Rozedma to choroba płuc, która powoduje nieodwracalne uszkodzenie pęcherzyków płucnych, utrudniając oddychanie. Główną przyczyną rozedmy jest palenie tytoniu, choć przyczyniać się do niej mogą także inne czynniki środowiskowe.
Czym jest rozedma?
Rozedma jest chorobą płuc, która prowadzi do uszkodzenia ścianek pęcherzyków płucnych (alveoli) w płucach. Pęcherzyki płucne to małe, cienkościenne, delikatne woreczki powietrzne ułożone w gronach na końcu oskrzelików (dróg oddechowych) głęboko wewnątrz płuc. W typowym zestawie płuc znajduje się około 300 milionów pęcherzyków płucnych.
Gdy wdychasz powietrze, przemieszcza się ono przez oskrzeliki, aż dotrze do pęcherzyków płucnych. Tam pęcherzyki rozciągają się, pobierają tlen i transportują go do krwi. Gdy wydychasz powietrze, pęcherzyki kurczą się i wypychają dwutlenek węgla z organizmu.
Rozedmę można porównać do folii bąbelkowej. Pęcherzyki płucne przypominają pojedyncze bąbelki w folii bąbelkowej. Jeśli masz rozedmę, twoje pęcherzyki płucne w końcu pękają. Zamiast wielu małych bąbelków folii bąbelkowej, rozwijasz dużą kieszeń powietrzną, jak duża poduszka wysyłkowa wypełniona powietrzem. To uszkodzenie powoduje zmniejszenie całkowitej powierzchni płuc i utrudnia dostawanie świeżego powietrza do płuc i usuwanie go z nich. To sprawia, że oddychanie staje się trudne i powoduje duszność.
Rozedma jest jedną z postaci przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). POChP to grupa chorób płuc, które utrudniają oddychanie i nasilają się z czasem. Drugim głównym typem POChP jest przewlekłe zapalenie oskrzeli. Większość osób z POChP ma zarówno rozedmę, jak i przewlekłe zapalenie oskrzeli, ale nasilenie każdego z tych typów może być różne u poszczególnych osób.
Rozedma prowadzi do trwałego powiększenia przestrzeni powietrznych w płucach z utratą elastyczności płucnej, czyli zdolności płuc do rozciągania się i kurczenia. Uszkodzenie ścianek pęcherzyków płucnych może prowadzić do zniszczenia tych ścianek, co skutkuje mniejszą liczbą i większymi pęcherzykami płucnymi zamiast wielu maleńkich. To utrudnia płucom przenoszenie tlenu do krwi i usuwanie dwutlenku węgla z organizmu.
Płuca
Pęcherzyki płucne (alveoli)
Oskrzeliki
Drogi oddechowe
Przyczyny rozedmy
Przyczyną rozedmy jest zwykle długotrwałe narażenie na działanie substancji drażniących, które uszkadzają płuca i drogi oddechowe. W Stanach Zjednoczonych główną przyczyną jest dym papierosowy. Również dym z fajek, cygar i innych rodzajów tytoniu może powodować rozedmę, szczególnie jeśli wdychasz go do płuc.
Palenie papierosów jest głównym czynnikiem ryzyka rozedmy. Nawet do 75% osób z rozedmą pali lub paliło w przeszłości. Dym papierosowy osłabia i uszkadza pęcherzyki płucne z czasem. Uszkodzone woreczki pękają, tworząc większe przestrzenie, które ograniczają ilość tlenu, jaką płuca mogą przyjąć.
Narażenie na inne wdychane substancje drażniące może przyczynić się do rozwoju rozedmy. Należą do nich dym bierny (wdychanie dymu z papierosów innych osób), zanieczyszczenie powietrza oraz opary chemiczne lub pyły ze środowiska lub miejsca pracy.
Rzadko genetyczny stan zwany niedoborem alfa-1-antytrypsyny może odgrywać rolę w powodowaniu rozedmy. Alfa-1-antytrypsyna to białko, które chroni płuca. Gdy brakuje tego białka lub jest go zbyt mało, płuca są bardziej podatne na uszkodzenia. Niewielki odsetek przypadków jest spowodowany tym dziedzicznym lub genetycznym zaburzeniem.
Objawy rozedmy
Rozedma często rozwija się stopniowo przez wiele lat. Wiele osób z rozedmą może początkowo nie zdawać sobie sprawy, że ma tę chorobę, ponieważ jest ona na początku cicha i objawy pojawiają się dopiero po uszkodzeniu lub zniszczeniu ponad połowy tkanki płucnej.
Głównym objawem rozedmy jest duszność (trudności w oddychaniu). Na początku możesz odczuwać duszność tylko podczas wysiłku fizycznego. W miarę postępu choroby duszność może występować nawet podczas odpoczynku.
Inne objawy rozedmy mogą obejmować:
Przewlekły kaszel (długotrwały kaszel)
Świszczący oddech
Zmęczenie (uczucie wyczerpania)
Uczucie ucisku w klatce piersiowej
Trudności w złapaniu oddechu po wysiłku fizycznym
Kaszel z plwociną lub bez niej
W zaawansowanych przypadkach rozedmy, jeśli w płucach uwięzione jest zbyt dużo powietrza, klatka piersiowa może wydawać się pełniejsza lub mieć wygląd klatki piersiowej beczkowatej.
Objawy rozedmy mogą również obejmować kaszel, który wytwarza śluz, chociaż może to być bardziej związane z przewlekłym zapaleniem oskrzeli, które często występuje razem z rozedmą.
Czynniki ryzyka
Czynniki ryzyka rozwoju rozedmy obejmują:
Palenie tytoniu: To główny czynnik ryzyka. Nawet do 75% osób z rozedmą pali lub paliło w przeszłości. Palenie jest najbardziej znaczącym czynnikiem, który przyczynia się do rozwoju tej choroby.
Długotrwałe narażenie na inne substancje drażniące płuca: Obejmuje to dym bierny, zanieczyszczenie powietrza oraz opary chemiczne i pyły ze środowiska lub miejsca pracy.
Wiek: Rozedma rozwija się powoli przez lata, więc większość osób z rozedmą ma co najmniej 40 lat, gdy objawy zaczynają się pojawiać. Zazwyczaj jest diagnozowana u osób w wieku 40 lub 50 lat.
Genetyka: Rzadkie dziedziczne zaburzenie zwane niedoborem alfa-1-antytrypsyny może predysponować ludzi, szczególnie jeśli palą, do rozwoju rozedmy o wczesnym początku.
Rozpoznanie rozedmy
Lekarz może zdiagnozować rozedmę za pomocą obrazowania i testów oddechowych. Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje:
Wywiad medyczny i badanie fizykalne: Lekarz zapyta o objawy, historię palenia i narażenie na substancje drażniące płuca. Podczas badania fizykalne może wysłuchiwać płuca za pomocą stetoskopu.
Spirometria: Jest to najważniejszy test służący do diagnozowania rozedmy i POChP. Spirometria to test funkcji płuc, który mierzy, ile powietrza możesz wydmuchać i jak szybko. Podczas tego testu dmuchasz z całej siły do rurki połączonej z maszyną.
Badania obrazowe: Mogą pomóc w potwierdzeniu diagnozy i wykluczeniu innych chorób. Obejmują one:
Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej: Może pokazać zmiany w płucach charakterystyczne dla rozedmy
Tomografia komputerowa (CT): Może dostarczyć bardziej szczegółowych obrazów płuc niż standardowe zdjęcie rentgenowskie i pomóc w wykryciu rozedmy oraz określeniu, czy możesz skorzystać z operacji
Gazometria krwi tętniczej: Ten test krwi mierzy, jak dobrze płuca przenoszą tlen do krwi i usuwają dwutlenek węgla.
Inne testy oddechowe: Mogą obejmować pomiar pojemności płuc i zdolności do przenoszenia tlenu.
Leczenie rozedmy
Nie ma lekarstwa na rozedmę. Jednak dostępne są metody leczenia, które koncentrują się na tym, aby pomóc pacjentom łatwiej oddychać i poprawić ich jakość życia. Leczenie obejmuje kilka podejść:
Rzucenie palenia
Rzucenie palenia to najważniejsza i najskuteczniejsza pojedyncza metoda leczenia dla większości pacjentów z POChP i rozedmą. Jeśli palisz, rzucenie palenia to najważniejsza rzecz, jaką możesz zrobić, aby zapobiec pogorszeniu się POChP. Chociaż wszelkie uszkodzenia płuc i dróg oddechowych nie mogą zostać odwrócone, rzucenie palenia może pomóc zapobiec dalszym uszkodzeniom. Nigdy nie jest za późno, aby rzucić palenie - nawet osoby z bardziej zaawansowaną rozedmą odniosą korzyści z rzucenia palenia.
Leki
Leczenie obejmuje rzucenie palenia i przyjmowanie leków. Dostępnych jest kilka rodzajów leków pomocnych w leczeniu rozedmy:
Rozszerzające oskrzela: Te leki ułatwiają oddychanie, rozluźniając mięśnie wokół dróg oddechowych. Pomagają one otworzyć drogi oddechowe i ułatwiają oddychanie. Rozszerzające oskrzela mogą być krótko działające lub długo działające. Krótko działające rozszerzające oskrzela należy stosować w razie potrzeby, maksymalnie 4 razy dziennie. Długo działające rozszerzające oskrzela działają przez co najmniej 12 godzin, więc wymagają stosowania tylko raz lub dwa razy dziennie.
Kortykosteroidy wziewne: Te leki pomagają zmniejszyć stan zapalny w drogach oddechowych. Czasami są łączone z długo działającymi rozszerzającymi oskrzela w jednym inhalatorze.
Antybiotyki: Mogą być przepisywane podczas zaostrzeń (nagłego pogorszenia objawów), jeśli podejrzewa się infekcję bakteryjną.
Rehabilitacja płucna
Rehabilitacja płucna to specjalistyczny program ćwiczeń i edukacji. Może pomóc poprawić tolerancję wysiłku, zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia. Program zazwyczaj obejmuje trening fizyczny, edukację żywieniową, edukację na temat zarządzania chorobą i wsparcie psychologiczne.
Tlenoterapia
Jeśli poziom tlenu we krwi jest niski, możesz potrzebować dodatkowego tlenu. Istnieją różne urządzenia dostarczające tlen do płuc, w tym lekkie przenośne jednostki, które możesz zabrać ze sobą podczas wykonywania czynności i podróży.
Leczenie chirurgiczne
W poważnych przypadkach rozedmy może być rozważana operacja. Opcje chirurgiczne obejmują:
Redukcja objętości płuc: Usunięcie uszkodzonych fragmentów płuc, aby umożliwić zdrowszym częściom lepsze działanie
Przeszczep płuc: W bardzo ciężkich przypadkach może być opcją przeszczep płuc, chociaż jest to możliwe tylko dla bardzo niewielkiej liczby osób
Procedury bronchoskopowe: Nowsze, mniej inwazyjne procedury mogą pomóc poprawić przepływ powietrza u niektórych osób
Rokowanie i zapobieganie
Rozedma jest przewlekłą chorobą, co oznacza, że nie ma na nią lekarstwa. Znacząco wpływa na jakość życia i wymaga kompleksowego podejścia do leczenia. Z czasem rozedma może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych.
Jednak przy odpowiednim leczeniu i zarządzaniu możliwe jest spowolnienie postępu choroby i zarządzanie objawami. Najlepszym sposobem zapobiegania rozedmie jest niepalenie, ale jeśli palisz, nigdy nie jest za późno na dokonanie zdrowych zmian.
Aby zapobiec rozedmie lub spowolnić jej postęp:
Nie pal ani rzuć palenie, jeśli obecnie palisz
Unikaj narażenia na dym bierny
Unikaj narażenia na zanieczyszczenie powietrza, opary chemiczne i pyły w miejscu pracy, kiedy to możliwe
Noś maskę ochronną, jeśli musisz być narażony na opary, pyły lub inne substancje drażniące
Podczas gdy uszkodzone drogi oddechowe nie regenerują się i nie ma lekarstwa, rozedma jest możliwa do zapobiegania i leczenia.
Życie z rozedmą
Życie z rozedmą wymaga aktywnego zarządzania stanem. Choć rozedma jest przewlekłą chorobą, możesz nadal prowadzić pełne, zdrowe życie dzięki odpowiedniemu leczeniu i zmianom w stylu życia.
Nawodnienie i dieta
Potrzebujesz płynów - około 8 szklanek dziennie - aby utrzymać organizm nawodniony i śluz rzadki. Woda to doskonały wybór, ale możesz także pić sok owocowy, kawę bezkofeinową i herbatę. Ogranicz kofeinę i alkohol, ponieważ mogą wysuszać organizm.
Cztery do sześciu małych posiłków jest lepsze niż trzy większe, ponieważ mniej pełny żołądek ułatwia oddychanie. Staraj się jeść wcześniej w ciągu dnia, gdy jesteś mniej zmęczony i możesz się więcej poruszać. To pomaga w trawieniu. Nie spieszz się. Odpocznij przed jedzeniem i nie kładź się zaraz po skończeniu.
Aktywność fizyczna
Regularna aktywność fizyczna jest ważna dla osób z rozedmą. Ćwiczenia mogą pomóc poprawić wytrzymałość, zmniejszyć duszność i poprawić ogólną jakość życia. Skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą od rehabilitacji płucnej, aby opracować bezpieczny i skuteczny program ćwiczeń.
Zarządzanie objawami
Rozpoznawanie wczesnych oznak rozedmy jest ważne. Uszkodzenie płuc następuje powoli, ale można je wykryć wcześnie dzięki regularnym badaniom kontrolnym. Jeśli masz duszność lub długotrwały kaszel z wydzieliną, zgłoś się do lekarza w celu wykonania testu funkcji płuc.
Unikanie zaostrzeń
Zaostrzenie to nagłe pogorszenie objawów. Aby zmniejszyć ryzyko zaostrzeń:
Przyjmuj leki zgodnie z zaleceniami
Unikaj substancji drażniących płuca
Myj ręce często, aby zapobiec infekcjom
Zaszczep się przeciwko grypie i zapaleniu płuc zgodnie z zaleceniami lekarza
Unikaj tłumów podczas sezonu infekcji
Wsparcie emocjonalne
Życie z przewlekłą chorobą może być trudne emocjonalnie. Rozważ dołączenie do grupy wsparcia dla osób z POChP lub rozedmą. Rozmowa z innymi, którzy rozumieją twoje wyzwania, może być pomocna. Nie wahaj się również prosić o pomoc rodziny i przyjaciół.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Dania
