Gruźlica płuc

Czym jest gruźlica płuc

Gruźlica płuc to poważna infekcja bakteryjna, która zazwyczaj atakuje płuca, ale może również rozprzestrzeniać się na inne części ciała, takie jak kręgosłup, mózg czy nerki12. Jest to choroba zakaźna, co oznacza, że bakterie mogą przenosić się z osoby zakażonej na inne osoby.

Nie każdy, kto zostanie zakażony bakteriami gruźlicy, zachoruje. Jeśli jesteś zakażony, ale nie masz żadnych objawów, mówimy o gruźlicy nieaktywnej, znanej również jako utajona gruźlica. W takim stanie bakterie pozostają uśpione w organizmie2. W Stanach Zjednoczonych nawet 13 milionów ludzi może mieć utajoną gruźlicę2. Niektórzy ludzie mogą żyć z utajoną infekcją przez całe życie, nigdy nie rozwijając objawów aktywnej gruźlicy.

Gruźlica może stać się aktywna, jeśli układ odpornościowy osłabnie. Osłabiony układ odpornościowy może nie być w stanie powstrzymać wzrostu bakterii2. Przed pandemią COVID-19 gruźlica była najczęstszą chorobą zakaźną na świecie3. Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 10 milionów ludzi zapada na gruźlicę, a 1,5 miliona osób umiera z jej powodu, co czyni ją jednym z wiodących zabójców zakaźnych na świecie4.

Przyczyny i sposób przenoszenia

Gruźlica płuc jest wywoływana przez bakterię o nazwie Mycobacterium tuberculosis15. Bakterie te rozprzestrzeniają się przez powietrze, gdy osoba z aktywną gruźlicą płuc lub gardła kaszle, kicha, mówi lub śpiewa5. Zarazki gruźlicy mogą unosić się w powietrzu przez kilka godzin, w zależności od warunków środowiskowych6.

Możesz zarazić się gruźlicą, wdychając krople powietrza pochodzące z kaszlu lub kichnięcia zakażonej osoby. Powstała w wyniku tego infekcja płuc nazywana jest pierwotną gruźlicą1. Większość ludzi wyzdrowieje z pierwotnej infekcji gruźlicą bez dalszych oznak choroby. Infekcja może pozostać nieaktywna przez lata1. U niektórych osób staje się ona ponownie aktywna.

Ludzie z nieaktywną gruźlicą, zwaną także utajoną infekcją gruźlicy, nie mogą przenosić zarazków na innych5. Bakterie gruźlicy mogą żyć w organizmie, nie powodując choroby. Największe ryzyko zakażenia występuje, gdy przebywasz w pobliżu osób, które mają gruźlicę1.

Objawy gruźlicy płuc

Początkowy etap gruźlicy nie powoduje objawów1. Jeśli masz nieaktywną gruźlicę, nie będziesz miał żadnych objawów, chociaż możesz mieć pozytywny wynik testu na gruźlicę2.

Gdy objawy płucnej gruźlicy się pojawią, mogą obejmować12:

• Trudności w oddychaniu
• Ból w klatce piersiowej
• Kaszel trwający dłużej niż dwa tygodnie (zwykle ze śluzem)
• Wykrztuszanie krwi lub śluzu z krwią
• Nadmierne pocenie się, szczególnie w nocy
• Zmęczenie lub osłabienie
• Gorączka
• Utrata wagi
• Świszczący oddech
• Utrata apetytu
• Dreszcze

U dzieci objawy mogą również obejmować trudności w przybieraniu na wadze lub w rozwoju1. Objawy gruźlicy zwykle rozwijają się stopniowo7.

Kto jest najbardziej zagrożony

Następujące grupy osób są narażone na wyższe ryzyko aktywnej gruźlicy lub reaktywacji gruźlicy1:

• Osoby starsze
• Niemowlęta
• Osoby z osłabionym układem odpornościowym, na przykład z powodu HIV/AIDS, chemioterapii, cukrzycy lub leków osłabiających układ odpornościowy

Ryzyko zachorowania na gruźlicę wzrasta, jeśli1:

• Przebywasz w pobliżu osób, które mają gruźlicę
• Mieszkasz w zatłoczonych lub niehigienicznych warunkach
• Masz słabe odżywianie

Następujące czynniki mogą zwiększyć wskaźnik infekcji gruźlicy w populacji1:

• Wzrost liczby zakażeń HIV
• Wzrost liczby osób bezdomnych (złe warunki środowiskowe i odżywianie)
• Obecność szczepów gruźlicy opornych na leki

Badania diagnostyczne

Twój lekarz przeprowadzi badanie fizykalne. Może ono wykazać1:

• Palce pałeczkowate u osób z zaawansowaną chorobą
• Powiększone lub tkliwe węzły chłonne w szyi lub innych obszarach
• Płyn wokół płuca (wysięk opłucnowy)
• Nietypowe odgłosy oddechowe w płucach (trzeszczenia)

Jeśli nie masz objawów, ale jesteś narażony na ryzyko gruźlicy (na przykład miałeś bliski kontakt z kimś, kto ma gruźlicę), możesz wykonać test skórny Mantouxs lub badania krwi, aby sprawdzić, czy masz tę chorobę7.

Test skórny Mantoux to badanie skóry, które sprawdza, czy twój organizm ma odpowiedź immunologiczną na bakterie gruźlicy7. Postępy takie jak molekularne testy amplifikacji kwasów nukleinowych poprawiły dokładność diagnostyczną, ale pozostają niedostępne w wielu regionach o wysokiej częstości występowania3.

Badania, które mogą być zlecone, obejmują1:

• Zdjęcie rentgenowskie, USG, echokardiogram lub tomografię komputerową klatki piersiowej lub części ciała, która może być dotknięta
• Pobieranie próbek śluzu (plwociny)
• Biopsję w celu pobrania próbki tkanki, komórek lub płynu z dotkniętego obszaru

Leczenie gruźlicy

Leczenie gruźlicy polega na przyjmowaniu leków przeciwbakteryjnych - antybiotyków. Bardzo ważne jest, aby przyjmować leki dokładnie tak, jak zaleca lekarz8. Zabicie bakterii gruźlicy wymaga długiego czasu. Leczenie może trwać od 4 do 9 miesięcy lub dłużej8.

W przypadku początkowego empirycznego leczenia gruźlicy pacjenci rozpoczynają leczenie przy użyciu czterech leków: izoniazyd, ryfampicyna, pirazynamid i etambutol. Po ustaleniu, że szczep gruźlicy jest w pełni wrażliwy, etambutol można odstawić9.

Leczenie choroby gruźlicowej przynosi korzyści pacjentowi i społeczności poprzez10:

• Wyleczenie pacjenta
• Minimalizowanie ryzyka śmierci i niepełnosprawności
• Zmniejszenie przenoszenia bakterii gruźlicy na inne osoby
• Zapobieganie nabywaniu oporności na leki

Zaczniesz czuć się lepiej po kilku tygodniach przyjmowania leków. W tym momencie możesz już nie być w stanie zarazić innych. Ale nie wracaj do pracy ani do szkoły, dopóki lekarz nie powie ci, że jest to bezpieczne8.

Nie należy przerywać przyjmowania leków tylko dlatego, że czujesz się lepiej. Musisz przyjąć pełny cykl antybiotyków8. Podczas leczenia będziesz odwiedzać lekarza w celu wykonania testów sprawdzających, jak działają leki8.

Możesz zostać objęty terapią bezpośrednio obserwowaną (DOT). DOT zapewnia, że będziesz przyjmować niezbędne leki zgodnie z harmonogramem. To najlepszy sposób, aby zapewnić wyleczenie z gruźlicy. W twoją opiekę może być zaangażowany urzędnik zdrowia publicznego8.

Zapobieganie i izolacja domowa

Osoby z nieaktywną gruźlicą, zwaną także utajoną infekcją gruźlicy, mogą podjąć leczenie, aby zapobiec rozwojowi aktywnej choroby gruźlicy6.

Jeśli masz nieleczoną chorobę gruźlicy, która może przenosić się z osoby na osobę (choroba gruźlicy płuc lub gardła), twój lekarz może poprosić cię o pozostanie w izolacji domowej. Izolacja domowa oznacza unikanie kontaktu z innymi ludźmi. Pomaga to powstrzymać rozprzestrzenianie się na innych11. Małe dzieci i osoby z osłabionym układem odpornościowym są najbardziej narażone na zachorowanie12.

Jeśli jesteś w izolacji domowej, oto kilka bardzo ważnych rzeczy, które powinieneś robić, aby zapobiec rozprzestrzenianiu zarazków gruźlicy na inne osoby12:

• Zawsze zakrywaj usta i nos, gdy kaszlesz lub kichasz
• Po zakaszlaniu wyrzuć chusteczkę do zamkniętego pojemnika
• Unikaj miejsc publicznych, dopóki nie zostanie ci powiedziane, że nie możesz już rozprzestrzeniać gruźlicy. Dotyczy to obszarów takich jak autobusy, metro i inne zamknięte przestrzenie8
• Nie powinieneś przebywać w pobliżu niemowląt, małych dzieci lub osób z osłabionym układem odpornościowym z powodu chorób takich jak HIV lub rak12

Dzieci poniżej 5 roku życia, które mieszkają w twoim domu, mogą pozostać z tobą po tym, jak zostaną zbadane przez lekarza pod kątem gruźlicy i będą przyjmować leki zapobiegające zachorowaniu na gruźlicę12.

Jeśli mieszkasz z innymi osobami, poproś je o wykonanie testów na gruźlicę. Pozytywny test skórny na gruźlicę oznacza, że osoba potrzebuje leczenia zapobiegającego gruźlicy8.

Plany kontroli zakażeń mogą zminimalizować ryzyko ekspozycji i rozprzestrzeniania się gruźlicy w placówkach opieki zdrowotnej6. Personel medyczny musi nosić wysokiej jakości maski jednorazowe wystarczające do filtrowania prątków gruźlicy9.

Przyjmuj leki z jedzeniem, aby uniknąć rozstroju żołądka8. Bardzo ważne jest, aby przyjmować leki zgodnie z zaleceniami. To kluczowa część twojego leczenia i bezpieczeństwa8.