Badanie skuteczności leczenia pembrolizumabem i lenvatinibem u pacjentów z miejscowo zaawansowanym rakiem płaskonabłonkowym głowy i szyi z ekspresją PD-L1, po chemioradioterapii
Rak płaskonabłonkowy części ustnej gardła to nowotwór złośliwy rozwijający się w środkowej części gardła, który coraz częściej dotyka zarówno osoby starsze, jak i młodsze. Choć choroba ta może powracać po leczeniu, rokowania są coraz lepsze, szczególnie w przypadkach związanych z zakażeniem wirusem HPV.
Czym jest rak płaskonabłonkowy części ustnej gardła
Rak płaskonabłonkowy części ustnej gardła, potocznie nazywany rakiem gardła lub rakiem migdałków, to nowotwór złośliwy rozwijający się w środkowej części gardła zwanej częścią ustną gardła (oropharynx). Ta część gardła obejmuje nasadę języka (tylną jedną trzecią języka), migdałki, podniebienie miękkie oraz tylne i boczne ściany gardła.
Rak płaskonabłonkowy oznacza, że nowotwór rozwija się z komórek płaskich, które wyścielają wewnętrzną powierzchnię części ustnej gardła. Ten rodzaj raka stanowi ponad 95% wszystkich nowotworów tej okolicy.
Część ustna gardła jest częścią układu pokarmowego i oddechowego. Wytwarza ślinę, która pomaga utrzymać wilgotność w jamie ustnej i gardle oraz wspomaga trawienie pokarmu.
Lokalizacja i anatomia
Aby lepiej zrozumieć, gdzie rozwija się ta choroba, warto poznać budowę gardła. Gardło to pusta rurka w szyi o długości około 13 centymetrów, która składa się z trzech części:
Część nosowa gardła (nasopharynx) to górna część gardła, położona za nosem. Nozdrza są połączone z częścią nosową gardła, a po obu jej stronach znajdują się otwory prowadzące do uszu.
Część ustna gardła (oropharynx) to środkowa część, położona poniżej części nosowej gardła i za jamą ustną.
Część krtaniowa gardła (hypopharynx) to najniższa część gardła, która łączy się zarówno z tchawicą (rurą oddechową), jak i przełykiem.
Podczas oddychania lub połykania gardło umożliwia przepływ powietrza i pokarmów przez odpowiednie drogi.
Język (nasada języka - tylna jedna trzecia)
Migdałki
Podniebienie miękkie (tylna część podniebienia)
Boczne i tylne ściany gardła
Jak często występuje to schorzenie
Rak płaskonabłonkowy części ustnej gardła jest stosunkowo rzadkim rodzajem nowotworu. Według danych American Cancer Society, rocznie w Stanach Zjednoczonych na ten nowotwór zapada około 53 000 osób. Dla porównania, rak piersi w tym samym kraju diagnozuje się u ponad 290 000 osób rocznie.
W Stanach Zjednoczonych w 2024 roku spodziewano się ponad 21 000 nowych przypadków raka części ustnej gardła. Pomimo że częstość występowania tej choroby rośnie, wskaźniki wyleczenia również się poprawiają.
Mężczyźni chorują ponad dwa razy częściej niż kobiety. Najczęstszym rodzajem raka części ustnej gardła jest rak migdałków.
Czynniki ryzyka
Istnieje kilka czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego części ustnej gardła. Zrozumienie tych czynników może pomóc w zapobieganiu chorobie.
Zakażenie wirusem HPV
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest obecnie główną przyczyną nowotworów części ustnej gardła. W Europie i Ameryce Północnej zakażenie HPV odpowiada za około 70-80% wszystkich przypadków raka tej okolicy. Typ 16 wirusa HPV jest odpowiedzialny za większość raków związanych z tym wirusem.
Ryzyko rozwoju raka części ustnej gardła jest 16 razy wyższe u osób zakażonych wirusem HPV. Liczba partnerów seksualnych i częstotliwość seksu oralnego są ważnymi czynnikami ryzyka. Wraz ze wzrostem częstości zakażeń HPV pacjenci stali się młodsi.
Palenie tytoniu
Tytoń pozostaje istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju raka części ustnej gardła. Osoby palące więcej niż 1,5 paczki papierosów dziennie mają około 3-krotnie wyższe ryzyko zachorowania.
Alkohol
Spożywanie alkoholu również zwiększa ryzyko. Osoby pijące 4 lub więcej drinków dziennie mają około 7-krotnie wyższe ryzyko rozwoju tego nowotworu.
Łączne działanie tytoniu i alkoholu
Osoby, które zarówno intensywnie palą tytoń, jak i spożywają duże ilości alkoholu, mają aż 30 razy wyższe ryzyko rozwoju raka części ustnej gardła.
Warto podkreślić, że rak części ustnej gardła niezwiązany z wirusem HPV występuje częściej u starszych mężczyzn, przy czym mediana wieku wynosi 61 lat.
Objawy i oznaki
Objawy raka płaskonabłonkowego części ustnej gardła mogą być różne, a wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Najczęstsze objawy to:
Ból gardła - uporczywy ból, który nie ustępuje
Bolesne połykanie lub trudności w połykaniu pokarmów
Guz na szyi - często pierwszy zauważalny objaw, wynikający z powiększonych węzłów chłonnych
Zmiany głosu
Utrzymujący się kaszel
Utrata wagi
Zmęczenie
Ból ucha
Utrata apetytu
Każda zaczerwieniona lub biała zmiana w jamie ustnej, która utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, wymaga konsultacji lekarskiej i ewentualnej biopsji. Również każda rana w jamie ustnej, która nie goi się lub łatwo krwawi, wszelkie uporczywe guzy lub bolesne miejsca w jamie ustnej, gardle lub na języku, a także trudności w żuciu lub połykaniu wymagają dalszej diagnostyki.
Rozpoznanie choroby
Aby rozpoznać raka płaskonabłonkowego części ustnej gardła, lekarz przeprowadza szereg badań diagnostycznych. Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje:
Badanie fizykalne
Lekarz bada jamę ustną i gardło oraz sprawdza obecność powiększonych węzłów chłonnych na szyi. Badanie może obejmować również badanie palcem przez odbyt w niektórych przypadkach.
Badania obrazowe
Różne techniki obrazowania pomagają ocenić rozległość choroby:
Tomografia komputerowa (CT) - tworzy trójwymiarowy obraz ciała
Rezonans magnetyczny (MRI) - używa pól magnetycznych do tworzenia szczegółowych obrazów
Badanie ultrasonograficzne - wykorzystuje fale dźwiękowe do obrazowania tkanek
Endoskopia
Endoskopia to badanie, w którym cienka rurka z kamerą jest wprowadzana do gardła, umożliwiając lekarzowi bezpośrednie obejrzenie zmian.
Biopsja
Biopsja polega na pobraniu małego fragmentu tkanki do badania pod mikroskopem. To badanie ostatecznie potwierdza lub wyklucza obecność komórek nowotworowych.
Określenie stadium zaawansowania
Po potwierdzeniu rozpoznania lekarz określa stadium zaawansowania choroby, co pomaga wybrać odpowiednie leczenie. Stadia raka części ustnej gardła oznacza się jako I, II, III i IV, gdzie stadium I oznacza wczesną fazę choroby, a stadium IV zaawansowany nowotwór.
Leczenie
Leczenie raka płaskonabłonkowego części ustnej gardła zależy od stadium zaawansowania choroby, lokalizacji nowotworu oraz tego, czy jest on związany z wirusem HPV. Zespół specjalistów określa najlepszy plan leczenia dla każdego pacjenta.
Radioterapia
Radioterapia, zwana również napromienianiem, wykorzystuje wysokoenergetyczne promienie do niszczenia komórek nowotworowych. Może być stosowana jako główna metoda leczenia lub w połączeniu z innymi metodami.
Chemioterapia
Chemioterapia to leczenie wykorzystujące leki przeciwnowotworowe do niszczenia komórek rakowych. Często jest stosowana wraz z radioterapią, co nazywa się chemioradioterapią.
Leczenie chirurgiczne
Operacja chirurgiczna polega na usunięciu nowotworu oraz okolicznych zdrowych tkanek. W ostatnich latach coraz częściej stosuje się operację jako pierwszą metodę leczenia.
Leczenie chirurgiczne może obejmować:
Usunięcie nowotworu przez specjalistów chirurgii szczękowej i twarzowej lub laryngologów
Usunięcie węzłów chłonnych szyi, jeśli nowotwór się do nich rozprzestrzenił
Rekonstrukcję tkanek przez chirurgów plastycznych, aby przywrócić wygląd i funkcję
Terapie celowane i immunoterapia
Nowsze formy leczenia obejmują terapie celowane, które atakują specyficzne cechy komórek nowotworowych, oraz immunoterapię, która pomaga układowi odpornościowemu walczyć z nowotworem.
Leczenie w zależności od stadium
Dla wczesnych stadiów (I i II) często wystarcza radioterapia lub operacja. W bardziej zaawansowanych przypadkach (stadium III i IV) stosuje się kombinację metod, taką jak chemioradioterapia lub operacja z następową radioterapią.
Rokowanie
Rokowanie w raku płaskonabłonkowego części ustnej gardła zależy od kilku czynników, przy czym najważniejszy jest status zakażenia wirusem HPV.
Pacjenci z rakiem związanym z wirusem HPV mają znacznie lepsze rokowanie. Wskaźnik przeżycia jest znacznie wyższy u osób z rakiem HPV-dodatnim. Wskaźniki wyleczenia są wysokie, szczególnie gdy guzy są małe i występują u osób niepalących.
Chociaż częstość występowania raka części ustnej gardła wzrasta, wskaźniki wyleczenia również się poprawiają.
Czynniki wpływające na rokowanie obejmują:
Stadium zaawansowania choroby w momencie rozpoznania
Status zakażenia wirusem HPV
Wiek i ogólny stan zdrowia pacjenta
Stosowanie tytoniu i alkoholu
Odpowiedź na leczenie
Palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu po leczeniu może zwiększyć ryzyko nawrotu nowotworu lub rozwoju drugiego pierwotnego nowotworu.
Zapobieganie
Chociaż nie wszystkie przypadki raka części ustnej gardła można zapobiec, istnieją sposoby na zmniejszenie ryzyka zachorowania.
Szczepienie przeciwko HPV
Szczepionka przeciwko wirusowi HPV może pomóc w zapobieganiu rakowi części ustnej gardła. Szczepienie można rozpocząć w wieku 9 lat i jest zalecane dla osób do 26 roku życia, które nie zostały zaszczepione wcześniej.
Unikanie tytoniu
Niepalenie papierosów oraz unikanie innych form tytoniu znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju tego nowotworu. Osoby, które palą, powinny rozważyć rzucenie palenia.
Ograniczenie spożycia alkoholu
Picie napojów alkoholowych w umiarkowanych ilościach lub całkowita rezygnacja z alkoholu zmniejsza ryzyko zachorowania.
Regularne badania
Regularne wizyty u dentysty i lekarza mogą pomóc w wykryciu wczesnych zmian w jamie ustnej i gardle.
Życie po leczeniu
Po zakończeniu leczenia raka części ustnej gardła pacjenci wymagają regularnej kontroli oraz mogą potrzebować wsparcia w różnych aspektach życia codziennego.
Wizyty kontrolne
Ryzyko nawrotu choroby jest największe w ciągu pierwszych 2-3 lat po leczeniu, dlatego w tym okresie potrzebna jest szczególnie uważna obserwacja.
Harmonogram wizyt kontrolnych zazwyczaj wygląda następująco:
Co 1-3 miesiące w pierwszym roku po leczeniu
Co 2-4 miesiące w drugim roku
Co 4-6 miesięcy w trzecim do piątego roku
Co roku po 5 latach
Podczas wizyt kontrolnych lekarz bada szyję, jamę ustną i gardło, może zlecić badania obrazowe oraz ocenia ogólny stan zdrowia pacjenta.
Trudności z jedzeniem i połykaniem
Leczenie raka części ustnej gardła może wpłynąć na zdolność jedzenia, picia i połykania. Radioterapia w obrębie głowy lub szyi może powodować bardzo bolesne gardło, co utrudnia jedzenie i picie w pierwszych tygodniach leczenia.
Przed rozpoczęciem leczenia pacjent może spotkać się z logopedą, który oceni zdolność połykania, oraz z dietetykiem, który pomoże w planowaniu odpowiedniej diety.
W niektórych przypadkach może być konieczne założenie sondy odżywczej - rurki prowadzącej z nosa do żołądka lub bezpośrednio do żołądka - aby zapewnić odpowiednie odżywianie podczas leczenia.
Opieka stomatologiczna
Przed leczeniem dentysta specjalista oceni stan zębów. Może zalecić usunięcie chorych lub wątpliwych zębów, aby zapobiec problemom w przyszłości. Dentysta udzieli także porad dotyczących pielęgnacji jamy ustnej i zębów po leczeniu.
Zmiany w mowie
Operacja lub radioterapia mogą wpłynąć na zdolność mówienia. Logopeda może pomóc w ćwiczeniach poprawiających mowę.
Wsparcie psychiczne
Diagnoza i leczenie raka może być stresującym doświadczeniem. Wiele osób korzysta ze wsparcia psychologów, grup wsparcia lub innych form pomocy emocjonalnej podczas choroby i po jej zakończeniu.
Objawy wymagające kontaktu z lekarzem
Nie należy czekać do kolejnej zaplanowanej wizyty, jeśli wystąpią nowe objawy lub objawy, które nie ustępują. Należy zgłosić się do lekarza w przypadku:
Bólu gardła
Nowego guza lub obrzęku na szyi
Uporczywego kaszlu
Trudności w połykaniu
Bólu
Zmian głosu
Utraty apetytu
Zmęczenia
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Niemcy
