Niedobór alfa-1 antytrypsyny

Czym jest niedobór alfa-1 antytrypsyny?

Niedobór alfa-1 antytrypsyny (czasami nazywany po prostu "Alpha-1") to dziedziczne zaburzenie genetyczne, które powoduje niski poziom białka (AAT) chroniącego płuca1. Białko alfa-1 antytrypsyna jest wytwarzane przez wątrobę i pomaga chronić płuca przed stanem zapalnym oraz drażniącymi substancjami, które możesz wdychać, takimi jak dym2.

Gdy wątroba nie wytwarza wystarczającej ilości AAT, płuca mogą być łatwiej uszkadzane przez palenie, zanieczyszczenie powietrza lub kurz ze środowiska2. To schorzenie zwiększa ryzyko rozwoju niektórych chorób, w tym rozedmy płuc (uszkodzonych pęcherzyków płucnych), marskości wątroby (bliznowacenia wątroby) i zapalenia tkanki podskórnej (rzadkiego schorzenia skórnego)1. Niektóre z tych stanów mogą zagrażać życiu.

Niedobór alfa-1 jest czasami określany jako "genetyczna POChP" lub "genetyczna rozedma płuc"1. Jest to postępujące schorzenie, co oznacza, że z czasem może się pogorszyć i prowadzić do poważnej choroby płuc lub wątroby3.

Kogo dotyka to schorzenie?

Niedobór alfa-1 antytrypsyny występuje na całym świecie, ale jego rozpowszechnienie różni się w zależności od populacji4. To zaburzenie dotyka około 1 na 1500 do 3500 osób pochodzenia europejskiego. Jest rzadkie u ludzi pochodzenia azjatyckiego4.

Niedobór alfa-1 to jedno z najczęstszych zaburzeń genetycznych wśród osób pochodzenia europejskiego, ale rzadko występuje u osób pochodzenia nieeuropejskiego1. Jedna na 25 osób pochodzenia europejskiego ma co najmniej jedną nieprawidłową kopię genu odpowiedzialnego za niedobór alfa-1. U około 1 na 3500 osób w Stanach Zjednoczonych oba geny odpowiedzialne za AAT są nieprawidłowe, co naraża je na ryzyko rozwoju schorzenia1.

W Stanach Zjednoczonych żyje około 100 000 osób z niedoborem alfa-1 (podobna liczba żyje w Europie). Na całym świecie liczba osób z niedoborem alfa-1 wynosi 1 na każde 1500 do 3500 osób pochodzenia europejskiego3. Osoby dowolnej grupy rasowej lub etnicznej mogą mieć niedobór alfa-13.

Wiele osób z niedoborem alfa-1 antytrypsyny prawdopodobnie nie zostało zdiagnozowanych4.

Przyczyny niedoboru alfa-1 antytrypsyny

Niedobór alfa-1 antytrypsyny to zaburzenie genetyczne2. Oznacza to, że jest spowodowane zmianami w genach, które mogą być również nazywane wariantami lub mutacjami genów. Geny niosą informacje, które kontrolują, jak wyglądasz i jak działa twoje ciało.

Niedobór AAT jest spowodowany zmianami w genie SERPINA1, który zawiera instrukcje dotyczące wytwarzania białka AAT2. Te zmiany genetyczne są dziedziczone od rodziców, więc niedobór AAT ma tendencję do występowania w rodzinach2.

Niedobór alfa-1 antytrypsyny dotyka ludzi, którzy mają dwie kopie genu SERPINA1 wytwarzającego nieprawidłowy typ białka alfa-11. Geny są instrukcjami dotyczącymi tego, jak powinno funkcjonować twoje ciało. Te zmiany genetyczne mogą powodować, że organizm ma niski poziom AAT lub wcale nie ma AAT w płucach, a w zależności od zmian, gromadzenie AAT w wątrobie1.

Jeśli masz dwie zmutowane kopie genu, oznacza to, że masz schorzenie nazywane niedoborem AAT. Osoby z tym zaburzeniem mają wyższe ryzyko zachorowania na chorobę płuc lub uszkodzenie wątroby przed 45. rokiem życia2. Jeśli masz jedną zmutowaną kopię genu, jesteś nosicielem niedoboru AAT. W takich przypadkach oznacza to, że masz nieco wyższe ryzyko rozwoju choroby płuc, zwłaszcza jeśli masz inne czynniki ryzyka, takie jak palenie. Nadal możesz przekazać zmutowany gen swoim dzieciom2.

Osoby z jedną nieprawidłową kopią genu i jedną normalną kopią (nazywane nosicielami alfa-1) również mogą mieć objawy i są narażone na zwiększone ryzyko uszkodzenia płuc, zwłaszcza jeśli palą1.

Podstawowy mechanizm obejmuje niezablokowaną elastazę neutrofilową i gromadzenie się nieprawidłowego AAT w wątrobie5. Jest to dziedziczenie autosomalne kodominujące5.

Objawy i powikłania

Ludzie z niedoborem alfa-1 antytrypsyny zwykle rozwijają pierwsze objawy choroby płuc w wieku od 25 do 50 lat4. Najwcześniejszymi objawami są duszność po łagodnej aktywności, zmniejszona zdolność do ćwiczeń i świszczący oddech4.

Inne objawy mogą obejmować niezamierzoną utratę masy ciała, nawracające infekcje dróg oddechowych i zmęczenie4. Osoby dotknięte chorobą często rozwijają rozedmę płuc, która jest chorobą płuc spowodowaną uszkodzeniem małych pęcherzyków powietrznych w płucach (pęcherzyków płucnych)4.

Charakterystycznymi cechami rozedmy są trudności w oddychaniu, męczący kaszel i pierś w kształcie beczki4. Palenie lub narażenie na dym tytoniowy przyspiesza pojawienie się objawów rozedmy i uszkodzenia płuc4.

Objawy zwykle pojawiają się w wieku od 20 do 50 lat, a palenie papierosów może pogorszyć spadek funkcji płuc u dotkniętych osób6.

Około 10 procent niemowląt z niedoborem alfa-1 antytrypsyny rozwija chorobę wątroby, która często powoduje żółknięcie skóry i białek oczu (żółtaczka)4. Około 15 procent dorosłych z niedoborem alfa-1 antytrypsyny rozwija uszkodzenie wątroby (marskość) z powodu tworzenia się tkanki bliznowatej w wątrobie4. Objawy marskości obejmują spuchnięty brzuch i żółtaczkę4.

Osoby z niedoborem alfa-1 antytrypsyny są również narażone na ryzyko rozwoju typu raka wątroby zwanego rakiem wątrobowokomórkowym4.

W rzadkich przypadkach osoby z niedoborem alfa-1 antytrypsyny rozwijają schorzenie skóry zwane zapaleniem tkanki podskórnej, które charakteryzuje się stwardniałą skórą z bolesnymi guzkami lub plamami4. Zapalenie tkanki podskórnej różni się w nasileniu i może wystąpić w każdym wieku4.

Powikłania mogą obejmować przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), marskość, żółtaczkę noworodków lub zapalenie tkanki podskórnej1.

Diagnozowanie

Niedobór alfa-1 antytrypsyny jest rozpoznawany na podstawie objawów, badań krwi i testów genetycznych7.

Ze względu na to, że niedobór AAT jest rozpoznawany za pomocą prostego badania krwi, wielu lekarzy zaleca badania przesiewowe dla osób z rozedmą płuc lub przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), nawet jeśli nie mają one rodzinnej historii niedoboru alfa-16.

Leczenie

Nie ma lekarstwa na niedobór alfa-1, ale niektóre objawy można leczyć3. Leczenie może zmniejszyć ryzyko uszkodzenia płuc1.

Niektóre osoby z niedoborem alfa-1 są leczone terapią augmentacyjną. Terapia augmentacyjna podnosi poziom białka alfa-1 antytrypsyny (AAT) w płucach, wykorzystując białko AAT pobrane z krwi zdrowych dawców8.

Terapia augmentacyjna to leczenie dla pacjentów z niedoborem alfa-1, którzy mają rozedmę płuc. Terapia augmentacyjna jest również znana jako terapia zastępcza8. Terapia augmentacyjna podnosi poziom AAT w płucach i we krwi, wykorzystując AAT zebrane z osocza (płynnej części krwi) zdrowych dawców8.

Jedyną specyficzną terapią dla niedoboru alfa-1 antytrypsyny (AATD) jest terapia augmentacyjna. Podczas tej terapii preparaty białka alfa-1 antytrypsyny, które zostały wyizolowane z połączonej krwi zdrowych dawców, są podawane poprzez cotygodniowy wlew dożylny9. To podnosi poziomy AATD we krwi do poziomów ochronnych dla płuc9.

Dobrze zaprojektowane badania wykazały, że terapia augmentacyjna zmniejsza utratę gęstości płuc z czasem, spowalniając w ten sposób postęp choroby10. Terapia augmentacyjna AAT zwiększa poziomy AAT w surowicy i nabłonku płucnym, przywraca zdolność przeciw-elastazową i zmniejsza mediatory zapalne w płucach10.

Osoby, które mają POChP (przewlekłą obturacyjną chorobę płuc), mogą potrzebować innych leków lub metod leczenia, takich jak terapia tlenowa lub rehabilitacja płucna8. Niektóre zmiany zachowania, takie jak rzucenie palenia lub ograniczenie alkoholu, mogą pomóc zapobiec lub opóźnić uszkodzenie płuc8.

Zdrowy styl życia

Niepalenie jest najlepszym sposobem na zmniejszenie ryzyka poważnych powikłań1. Osoby z niedoborem alfa-1 są bardziej narażone na uszkodzenie i choroby płuc spowodowane dymem papierosowym. Palenie może również powodować szybsze uszkodzenie płuc w porównaniu do osób z niedoborem alfa-1, które nie palą11. Dzieje się tak dlatego, że niedobór alfa-1 uniemożliwia organizmowi wytwarzanie białka zwanego alfa-1 antytrypsyną (AAT), które chroni płuca11.

Palenie może przyspieszyć postęp uszkodzenia płuc u pacjentów z niedoborem alfa-1. Rzucenie palenia może nie być łatwe, ale należy próbować, a szanse są takie, że odniesiesz sukces12. Dym bierny jest również dodatkowym ryzykiem, jeśli masz niedobór alfa-112.

Zdrowe wybory życiowe, w połączeniu z leczeniem, mogą pomóc w zarządzaniu niedoborem alfa-1 i zapobieganiu powodowaniu przez ten stan innych problemów zdrowotnych11.

Należy zachować ostrożność podczas sprzątania. Proste prace domowe, takie jak odkurzanie, podnoszą kurz i inne materiały, które mogą powodować podrażnienie lub uszkodzenie płuc. Środki czyszczące zawierające chemikalia, takie jak chlor i amoniak, mogą również pogorszyć problemy z płucami11.

Należy uważać na infekcje. Zapytaj lekarza o szczepionki przeciw grypie i zapaleniu płuc, unikaj kontaktu z osobami przeziębionym i upewnij się, że często myjesz ręce12. Jeśli złapiesz infekcję, natychmiast ją lecz12.

Staraj się unikać zanieczyszczeń środowiskowych. Zanieczyszczenia w miejscu pracy i w domu mogą być szkodliwe, jeśli masz niedobór alfa-1. Noś maskę wokół kurzu lub oparów lub przenieś się do miejsca o korzystniejszych warunkach12. Zanieczyszczenie powietrza może być również szkodliwe12.

Jedz zdrowo. Dobre odżywianie to ważny sposób na utrzymanie zdrowia i funkcji płuc. Zdrowa dieta poprawia funkcję mięśni, co pomaga zachować energię i siłę organizmu12. Dobre odżywianie poprawia również odporność na infekcje płuc12.

Utrzymuj zdrową wagę. Chociaż ważne jest spożywanie zbilansowanej diety, jedzenie zbyt dużo może zwiększyć obciążenie płuc. Zachowaj równowagę między potrzebami energetycznymi a spożyciem pokarmu12.