Zapalenie jelita

Czym jest zapalenie jelita?

Zapalenie jelita, nazywane również enteritis, to stan zapalny obejmujący jelito cienkie1. Choroba polega na podrażnieniu i zapaleniu wewnętrznej warstwy jelita cienkiego, czyli błony śluzowej, która wyściela jelito od wewnątrz. Kiedy ta warstwa ulega zapaleniu, może to prowadzić do obrzęku, bolesności i zmian w sposobie wydzielania i wchłaniania substancji przez jelita2.

Zapalenie jelita często dotyka również innych części układu pokarmowego. Gdy stan zapalny obejmuje zarówno jelito cienkie, jak i żołądek, mówi się o zapaleniu żołądka i jelit (gastroenteritis). Kiedy zapalenie rozciąga się na jelito grube, określa się je jako zapalenie jelit (enterocolitis)1. Najczęstszą postacią zapalenia jelita wywołaną przez infekcję jest właśnie zapalenie żołądka i jelit, potocznie nazywane "żołądkową grypą" lub zatruciem pokarmowym2.

Choroba może występować w dwóch postaciach. Ostre zapalenie jelita pojawia się nagle i zazwyczaj trwa tylko kilka dni. Rzadziej zdarza się przewlekła postać choroby, która może być spowodowana długotrwałym stanem chorobowym2.

Objawy i przebieg choroby

Objawy zapalenia jelita mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od konkretnej przyczyny choroby, indywidualnych różnic między pacjentami oraz stadium choroby1. Najczęściej pojawiają się one w ciągu kilku godzin do kilku dni od momentu zakażenia3.

Typowe objawy zapalenia jelita to przede wszystkim bóle brzucha i skurcze, biegunka (często ostra i ciężka), utrata apetytu oraz nudności i wymioty1. Chorzy mogą również odczuwać gorączkę i ogólne osłabienie organizmu4. W niektórych przypadkach w stolcu może pojawić się krew lub wydzielina przypominająca śluz4.

U osób z zapaleniem jelita mogą też wystąpić objawy ogólnoustrojowe związane z odpowiedzią układu immunologicznego, takie jak wzdęty brzuch i uczucie pełności5. Kiedy zapalenie rozszerza się na całe jelita (enterocolitis), objawy zazwyczaj bywają bardziej nasilone i dotykają osoby o słabszym układzie odpornościowym, zwłaszcza niemowlęta5.

Przyczyny zapalenia jelita

Zapalenie jelita może być spowodowane wieloma różnymi czynnikami. Lekarze wyróżniają cztery główne kategorie przyczyn tego schorzenia2.

Czynniki ryzyka

Niektóre osoby są bardziej narażone na zachorowanie na zapalenie jelita. Do czynników zwiększających ryzyko należy niedawne przebycie grypy żołądkowej wśród członków rodziny, niedawna podróż oraz kontakt z nieczystą wodą3.

Pracownicy służby zdrowia i opiekunowie w żłobkach mają szczególnie wysokie ryzyko wirusowego zapalenia żołądka i jelit, zwłaszcza gdy nie myją dokładnie rąk po kontakcie z zanieczyszczonymi pieluchami, basenami lub toaletami9. Zapalenie jelita łatwo rozprzestrzenia się w miejscach, gdzie ludzie żyją blisko siebie, takich jak więzienia, domy opieki, statki wycieczkowe, szkoły, akademiki i publiczne kempingi9.

Rozpoznanie

Aby rozpoznać zapalenie jelita, lekarz zbiera szczegółowy wywiad i wykonuje badanie fizykalne. Diagnostyka może obejmować różne testy laboratoryjne i badania obrazowe2.

Podstawowym badaniem jest badanie stolca lub tzw. multiplex PCR, które pozwala wykryć rodzaj infekcji. Należy jednak pamiętać, że badanie to nie zawsze identyfikuje bakterie lub inne organizmy wywołujące chorobę3. W niektórych przypadkach zaleca się również wykonanie hodowli stolca10.

Jeśli objawy się utrzymują, lekarz może zalecić kolonoskopię lub endoskopię górnego odcinka przewodu pokarmowego, aby obejrzeć jelito cienkie i w razie potrzeby pobrać próbki tkanek3. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), mogą być pomocne w przypadku długotrwałych objawów1.

W ocenie stanów zapalnych układu pokarmowego pomocne mogą być również badania takie jak anoskopia lub sigmoidoskopia, badanie stolca pod kątem obecności białych krwinek oraz badania mikrobiologiczne na obecność rzeżączki, chlamydii, wirusa opryszczki i kiły10.

Leczenie

W większości przypadków zapalenie jelita jest krótkotrwałe i można je dobrze opanować w warunkach domowych. Największym zagrożeniem jest odwodnienie spowodowane biegunką i wymiotami oraz niemożnością utrzymania płynów w organizmie2.

Łagodne przypadki często nie wymagają badań ani leczenia. Objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni u osób zdrowych4. Jeśli chorzy odpoczywają i uzupełniają płyny za pomocą roztworów elektrolitowych i innych napojów, powinni szybko poczuć się lepiej2.

Czasami stosuje się leki przeciwbiegunkowe3. W przypadku braku wystarczającej ilości płynów w organizmie może być konieczne nawodnienie za pomocą roztworów elektrolitowych. Osoby, które nie mogą utrzymać płynów z powodu biegunki, mogą wymagać opieki medycznej i podawania płynów dożylnie3. Dzieje się tak często u małych dzieci3.

Jeśli zakażenie ma charakter bakteryjny, może być konieczne zastosowanie antybiotyków2. Osoby przyjmujące leki moczopędne lub inhibitory ACE, które rozwinęły biegunkę, mogą potrzebować odstawienia tych leków po konsultacji z lekarzem3.

Pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna często muszą przyjmować leki przeciwzapalne (ale nie NLPZ)11. W przypadku zapalenia jelita wywołanego chorobami autoimmunologicznymi leczenie może być bardziej skomplikowane i wymaga indywidualnego podejścia8.

Możliwe powikłania

Zapalenie jelita zazwyczaj nie jest groźne dla zdrowia. Jednak w niektórych przypadkach może prowadzić do odwodnienia lub wywołać ciężkie objawy6. Pewne grupy osób są bardziej narażone na te problemy, w tym kobiety w ciąży, osoby starsze, osoby z osłabionym układem odpornościowym lub innymi poważnymi schorzeniami, niemowlęta oraz dzieci urodzone przedwcześnie lub z innymi problemami zdrowotnymi6.

Do powikłań mogą należeć odwodnienie organizmu oraz długotrwała biegunka11. U niemowląt biegunka może spowodować poważne odwodnienie, które rozwija się bardzo szybko3. Jeśli zapalenie jelita trwa długo, może prowadzić do poważniejszych powikłań, chociaż zdarza się to rzadko2.

W przypadku zapalenia jelita wywołanego infekcją, w rzadkich przypadkach może dojść do posocznicy (sepsis). Długotrwałe zapalenie może także prowadzić do dysplazji tkanek, nowotworów, bakteryjnego przerostu w jelicie cienkim oraz zaburzeń odżywiania1.

Jak zapobiegać zapaleniu jelita?

Zapobieganie zapaleniu jelita opiera się głównie na zachowaniu odpowiedniej higieny i prawidłowym przygotowywaniu żywności4. Należy zawsze myć ręce po skorzystaniu z toalety oraz przed jedzeniem lub przygotowywaniem posiłków. Ręce można również czyścić żelami lub wycierać chusteczkami antybakteryjnymi3.

Ważne jest, aby nie przygotowywać jedzenia dla innych, gdy jest się chorym. Żywność należy dokładnie myć, gotować i odpowiednio przechowywać3. W podróży, szczególnie do krajów o niższych standardach sanitarnych, trzeba unikać surowych owoców i warzyw, pić tylko butelkowaną wodę i nie używać lodu do napojów2.

Jeśli ktoś w gospodarstwie domowym choruje na zapalenie jelita, warto dezynfekować twarde powierzchnie, klamki i baterie przy użyciu roztworu wybielacza i wody. Dzieci chore nie powinny kontaktować się ze zdrowymi dziećmi2.

Osoby, które są szczególnie narażone na ryzyko lub rozwinęły objawy zapalenia jelita, powinny skontaktować się z lekarzem, szczególnie gdy pojawia się odwodnienie, biegunka nie ustępuje w ciągu 3-4 dni, gorączka przekracza 38,3°C lub w stolcu pojawia się krew11.