Zapalenie oskrzelików

Czym jest zapalenie oskrzelików?

Zapalenie oskrzelików to infekcja wirusowa, która atakuje dolne drogi oddechowe u małych dzieci. Choroba powoduje stan zapalny i gromadzenie się śluzu w oskrzelikach – najcieńszych drogach oddechowych w płucach12. Te małe drogi oddechowe mogą mieć zaledwie pół milimetra średnicy, a ich ściany zawierają cienką warstwę mięśni gładkich, które mogą się kurczyć lub rozluźniać, zmieniając tym samym ich szerokość3.

Zapalenie oskrzelików występuje najczęściej u dzieci poniżej drugiego roku życia, a szczyt zachorowań przypada na wiek od 3 do 6 miesięcy4. Jest to najczęstsza infekcja dolnych dróg oddechowych w pierwszym roku życia24. Choć choroba może wystąpić w każdym wieku, poważne objawy są zwykle widoczne tylko u małych niemowląt – starsze dzieci i dorośli mają większe drogi oddechowe, które lepiej radzą sobie z obrzękiem błony śluzowej4.

Choroba ma charakter sezonowy. W półkuli północnej większość przypadków występuje od grudnia do lutego, natomiast w półkuli południowej od maja do lipca3. W ostatnich latach jednak zapalenie oskrzelików zaczyna występować przez cały rok5.

Przyczyny i rozprzestrzenianie się choroby

Zapalenie oskrzelików jest najczęściej wywoływane przez syncytialny wirus oddechowy (RSV), który odpowiada za większość przypadków tej choroby26. Jednak także inne wirusy mogą być sprawcami zakażenia, w tym wirusy przeziębienia (rinowirusy), ludzki metapneumowirus, bokawirus, wirusy grypy, paragrypy oraz adenowirusy63.

Wirusy wywołujące zapalenie oskrzelików są wysoce zaraźliwe. Rozprzestrzeniają się poprzez kropelki wydzieliny z dróg oddechowych (śliny lub śluzu) z ust lub nosa chorej osoby7. Gdy ktoś kicha lub kaszle, te kropelki unoszą się w powietrzu i mogą przenosić się z osoby na osobę lub osiadać na często dotykanych powierzchniach i przedmiotach7.

Zakażenie może być bardziej powszechne lub cięższe u niemowląt, których matki palą papierosy, szczególnie tych, które paliły w czasie ciąży3. Rodzice i starsze rodzeństwo mogą być zakażeni tym samym wirusem, ale dla nich zwykle powoduje on jedynie łagodne przeziębienie3.

Każdego roku na całym świecie rozpoznaje się zapalenie oskrzelików u 150 milionów dzieci3. Choroba często występuje podczas epidemii, zwykle w okresie zimowym3.

Objawy zapalenia oskrzelików

Zapalenie oskrzelików zazwyczaj rozpoczyna się objawami podobnymi do przeziębienia. Większość niemowląt ma łagodny kaszel oraz katar lub zatkany nos8. Początkowe objawy to katar, kichanie, niewielka gorączka i kaszel3.

Po kilku dniach kaszel zwykle nasila się i pojawia się trudność w oddychaniu8. W tym okresie mogą wystąpić następujące objawy8:

• Szybkie oddychanie
• Świszczący oddech (brzmi jak hałaśliwe oddychanie)
• Oddychanie wymagające wysiłku – można zauważyć wciąganie się żeber lub skóry pod szyją albo rozdymanie się nozdrzy podczas oddychania. Młodsze niemowlęta mogą kiwać główką przy oddychaniu
• Niepokój i niespokojne zachowanie
• Gorączka (temperatura 38°C lub wyższa)
• Ból gardła
• Problemy z jedzeniem i piciem spowodowane dusznością, bólem gardła, śluzem i zatkaniem nosa

Objawy są zwykle najgorsze drugiego lub trzeciego dnia choroby, a dziecko może chorować przez około 7 do 10 dni8. Po kilku dniach niektóre dzieci rozwijają trudności z oddychaniem, z szybkim oddechem i nasilającym się kaszlem3. W ciężkich przypadkach niemowlęta mają zauważalnie zwiększoną częstość oddechów9.

Kaszel może utrzymywać się przez tygodnie po 10-14 dniach ostrej choroby. Niektórzy pacjenci mogą rozwinąć nawracające świsty oskrzelowe6.

Rozpoznanie choroby

Lekarz może rozpoznać zapalenie oskrzelików na podstawie wywiadu medycznego, objawów dziecka oraz badania fizykalnego9. Badania diagnostyczne zwykle nie są potrzebne, jeśli lekarz podejrzewa, że zapalenie oskrzelików jest spowodowane przez RSV9.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak test pulsoksymetrii do oceny poziomu tlenu we krwi, lub zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej4. Może również przeprowadzić testy wirusologiczne w celu identyfikacji konkretnego wirusa wywołującego chorobę4.

Leczenie i opieka domowa

Ponieważ nie istnieje skuteczna terapia przeciwwirusowa dla większości przyczyn zapalenia oskrzelików, leczenie powinno być skierowane na łagodzenie objawów oraz utrzymanie odpowiedniego nawodnienia i utlenowania organizmu10. W przypadku większości dzieci zapalenie oskrzelików jest łagodną chorobą o ograniczonym przebiegu i może być leczone w domu26.

Leczenie domowe obejmujące opanowanie objawów zapalenia oskrzelików jest zwykle wszystkim, co jest potrzebne9. Najważniejsze zalecenia to:

• Dziecko powinno pić dużo płynów, aby uniknąć odwodnienia9
• Jeśli dziecko ma zatkany nos, należy użyć aspiratora do nosa w celu usunięcia śluzu9
• Leki przeciwgorączkowe (takie jak paracetamol lub ibuprofen) mogą pomóc zmniejszyć dyskomfort związany z gorączką9
• Nie zaleca się stosowania bez recepty leków na kaszel i przeziębienie9

Ważne jest, aby zachować ostrożność przy podawaniu leków. Należy przeczytać i przestrzegać wszystkich instrukcji na etykiecie. Nie należy podawać aspiryny nikomu poniżej 20 roku życia ze względu na ryzyko zespołu Reye'a, poważnej choroby9.

Obecnie tylko tlen znacząco poprawia stan małych dzieci z zapaleniem oskrzelików, a wiele innych terapii medycznych pozostaje kontrowersyjnych10. Terapia rozszerzająca oskrzela, choć często stosowana, nie jest wspierana jako rutynowa praktyka przez przekonujące dowody naukowe10.

Kiedy konieczna jest hospitalizacja?

Większość dzieci wyzdrowieje w ciągu 1 do 2 tygodni93. W ciężkich przypadkach dziecko może potrzebować pobytu w szpitalu lub otrzymywania dodatkowego tlenu9. Jest to częstsze u młodszych niemowląt oraz tych z chorobami płuc lub serca8.

Rodzice powinni skontaktować się z lekarzem lub służbami ratunkowymi, jeśli dziecko ma trudności z oddychaniem7. Jeśli dziecko ma chorobę serca lub urodziło się przedwcześnie, należy zadzwonić do lekarza przy pierwszych oznakach zapalenia oskrzelików9.

Zapalenie oskrzelików jest główną przyczyną hospitalizacji niemowląt poniżej 1 roku życia6. Niemowlęta wymagające hospitalizacji mogą potrzebować pomocy w oddychaniu lub karmieniu8.

Jak zapobiegać zakażeniu?

Częste jest, że dzieci nabywają problemy z układem oddechowym (takie jak zapalenie oskrzelików spowodowane infekcją wirusową), ponieważ są często narażone na kontakt z osobami, które mają infekcje, na które nie wypracowały jeszcze odporności9. Zapalenie oskrzelików rozprzestrzenia się tak samo jak przeziębienie9.

Aby zapobiec zapaleniu oskrzelików, należy9:

• Unikać kontaktu z innymi dziećmi, które mają zapalenie oskrzelików lub infekcje górnych dróg oddechowych
• Jeśli w domu jest chore dziecko, w miarę możliwości oddzielić je od innych dzieci. Zaleca się umieszczenie dziecka w osobnym pokoju do snu
• Jeśli dziecko ma zapalenie oskrzelików, trzymać je w domu z dala od szkoły lub żłobka do momentu wyzdrowienia
• Często myć ręce, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby

Niezwykle ważne jest, aby nie palić ani nie używać e-papierosów w obecności dziecka, ponieważ może to pogorszyć zapalenie oskrzelików8. Szczepienie przeciwko RSV dla niemowląt i kobiet w ciąży pomaga chronić małe dzieci przed zapaleniem oskrzelików8.

Przebieg choroby i rokowanie

W większości przypadków zapalenie oskrzelików jest łagodne i samoograniczające się6. Objawy są zwykle najgorsze w pierwszych 5 dniach, a większość dzieci wyzdrowieje w ciągu 1 do 2 tygodni9. Niemowlęta zazwyczaj chorują przez 7 do 10 dni8.

Zapalenie oskrzelików zwykle nie jest poważne, ale czasami może być groźne7. W przypadku wystąpienia tej infekcji należy monitorować oddychanie dziecka i skontaktować się z lekarzem, jeśli pojawią się trudności w oddychaniu7.

Niemowlęta mogą czasami rozwinąć niewydolność oddechową, choć w większości przypadków zakażenie przebiega łagodnie2. W ciężkich przypadkach dzieci mogą mieć niski poziom tlenu we krwi3. Niektórzy pacjenci mogą później rozwinąć nawracające świsty oskrzelowe6.

Zapalenie oskrzelików jest najczęstszą infekcją dolnych dróg oddechowych wśród dzieci poniżej 2 roku życia7. Mimo dostępności wytycznych klinicznych dotyczących zapalenia oskrzelików, nadal istnieją różnice i kontrowersje wśród pracowników służby zdrowia dotyczące optymalnego postępowania4.