekcji

Rodzice dzieci z nowo zdiagnozowaną chorobą niewydolności szpiku kostnego przeżywają dni wypełnione badaniami, wizytami u lekarza i troską. Mogą zadawać sobie pytanie, dlaczego to spotkało ich dziecko. Te uczucia są normalne. Ważne jest, aby wiedzieć, że nie są sami12.

Pierwszą rzeczą, którą powinni zrobić rodzice, jest znalezienie hematologa/onkologa pediatrycznego specjalizującego się w leczeniu chorób niewydolności szpiku kostnego. Lekarz powinien pracować w placówce stosującej zespołowe podejście do leczenia12.