Reaktywacja zakażenia wirusem opryszczki zwykłej

Czym jest reaktywacja wirusa opryszczki

Reaktywacja zakażenia wirusem opryszczki zwykłej to proces, w którym wirus, który pozostawał w stanie uśpienia w organizmie, ponownie staje się aktywny. Wirus opryszczki zwykłej (HSV) to powszechne zakażenie wirusowe, które po pierwszym kontakcie z organizmem nigdy nie opuszcza ciała1.

Istnieją dwa typy wirusa opryszczki zwykłej: HSV-1 i HSV-2. Oba typy mogą wywoływać opryszczkę okolic ust (opryszczka wargowa) oraz opryszczkę narządów płciowych. Mogą również powodować zakażenia w innych częściach ciała1. Szacuje się, że na świecie około 3,8 miliarda osób poniżej 50. roku życia (64%) ma zakażenie wirusem HSV-1, który jest główną przyczyną opryszczki wargowej2.

Uśpienie i reaktywacja wirusa

Po pierwszym zakażeniu wirus opryszczki zwykłej zachowuje się w szczególny sposób. Wnika do komórek nerwowych i przemieszcza się do zwojów nerwowych – skupisk komórek nerwowych znajdujących się w pobliżu rdzenia kręgowego. Tam wirus pozostaje w stanie uśpionym przez całe życie3.

Stan uśpienia oznacza, że wirus jest obecny w organizmie, ale nie jest aktywny i nie powoduje objawów. W tym czasie wirus nie może być zwalczony przez żadne dostępne obecnie leki4. Okresowo jednak wirus może się reaktywować. Zaczyna się wtedy namnażać i przemieszcza wzdłuż włókien nerwowych z powrotem do skóry, powodując wybuch pęcherzyków w tym samym obszarze skóry, w którym wystąpiło pierwsze zakażenie3.

Ważne jest, że wirus może być obecny na skórze lub błonach śluzowych nawet wtedy, gdy nie widać żadnych pęcherzyków. W takich momentach osoba zakażona może nieświadomie przenieść wirusa na inne osoby3.

Czynniki wywołujące reaktywację

Reaktywacja wirusa opryszczki może być wywołana przez różnorodne bodźce. Każdy z tych czynników może aktywować odmienne procesy komórkowe, które ostatecznie prowadzą do wznowienia aktywności wirusa5.

Naukowcy odkryli, że interakcje między różnymi wirusami mogą wywoływać reaktywację uśpionych wirusów. To wyjaśnia, dlaczego przypadki opryszczki czasami powracają po długim okresie, w którym wirus pozostawał nieaktywny6.

Do typowych czynników wywołujących reaktywację należą:

• Stres emocjonalny i fizyczny
• Gorączka i inne choroby
• Osłabienie układu odpornościowego
• Intensywne promieniowanie słoneczne
• Zmęczenie i wyczerpanie
• Zmiany hormonalne (na przykład podczas menstruacji)
• Urazy skóry w okolicy, gdzie wcześniej wystąpiło zakażenie

Reaktywacja nie musi powodować widocznych objawów klinicznych. Zjawisko to określa się jako bezobjawowe uwalnianie wirusa, podczas którego wirus może znajdować się na powierzchni skóry, ale nie powoduje żadnych dolegliwości7.

Jak często występują nawroty

Częstość nawrotów jest bardzo zmienna i zależy od typu wirusa oraz indywidualnych cech organizmu. Nawroty i bezobjawowe uwalnianie wirusa występują znacznie częściej w przypadku zakażenia HSV-2 w okolicy narządów płciowych niż w przypadku zakażenia HSV-18.

Większość osób zakażonych wirusem HSV-2 nie wie o swoim zakażeniu. Wiele z nich ma łagodne lub nierozpoznane zakażenia, ale okresowo uwalnia wirusa w okolicy narządów płciowych. W rezultacie większość zakażeń opryszczką narządów płciowych przenoszą osoby, które nie zdają sobie sprawy z zakażenia lub są bezobjawowe w momencie przeniesienia wirusa8.

Ponad 50% dorosłej populacji w Stanach Zjednoczonych ma opryszczkę okolic ust. Większość osób nabywa to zakażenie w dzieciństwie przez pocałunek od członka rodziny lub przyjaciela9.

Objawy reaktywacji

Objawy reaktywacji wirusa opryszczki zwykłej mogą być bardzo różne – od całkowicie bezobjawowych do wyraźnie widocznych zmian skórnych. Klasyczne objawy to małe, bolesne pęcherzyki wypełnione płynem, które pojawiają się na skórze lub błonach śluzowych1.

Po pierwszym zakażeniu, które może wywołać wysypkę drobnych pęcherzyków, wirus pozostaje uśpiony w komórkach nerwowych. Okresowo może się reaktywować, powodując wysypkę pęcherzyków w tym samym obszarze skóry co wcześniejsze zakażenie3.

U wielu osób zakażonych nie występują żadne objawy i mogą nie zdawać sobie sprawy z zakażenia1. Kiedy jednak objawy się pojawiają, najczęściej obejmują:

• Bolesne pęcherzyki wypełnione płynem
• Owrzodzenia, które powstają po pęknięciu pęcherzyków
• Strupy powstające w miejscu gojących się owrzodzeń
• Swędzenie lub pieczenie w miejscu, gdzie pojawią się zmiany
• Dyskomfort lub ból

Objawy reaktywacji zwykle pojawiają się w ciągu 24 do 48 godzin po wystąpieniu czynnika wywołującego10.

Diagnostyka

Rozpoznanie zakażenia wirusem opryszczki zwykłej często opiera się na charakterystycznym wyglądzie zmian skórnych – skupionych pęcherzyków lub owrzodzeń na zaczerwienionej podstawie – oraz na historii choroby pacjenta11.

Jeśli rozpoznanie nie jest pewne, dostępne są różne metody diagnostyczne:

• Hodowla wirusowa – próbka pobrana ze zmiany skórnej jest badana w laboratorium w celu wykrycia obecności wirusa
• Test PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) – najbardziej czuła metoda wykrywania materiału genetycznego wirusa
• Testy serologiczne – badanie krwi wykrywające przeciwciała przeciwko wirusowi, które mogą wskazywać na wcześniejsze lub obecne zakażenie
• Test bezpośredniej immunofluorescencji – metoda wykrywania antygenów wirusowych w próbce
• Test Tzancka – badanie mikroskopowe komórek pobranych ze zmiany11

Testy typu swoistego są szczególnie ważne, ponieważ pozwalają określić, czy zakażenie jest spowodowane przez HSV-1 czy HSV-2. Ma to znaczenie dla rokowania i poradnictwa, ponieważ nawroty i bezobjawowe uwalnianie wirusa są znacznie częstsze w przypadku HSV-28.

Leczenie i postępowanie

Nie ma lekarstwa, które całkowicie usuwa wirusa opryszczki z organizmu. Istnieją jednak skuteczne leki, które mogą pomóc w kontrolowaniu objawów i zmniejszeniu częstotliwości nawrotów1.

Leki przeciwwirusowe – zarówno doustne, dożylne, jak i miejscowe – są dobrze ugruntowanymi metodami leczenia zakażeń HSV-1 i HSV-2. Wszystkie działają poprzez zakłócanie działania wirusowej polimerazy DNA, co hamuje namnażanie materiału genetycznego wirusa12.

Najczęściej stosowane leki przeciwwirusowe to:

• Acyklowir
• Walacyklowir
• Famcyklowir
• Pencyklowir (do stosowania miejscowego)12

Leki przeciwwirusowe są skuteczne, gdy są przyjmowane w ciągu 72 godzin od pojawienia się zmian skórnych. Zaleca się również leczenie zapobiegawcze w sytuacjach, gdy zmniejszenie uwalniania wirusa zmniejsza prawdopodobieństwo zakażenia innych osób12.

Doustny acyklowir, walacyklowir i famcyklowir są skuteczne w leczeniu ostrych nawrotów opryszczki wargowej. Nawroty opryszczki wargowej można ograniczyć poprzez codzienne przyjmowanie acyklowiru lub walacyklowiru11.

Preparaty miejscowe, takie jak acyklowir, pencyklowir i dokozanol, są opcjonalnymi metodami leczenia nawrotów opryszczki wargowej, ale są mniej skuteczne niż leczenie doustne11.

Zapobieganie nawrotom

Główną rolą przewlekłej terapii zapobiegawczej w zakażeniu wirusem opryszczki zwykłej jest zmniejszenie częstotliwości, nasilenia i czasu trwania nawrotów oraz ograniczenie ryzyka przeniesienia wirusa na inne osoby13.

Terapia zapobiegawcza jest wskazana u pacjentów z nawracającą opryszczką okolic ust i narządów płciowych wywołaną HSV-2 oraz opryszczką wargową wywołaną HSV-1. Nie ma jednak wyraźnie udowodnionej korzyści ze stosowania przewlekłej terapii zapobiegawczej w nawracającej opryszczce narządów płciowych wywołanej HSV-113.

Oprócz farmakoterapii, istnieją inne sposoby, które mogą pomóc w zapobieganiu nawrotom:

• Unikanie znanych czynników wywołujących (takich jak intensywne słońce, stres)
• Ochrona skóry przed nadmiernym promieniowaniem UV
• Dbałość o odpowiednią ilość snu i odpoczynku
• Zarządzanie stresem
• Utrzymywanie dobrego stanu układu odpornościowego

Niektóre badania sugerują, że dieta bogata w lizynę (aminokwas obecny w pełnowartościowych produktach) i unikanie pokarmów bogatych w argininę może pomóc w zmniejszeniu częstotliwości nawrotów. Arginina to aminokwas, który może przyspieszać namnażanie wirusa, dlatego zaleca się unikanie pokarmów takich jak pierś z indyka, schab wieprzowy, pierś z kurczaka, orzechy (zwłaszcza orzeszki ziemne), pestki dyni, ciecierzyca, soja i soczewica14.

Życie z wirusem opryszczki

Odkrycie, że ma się opryszczkę, może wywołać wiele silnych emocji. Normalne jest odczuwanie lęku lub zakłopotania na początku, ale najważniejsze, co można zrobić, to unikać obwiniania siebie lub innych15.

Miliony ludzi żyjących z opryszczką prowadzą wspaniałe życie i mają satysfakcjonujące związki. Zakażenie opryszczką nie oznacza, że jest się „brudnym" czy złą osobą – oznacza po prostu, że jest się normalnym człowiekiem. Większość ludzi ma przynajmniej jedną chorobę przenoszoną drogą płciową w ciągu swojego życia15.

Wirus opryszczki może pozostawać uśpiony przez lata, a wiele osób nieświadomie nabywa zakażenie, nawet jeśli praktykuje bezpieczny seks i stosuje zabezpieczenia16. Ważne jest, aby zrozumieć, że zakażenie może być bezobjawowe, więc wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że je ma9.

Pierwszorazowe nawroty są zwykle najtrudniejsze. Ponieważ opryszczka często przebiega bezobjawowo, niektórzy ludzie nie dowiadują się, że są zakażeni, dopóki nie wystąpią wyraźne objawy16.

Naturalny układ odpornościowy organizmu odgrywa również istotną rolę w kontrolowaniu nawrotów. Przeciwciała pomagają ograniczyć nasilenie i czas trwania kolejnych epizodów4.

Istnieją skuteczne sposoby leczenia opryszczki i wiele rzeczy, które można zrobić, aby nie przenieść wirusa na inne osoby podczas kontaktów intymnych. Dzięki odpowiedniemu leczeniu i podejściu do zarządzania chorobą, osoby z opryszczką mogą prowadzić pełne, zdrowe życie15.