Rak podstawnokomórkowy

Czym jest rak podstawnokomórkowy

Rak podstawnokomórkowy to najczęstszy rodzaj raka skóry, a zarazem najczęstszy nowotwór złośliwy u ludzi. Szacuje się, że każdego roku w Stanach Zjednoczonych diagnozowanych jest od 2 do 4 milionów przypadków tego nowotworu1. Rak ten rozwija się w komórkach podstawnych, które znajdują się w najgłębszej części naskórka – zewnętrznej warstwy skóry2.

Komórki podstawne są odpowiedzialne za tworzenie nowych komórek skóry poprzez dzielenie się i kopiowanie. Kiedy komórki podstawne tworzą nowe komórki, starsze komórki skóry są wypychane na powierzchnię naskórka, gdzie obumierają i są usuwane z organizmu3.

Rak podstawnokomórkowy najczęściej rozwija się na skórze uszkodzonej przez słońce i rzadko pojawia się na błonach śluzowych, dłoniach czy stopach. Jest to zwykle wolno rosnący nowotwór, w przypadku którego przerzuty występują bardzo rzadko4.

Osoby o jasnej karnacji mają 50-procentowe ryzyko rozwoju raka podstawnokomórkowego w pewnym momencie życia5. Nowotwór ten jest wynikiem skumulowanych uszkodzeń spowodowanych latami spędzonymi na słońcu.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Rak podstawnokomórkowy powstaje w wyniku uszkodzenia DNA komórek podstawnych w górnej warstwie skóry. Główną przyczyną tych uszkodzeń jest narażenie na szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe – zarówno ze słońca, jak i ze sztucznych źródeł światła5.

Osoby najbardziej narażone na rozwój raka podstawnokomórkowego to te, które mają jasną lub jasną cerę, w wywiadzie mają narażenie na słońce oraz tendencję do szybkiego opalania się5. Istnieje również rzadka choroba genetyczna zwana zespołem raka podstawnokomórkowego lub zespołem Gorlina, która może powodować rozwój setek raków podstawnokomórkowych skóry, ale jest ona niezwykle rzadka5.

Do głównych czynników ryzyka należą:6

• Jasna karnacja
• Historia narażenia na słońce
• Szybkie opalanie się
• Narażenie na promieniowanie UV przez wiele lat
• Używanie solarium

Objawy i wygląd zmian

Rak podstawnokomórkowy najczęściej pojawia się jako zmiana (guz) na skórze, zwykle na głowie lub szyi. Zmiana ta jest zazwyczaj6:

• Mała, lśniąca, jędrna i wypukła
• Prawie przezroczysta lub różowa
• Pełna widocznych małych naczyń krwionośnych
• Czasami z zgrubiałym, perłowobiałym zewnętrznym brzegiem

Rak podstawnokomórkowy może również występować jako6:

• Wyniesione guzki, które mogą się otwierać i tworzyć strupy w środku
• Płaskie, blade lub czerwone plamy przypominające blizny
• Rany, które krwawią, tworzą strup i goją się

Guzy zwykle rosną powoli, ale mogą urosnąć nawet o pół cala (nieco ponad 1 centymetr) w ciągu roku6.

Typy raka podstawnokomórkowego

Istnieją cztery główne typy raka podstawnokomórkowego3:

Guzkowaty: Jest to najczęstszy typ raka podstawnokomórkowego. Guzkowaty rak podstawnokomórkowy wygląda jak okrągły pryszcz z widocznymi naczyniami krwionośnymi wokół niego3.

Powierzchowny rozsiany: Ten typ powoduje zmiany, które wyglądają jak małe, płytkie znaki na skórze, nieco jaśniejsze w kolorze niż otaczająca skóra. Te zmiany powstają na tułowiu, ramionach i nogach3.

Twardzinujący (morpheaformis): Te nowotworowe zmiany wyglądają jak blizny, które powoli powiększają się z czasem. Ten typ jest najczęstszy na twarzy. Może również przybrać formę małej czerwonej plamki na skórze3.

Pigmentowy: Jest to rzadki typ raka podstawnokomórkowego3.

Rozpoznanie

Aby rozpoznać raka podstawnokomórkowego, lekarze przeprowadzają biopsję – pobierają małą próbkę skóry do zbadania pod mikroskopem6.

Ważne jest, aby regularnie obserwować swoją skórę i znać jej normalny wygląd. Jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany na skórze lub możliwe objawy raka skóry, należy zgłosić się do lekarza7.

Leczenie

Chirurgia jest główną metodą leczenia stosowaną w przypadku raka podstawnokomórkowego. Rodzaj wykonanej operacji zależy od grupy ryzyka, lokalizacji nowotworu oraz jego wielkości8.

Do metod leczenia należą9:

Wycięcie chirurgiczne: Usuwa nowotwór wraz z niewielką ilością zdrowej tkanki wokół niego (zwanej marginesem chirurgicznym). Jest to standardowe leczenie raka podstawnokomórkowego we wszystkich grupach ryzyka8.

Chirurgia Mohsa: Usuwa nowotwór warstwami, po trochu, aż nie pozostanie żaden rak. Jest wykonywana głównie w przypadku raka podstawnokomórkowego wysokiego ryzyka, szczególnie na twarzy, lub gdy rak wysokiego ryzyka nie mógł zostać całkowicie usunięty poprzez wycięcie chirurgiczne. Może być również stosowana do leczenia nawrotowego raka podstawnokomórkowego8.

Łyżeczkowanie i elektrodesykacja: Polega na zeskrobaniu i wypaleniu nowotworu za pomocą elektrycznej igły6.

Kriochirurgia: Zabicie nowotworu ekstremalnym chłodem6.

Radioterapia: Wykorzystanie promieniowania do zabicia komórek nowotworowych6.

Chemioterapia miejscowa: Nakładanie leków chemioterapeutycznych bezpośrednio na nowotwór6.

Terapia fotodynamiczna: Zastosowanie chemikaliów i lasera6.

Jeśli rak rozprzestrzenił się na inne części ciała, lekarz może przepisać chemioterapię doustną. W przypadku raka podstawnokomórkowego, który rozprzestrzenił się na inne części ciała, można zastosować terapię systemową, która przemieszcza się w krwiobiegu, aby dotrzeć do komórek nowotworowych i je zniszczyć8.

Rokowanie

W przeciwieństwie do innych nowotworów, rak podstawnokomórkowy prawie nigdy nie rozprzestrzenia się na inne części ciała ani nie prowadzi do śmierci6. Leczenie mające na celu usunięcie nowotworu ze skóry prowadzi do pozytywnego rokowania3.

Rak podstawnokomórkowy jest uleczalny w zdecydowanej większości przypadków10. Rzadko zdarza się, aby raki skóry we wczesnym stadium nawracały7.

Jednak gdy leczenie jest nieodpowiednie lub opóźnione, rak podstawnokomórkowy może być bardzo destrukcyjny i oszpecać lokalne tkanki4. Nieleczony przez długi okres, na przykład dwa lata, może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym oszpecenia i bardziej skomplikowanych operacji11.

Zapobieganie

Najlepszym sposobem zapobiegania rakowi podstawnokomórkowemu jest ograniczenie narażenia na słońce6:

• Unikaj przebywania na słońcu – siedź w cieniu, staraj się unikać słońca między godziną 10:00 a 16:006
• Nie opalaj się i nie korzystaj z solarium6
• Noś odzież ochronną, taką jak koszule z długimi rękawami, spodnie i kapelusze z szerokim rondem6
• Używaj kremu z filtrem przeciwsłonecznym o współczynniku ochrony przeciwsłonecznej (SPF) co najmniej 30 – ważne jest stosowanie większej ilości kremu co 2 godziny oraz po pływaniu lub poceniu się6
• Zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz zmianę na skórze lub możliwe objawy raka skóry6

Aby chronić swoją skórę, możesz również7:

• Nosić bawełnianą odzież o gęstym splocie na słońcu
• Nosić długie rękawy i spodnie
• Nosić kapelusz z szerokim rondem, który ocienia twarz i szyję
• Nosić okulary przeciwsłoneczne zapewniające 100% ochronę przed promieniowaniem UV
• Stosować krem przeciwsłoneczny z SPF co najmniej 30 i 4 lub 5 gwiazdkami. Używać go hojnie, nakładać regularnie i stosować wraz z cieniem i odzieżą – nawet w pochmurny dzień
• Spędzać czas w cieniu, gdy słońce jest najsilniejsze – między 11:00 a 15:00 w Wielkiej Brytanii
• Nigdy nie korzystać z solarium

Życie po leczeniu

Gdy już miałeś raka skóry, jesteś bardziej narażony na rozwój kolejnego raka skóry. Dlatego ważne jest, aby obserwować swoją skórę i chronić ją, gdy przebywasz na słońcu7.

Pamiętaj, że większość raków skóry niemelanomowych jest skutecznie leczona. Rzadko zdarza się, aby wczesne stadia raka skóry nawracały. Dlatego obserwuj sytuację, ale staraj się nie martwić zbytnio7.

Jeśli miałeś raka skóry, Twój specjalista od raka skóry może zasugerować krem przeciwsłoneczny o wysokim współczynniku ochrony, takim jak 50, na każdą odsłoniętą skórę. Wyższy SPF daje dodatkową ochronę, ale żaden krem przeciwsłoneczny nie może zapewnić 100% ochrony. Aby utrzymać ochronę, musisz regularnie nakładać krem przeciwsłoneczny, gdy jesteś na słońcu7.

Ważne jest również, aby regularnie badać swoją skórę. Bądź świadomy tego, jak normalnie wygląda Twoja skóra. Zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany na skórze lub zmiany w miejscu, w którym miałeś pierwotnego raka skóry7.