Wstrząs

Czym jest wstrząs

Wstrząs to stan zagrożenia życia, który występuje, gdy organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości przepływu krwi1. W terminologii medycznej wstrząs oznacza reakcję organizmu na nagły spadek ciśnienia krwi2. Brak przepływu krwi sprawia, że komórki i narządy nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu i składników odżywczych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania1.

Wstrząs jest zagrażającym życiu przejawem niewydolności krążenia. Prowadzi do niedotlenienia komórek i tkanek, co powoduje śmierć komórek oraz zaburzenia funkcjonowania narządów życiowo ważnych3. Skutki wstrząsu można odwrócić we wczesnych stadiach, jednak opóźnienie w rozpoznaniu lub w rozpoczęciu leczenia może prowadzić do nieodwracalnych zmian, w tym niewydolności wielonarządowej i śmierci3.

Spadek ciśnienia krwi zmniejsza przepływ tlenu i składników odżywczych do narządów życiowo ważnych człowieka, takich jak mózg, serce i płuca. Jeśli przepływ krwi nie zostanie przywrócony, osoba może umrzeć z powodu powikłań spowodowanych brakiem dopływu tlenu do głównych narządów2. Bez tlenu układy organizmu zaczynają się wyłączać, a jeśli nie odzyskają wystarczająco szybko dopływu tlenu, dotknięte komórki zaczynają obumierać. Jeśli stan ten trwa zbyt długo, może spowodować trwałe uszkodzenia, a nawet śmierć4.

Statystyki pokazują, że nawet jedna na pięć osób w stanie wstrząsu może z tego powodu umrzeć1.

Przyczyny wstrząsu

Wstrząs może być spowodowany każdym stanem, który zmniejsza przepływ krwi1. Do głównych przyczyn należą:

• Problemy z sercem, takie jak zawał serca lub niewydolność serca (stan, w którym serce nie pompuje krwi skutecznie)1
• Niska objętość krwi, na przykład w wyniku silnego krwawienia lub odwodnienia1
• Zmiany w naczyniach krwionośnych, jak w przypadku infekcji lub ciężkich reakcji alergicznych1
• Niektóre leki, które znacząco zmniejszają funkcję serca lub ciśnienie krwi1
• Wolna czynność serca i zmiany w napięciu naczyń krwionośnych w wyniku urazów kręgosłupa1
• Zapadnięte płuco (odma opłucnowa)1

Wstrząs jest często związany z silnym krwawieniem zewnętrznym lub wewnętrznym spowodowanym poważnym urazem1. Niektóre konkretne przyczyny obejmują niekontrolowane krwawienie, poważne oparzenia oraz uraz kręgosłupa2.

Rodzaje wstrząsu

Istnieją różne rodzaje wstrząsu w zależności od przyczyny, która go wywołała. Główne typy wstrząsu obejmują1:

Wstrząs kardiogenny wynika z problemów z sercem. Oznacza, że serce nie pompuje krwi skutecznie. Może to się zdarzyć, gdy coś zakłóca pompowanie serca lub przerywa przepływ krwi przez serce. Przykładem może być zawał serca lub nieregularne bicie serca4.

Wstrząs hipowolemiczny jest spowodowany zbyt małą objętością krwi. Występuje wtedy, gdy nie ma wystarczającej ilości płynnej objętości krwi, aby utrzymać jej krążenie. Może to wynikać z poważnej utraty krwi lub braku wystarczającej ilości płynów w organizmie4.

Wstrząs anafilaktyczny jest spowodowany reakcją alergiczną. Jest to rodzaj wstrząsu, w którym organizm nie może prawidłowo regulować szerokości naczyń krwionośnych do kontroli ciśnienia krwi1.

Wstrząs septyczny wynika z zakażeń. Organizm zazwyczaj automatycznie dostosowuje szerokość naczyń krwionośnych, aby zarządzać ciśnieniem krwi, ale przy wstrząsie septycznym układ krążenia nie może tego robić prawidłowo4.

Wstrząs neurogenny jest spowodowany uszkodzeniem układu nerwowego, na przykład w wyniku urazu rdzenia kręgowego1.

Wstrząs obturacyjny jest spowodowany czymś z zewnątrz serca, co uniemożliwia sercu pompowanie wystarczającej ilości krwi. Może to obejmować na przykład tamponadę serca czy napięciową odmę opłucnową1.

Objawy wstrząsu

Osoba w stanie wstrząsu ma skrajnie niskie ciśnienie krwi1. W zależności od konkretnej przyczyny i rodzaju wstrząsu objawy będą obejmować jeden lub więcej z następujących1:

• Niepokój lub pobudzenie
• Niebieskawe wargi i paznokcie
• Ból w klatce piersiowej
• Splątanie
• Zawroty głowy, uczucie pustki w głowie lub omdlenie
• Blada, chłodna, wilgotna skóra
• Mały lub żaden oddawanie moczu
• Obfite pocenie się, wilgotna skóra
• Szybki, ale słaby puls
• Płytki oddech
• Utrata przytomności (brak reakcji)

Na początku organizm reaguje na tę sytuację zagrażającą życiu poprzez zwężanie naczyń krwionośnych w kończynach (dłoniach i stopach). Nazywa się to zwężeniem naczyń i pomaga zachować przepływ krwi do narządów życiowo ważnych2.

Pierwsza pomoc przy wstrząsie

WAŻNE: Wstrząs jest stanem nagłym zagrażającym życiu. Wymaga natychmiastowej opieki medycznej. Jeśli podejrzewasz, że ty lub ktoś, z kim jesteś, jest w stanie wstrząsu, natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub lokalny numer alarmowy4.

Pierwsza pomoc przy wstrząsie to ratująca życie opieka, którą można zapewnić osobie znajdującej się w stanie wstrząsu lub zagrożonej wstrząsem4. Celem pierwszej pomocy przy wstrząsie jest jak najbardziej stabilizacja osoby i zyskanie czasu, zanim będzie mogła otrzymać profesjonalną opiekę medyczną4.

Jeśli podejrzewasz, że osoba jest w stanie wstrząsu, wykonaj następujące kroki1:

• Zadzwoń pod numer 112 lub lokalny numer alarmowy, aby uzyskać natychmiastową pomoc medyczną
• Sprawdź drożność dróg oddechowych osoby, oddychanie i krążenie. Jeśli to konieczne, rozpocznij sztuczne oddychanie
• Połóż osobę, jeśli to możliwe. Podnieś stopy osoby o około 30 centymetrów, chyba że są uszkodzone głowa, szyja lub plecy, lub podejrzewasz złamanie biodra lub kości nóg. Nie podnoś głowy osoby. Obróć osobę na bok, jeśli wymiotuje lub krwawi z ust5
• Rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO), jeśli to konieczne5
• Lecz widoczne obrażenia5
• Utrzymuj osobę w cieple i w miarę możliwości komfortowo. Rozluźnij obcisłą odzież. Przykryj płaszczem lub kocem5
• Uspokój osobę. Nie dawaj niczego do jedzenia ani picia5
• Trzymaj osobę w bezruchu. Nie przesuwaj osoby, chyba że istnieje niebezpieczeństwo5

Diagnoza

W szpitalu osoba otrzyma tlen i płyny dożylne5. Mogą zostać wykonane badania krwi, badania moczu, badania serca oraz zdjęcia rentgenowskie lub tomografia komputerowa5. Inne leczenie będzie zależeć od przyczyny wstrząsu5.

Leczenie

Leczenie wstrząsu zależy od jego przyczyny1. Podstawowe metody leczenia obejmują:

Płyny – podawanie płynów dożylnie to kluczowy element leczenia wstrząsu, szczególnie przy wstrząsie hipowolemicznym spowodowanym utratą krwi1.

Leki – mogą być stosowane leki zwane wazpresorami, które pomagają utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi poprzez zwężanie naczyń krwionośnych1.

Wsparcie mechaniczne – w niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie urządzeń wspomagających pracę serca lub krążenie1.

Inne leczenie będzie zależeć od przyczyny wstrząsu i może obejmować leczenie zakażeń, naprawę uszkodzeń serca lub chirurgiczne zatamowanie krwawienia5.

Rokowanie

Skutki wstrząsu można odwrócić we wczesnych stadiach3. Jednak opóźnienie w rozpoznaniu lub opóźnienie we wdrożeniu odpowiedniego leczenia może prowadzić do nieodwracalnych zmian, w tym niewydolności wielonarządowej i śmierci3.

Ryzyko śmierci w wyniku wstrząsu jest znaczące – nawet jedna na pięć osób w stanie wstrząsu może z tego powodu umrzeć1. Dlatego tak ważne jest natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej i rozpoczęcie pierwszej pomocy.

Jeśli przepływ krwi nie zostanie przywrócony, osoba może umrzeć z powodu powikłań wynikających z braku dopływu tlenu do głównych narządów. Stan ten nazywa się niedotlenieniem2.