Zapalenie kości i szpiku

Czym jest zapalenie kości i szpiku

Zapalenie kości i szpiku to infekcja kości wywoływana przez bakterie lub grzyby. Choroba ta występuje, gdy drobnoustroje zakażają szpik kostny – miękką tkankę wewnątrz kości. Infekcja może dotknąć każdą kość w organizmie, chociaż najczęściej występuje w określonych lokalizacjach w zależności od wieku pacjenta.1

U dzieci zapalenie kości i szpiku najczęściej pojawia się w długich kościach kończyn, czyli kościach rąk i nóg. U dorosłych choroba zazwyczaj atakuje kręgi – kości tworzące kręgosłup – lub kości miednicy.1 Infekcja powoduje bolesny obrzęk szpiku kostnego i może prowadzić do trwałych uszkodzeń kości, jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie wyleczona.

Bakterie mogą dostać się do kości na różne sposoby. Najczęściej infekcja rozpoczyna się na skórze w miejscu rany lub po operacji chirurgicznej, a następnie rozprzestrzenia się do kości przez krwioobieg.1 Kość, która normalnie jest odporna na kolonizację bakteryjną, może zostać zainfekowana na skutek urazów, zabiegów chirurgicznych, obecności ciał obcych lub wszczepienia protez, które naruszają jej integralność.2

Rodzaje zapalenia kości i szpiku

Zapalenie kości i szpiku można podzielić na kilka rodzajów w zależności od czasu trwania choroby i sposobu, w jaki infekcja dotarła do kości.

Ostre zapalenie kości i szpiku to infekcja, która pojawia się po tym, jak zakażenie rozprzestrzenia się do kości. Jest to najczęstszy typ choroby. Objawy ostrego zapalenia obejmują ból, gorączkę i obrzęk w miejscu zajętym przez infekcję, a pacjenci zazwyczaj zgłaszają się do lekarza w ciągu dni lub tygodni od początku zakażenia, zanim dojdzie do martwicy kości.3

Zapalenie kręgów to szczególny typ zapalenia kości i szpiku, który atakuje kręgi w kręgosłupie.1 Ten rodzaj infekcji często powoduje sztywność pleców lub ból dolnej części kręgosłupa.

Przewlekłe zapalenie kości i szpiku rozwija się, gdy infekcja nie została całkowicie wyleczona po leczeniu. Może pozostawać w organizmie i nawracać po miesiącach lub nawet latach. Przewlekłe zapalenie kości i szpiku może charakteryzować się obecnością martwej kości i przetok łączących skórę z kością.3 Przyjmowanie pełnej dawki leków przepisanych przez lekarza w celu zwalczenia początkowej infekcji jest najlepszym sposobem zapobiegania przewlekłemu zapaleniu kości i szpiku.1

Zapalenie kości i szpiku można również klasyfikować według mechanizmu infekcji. Zapalenie krwiopochodne występuje, gdy bakterie dostają się do kości w wyniku zakażenia krwi i jest najczęstsze u dzieci, osób starszych oraz osób z obniżoną odpornością.3 Zapalenie niekrwiopochodne rozwija się w wyniku bezpośredniego wprowadzenia bakterii do kości podczas operacji lub urazu, albo poprzez rozprzestrzenianie się z zakażonych tkanek miękkich i stawów.3

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną infekcji kości jest bakteria zwana Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty).4 Bakteria ta znajduje się na skórze i w nosie oraz jest odpowiedzialna za większość przypadków zapalenia kości i szpiku. Innym częstym sprawcą jest bakteria Pseudomonas aeruginosa.5

Zapalenie kości i szpiku zwykle powstaje, gdy bakterie z zakażonej tkanki lub otwartej rany osiedlają się w kości i zaczynają się namnażać.5 Infekcja może również być spowodowana urazem lub traumą kości, która umożliwia bakteriom wniknięcie i wywołanie zakażenia. Może też powstać w wyniku istniejącej już infekcji w organizmie, która rozprzestrzenia się do kości.

Niektóre osoby są bardziej narażone na rozwój zapalenia kości i szpiku. Do grup zwiększonego ryzyka należą osoby, które:6

• Miały już wcześniej zapalenie kości i szpiku
• Chorują na cukrzycę, szczególnie jeśli mają również owrzodzenie stopy
• Doznały złamania kości
• Zostały zranione i mają ranę
• Przeszły infekcję lub zabieg chirurgiczny
• Mają osłabiony układ odpornościowy (na przykład z powodu chemioterapii lub chorób takich jak HIV)

Cukrzyca i choroby układu sercowo-naczyniowego zwiększają ogólne ryzyko zarówno ostrego, jak i przewlekłego zapalenia kości i szpiku.3 Osoby z cukrzycą są szczególnie narażone na rozwój zapalenia kości i szpiku w strukturach kostnych kończyn dolnych lub stóp. Szacuje się, że 60 procent owrzodzeń stopy cukrzycowej komplikuje się infekcją, a ponad dwie trzecie tej grupy cierpi z powodu amputacji kończyny dolnej spowodowanej infekcją.7

U dzieci większe ryzyko wystąpienia zapalenia kości i szpiku może występować po infekcji dróg oddechowych lub ospie wietrznej.6 Choroba może również pojawić się w każdej sytuacji, gdy kość jest narażona lub odsłonięta – po ranie kłutym lub urazie, w pobliżu miejsca operacji, po wymianie stawu lub jako powikłanie po amputacji.7

Objawy choroby

Objawy zapalenia kości i szpiku mogą się różnić w zależności od rodzaju i nasilenia infekcji. W niektórych przypadkach zapalenie kości i szpiku może nie wykazywać żadnych objawów.5 Jednak najczęstsze objawy obejmują:

• Gorączkę
• Nudności i wymioty
• Obrzęk i zaczerwienienie wokół dotkniętego obszaru
• Ból i tkliwość w zakażonej kości
• Ograniczenie ruchomości lub sztywność w dotkniętym stawie
• Wyciek z dotkniętego obszaru
• Sztywny grzbiet lub ból dolnej części kręgosłupa (jeśli zajęte są kręgi)

Zapalenie kości i szpiku zazwyczaj powoduje silny ból, najczęściej dotykający nóg, ale może wpływać również na inne części ciała.6 Inne objawy mogą obejmować uczucie ciepła w dotkniętym obszarze, zaczerwienienie skóry w miejscu zakażenia (które może być trudniejsze do zauważenia na ciemnej skórze), utykanie (częściej u dzieci) oraz wysoką gorączkę.6

Bardzo ważne jest, aby niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jeśli pojawią się objawy zapalenia kości i szpiku. Należy pilnie umówić się na wizytę lub skontaktować się z lekarzem, jeśli występuje ból, obrzęk, zaczerwienienie i uczucie ciepła nad obszarem kości, bardzo wysoka gorączka (lub uczucie gorąca i dreszcze) i ogólne złe samopoczucie, albo jeśli zapalenie kości i szpiku wystąpiło wcześniej i wydaje się, że objawy powróciły.6

Jeśli nie zostanie szybko wyleczone, zapalenie kości i szpiku może spowodować poważne długotrwałe problemy, takie jak infekcje i trwałe uszkodzenie kości.6

Rozpoznanie zapalenia kości i szpiku

Ponieważ objawy zapalenia kości i szpiku mogą być podobne do innych schorzeń, rozpoznanie może być trudne.5 Lekarz prawdopodobnie rozpocznie proces diagnostyczny od zebrania szczegółowego wywiadu medycznego i przeprowadzenia badania fizykalnego.

Preferowanym kryterium diagnostycznym zapalenia kości i szpiku jest dodatni wynik hodowli bakteryjnej z biopsji kości, ale rozpoznanie kliniczne może być również oparte na badaniach laboratoryjnych i radiologicznych.3 Biopsja polega na pobraniu małej próbki płynu lub tkanki z kości i wysłaniu jej do badania.

Lekarz może zlecić badanie krwi, aby wykryć oznaki infekcji w organizmie.4 Mogą być również potrzebne badania obrazowe, takie jak:

• Zdjęcie rentgenowskie (RTG) – powinno być wykonane jako pierwsze badanie obrazowe, ale jego czułość jest niska we wczesnych stadiach choroby3
• Tomografia komputerowa (TK)
• Rezonans magnetyczny (MRI) – jest metodą obrazowania z wyboru w przypadku podejrzenia zapalenia kości i szpiku, chociaż często najpierw wykonuje się zdjęcie rentgenowskie.3 MRI z kontrastem i bez kontrastu ma wyższą czułość w wykrywaniu obszarów martwicy kości w późniejszych stadiach3
• Biopsja – pobranie małej próbki płynu z kości do badania6

Badanie histopatologiczne kości oraz posiew mikrobiologiczny pozwalają na ostateczne rozpoznanie i identyfikację konkretnego drobnoustroju wywołującego infekcję, co jest niezbędne do dobrania odpowiedniej terapii antybiotykowej.2

Metody leczenia

Celem leczenia zapalenia kości i szpiku jest wyleczenie infekcji i zminimalizowanie długoterminowych powikłań.8 Leczenie zwykle wymaga wczesnej i specyficznej interwencji, a identyfikacja drobnoustroju wywołującego chorobę jest kluczowa dla skutecznej terapii antybiotykowej.

Antybiotyki są główną metodą leczenia zapalenia kości i szpiku.3 Leczenie antybiotykami powinno być dostosowane na podstawie wyników hodowli i indywidualnych czynników pacjenta. Pacjent może potrzebować leczenia w szpitalu lub może przyjmować antybiotyki w domu.6

Zazwyczaj antybiotyki należy przyjmować przez 4 do 6 tygodni. W przypadku ciężkiej infekcji może być konieczne przyjmowanie ich przez okres do 12 tygodni.6 U dorosłych pacjentów hospitalizowanych z powodu przewlekłego zapalenia kości i szpiku terapia antybiotykami podawanymi dożylnie, a następnie doustnie, wydaje się być równie skuteczna jak długotrwała terapia dożylna.3

Bardzo ważne jest ukończenie pełnego kursu antybiotyków, nawet jeśli pacjent zaczyna czuć się lepiej.6 Jeśli infekcja zostanie wyleczona szybko (w ciągu 3 do 5 dni od jej rozpoczęcia), często ustępuje całkowicie.6

Można przyjmować leki przeciwbólowe w celu złagodzenia dolegliwości. Jeśli infekcja znajduje się w długiej kości (takiej jak ręka lub noga), może być założona szyna, aby nie poruszać nią zbyt często.6

Podawanie antybiotyków dożylnie może być konieczne i może wymagać hospitalizacji lub może być wykonywane ambulatoryjnie.8 Leczenie dożylne lub doustne antybiotykami w przypadku zapalenia kości i szpiku może być bardzo długotrwałe, trwające wiele tygodni.

Leczenie chirurgiczne jest często potrzebne, a dalsza interwencja chirurgiczna może być uzasadniona u pacjentów wysokiego ryzyka lub z rozległą chorobą.3 Zazwyczaj operacja jest potrzebna, gdy:6

• W kości rozwija się nagromadzenie ropy (ropień) i ropę trzeba odessać
• Infekcja uszkodziła kość i należy usunąć zniszczoną tkankę

Chirurgiczne oczyszczenie kości jest często potrzebne do usunięcia martwej lub uszkodzonej tkanki kostnej.3 W niektórych przypadkach interwencja chirurgiczna może być konieczna w celu oczyszczenia płynu zakaźnego lub usunięcia uszkodzonej tkanki i kości.8

Leczenie może również obejmować:8

• Odpoczynek w łóżku lub ograniczenie ruchu w dotkniętym obszarze
• Leki
• Monitorowanie kolejnych zdjęć rentgenowskich i badań krwi
• Leczenie bólu

Zaleca się lekkie ćwiczenia i rozciąganie, jeśli lekarz uzna to za stosowne. Może to pomóc w utrzymaniu zdrowia kości i mięśni. Należy unikać ciężkiej pracy lub intensywnych ćwiczeń, dopóki lekarz nie powie, że można to robić.9 Fizjoterapia może być rozważona, jeśli lekarz to zasugeruje, ponieważ może pomóc w odzyskaniu normalnego zakresu ruchu.9

Nie należy palić tytoniu. Palenie może spowolnić gojenie się infekcji.9

Powikłania nieleczonej infekcji

Jeśli zapalenie kości i szpiku nie zostanie wyleczone na czas, może spowodować trwałą utratę kości i martwicę – obumieranie tkanki.1 Nieleczone zapalenie kości i szpiku może prowadzić do zatrucia krwi (sepsy) i/lub ropnia w kości.4

Przewlekłe zapalenie kości i szpiku reprezentuje postępujący proces zapalny wywoływany przez patogeny, prowadzący do zniszczenia kości i tworzenia martwej kości.10 Choroba może przebiegać z okresami uspokojenia o zmiennym czasie trwania, a jej występowanie, typ, nasilenie i rokowanie jest wieloczynnikowe.

Wczesne leczenie zmniejsza ryzyko trwałego uszkodzenia kości.4 Krótkotrwałe zapalenie kości i szpiku, które zostaje leczone od razu, zazwyczaj można wyleczyć. Jednak postać długotrwała czasami powraca po leczeniu.9 Można pomóc w zwiększeniu szans na zatrzymanie infekcji, przyjmując leki zgodnie z zaleceniami lekarza.

Bardzo ważne jest, aby odwiedzić lekarza lub zgłosić się na oddział ratunkowy, gdy tylko pojawią się jakiekolwiek objawy zapalenia kości i szpiku.1 Jeśli jakakolwiek rana nie goiła się przez ponad 30 dni, ważne jest, aby pacjenci skontaktowali się ze swoim lekarzem pierwszego kontaktu.7