Zakażenie jamy brzusznej

Czym jest zakażenie jamy brzusznej

Zakażenie jamy brzusznej to stan, w którym drobnoustroje chorobotwórcze, najczęściej bakterie, atakują obszary wewnątrz brzucha. Jest to ważna przyczyna zachorowalności i umieralności w warunkach szpitalnych. Zakażenia te stanowią drugą najczęściej identyfikowaną przyczynę ciężkiej sepsy (ogólnoustrojowej reakcji zapalnej organizmu na infekcję) na oddziałach intensywnej terapii1.

Zakażenia jamy brzusznej mogą rozprzestrzeniać się do przestrzeni otrzewnowej (obszaru wyściełającego jamę brzuszną i pokrywającego narządy wewnętrzne), co prowadzi do powstawania ropni i zapalenia otrzewnej. Bez odpowiedniego leczenia mogą prowadzić do zagrażających życiu stanów, takich jak sepsa i niewydolność narządów2.

Rodzaje zakażeń jamy brzusznej

Lekarze klasyfikują zakażenia jamy brzusznej według różnych kryteriów. Podstawowy podział rozróżnia zakażenia niepowikłane i powikłane. Zakażenia niepowikłane obejmują stan zapalny w obrębie ściany przewodu pokarmowego i zazwyczaj nie rozprzestrzeniają się dalej. Natomiast zakażenia powikłane rozszerzają się do przestrzeni otrzewnowej i wiążą się z tworzeniem ropni oraz zapaleniem otrzewnej3.

Inny podział uwzględnia lokalizację zakażenia w jamie brzusznej. Ropnie wewnątrzotrzewnowe mogą rozwijać się poniżej przepony, w jelitach, miednicy lub żołądku. Można również rozwinąć ropień w przestrzeni między przeponą a wątrobą. Ropnie zaotrzewnowe dotyczą nerek lub trzustki. Ropnie narządowe powstają wewnątrz narządów litych, takich jak śledziona czy wątroba2.

Ważne jest również rozróżnienie między zakażeniami nabytymi w społeczności a związanymi z opieką zdrowotną. Zakażenia nabyte w środowisku szpitalnym często obejmują bardziej oporną mikroflorę bakteryjną i mogą wymagać intensywniejszego leczenia4.

Objawy zakażenia

Objawy zakażenia jamy brzusznej mogą się różnić w zależności od lokalizacji ropnia lub obszaru zapalenia. Większość pacjentów doświadcza jednak pewnych wspólnych objawów, które powinny skłonić do szukania pomocy medycznej2.

Do najczęstszych objawów należy nowy, silny i stały ból, który może występować w górnej części brzucha, dolnej części pleców, ramieniu lub klatce piersiowej. Pacjenci często zgłaszają także gorączkę – podwyższoną temperaturę ciała, która jest oznaką walki organizmu z infekcją. Utrata apetytu jest kolejnym powszechnym objawem, który może prowadzić do niewyjaśnionej utraty wagi2.

Pacjenci mogą również odczuwać nudności – uczucie dyskomfortu w żołądku, często prowadzące do wymiotów. Ważne jest, aby zwrócić uwagę na te objawy, szczególnie gdy występują jednocześnie, ponieważ mogą wskazywać na poważne zakażenie wymagające pilnej interwencji medycznej2.

Przyczyny powstawania zakażeń

Zakażenia jamy brzusznej powstają głównie w wyniku infekcji bakteryjnych. Podobnie jak większość ropni w organizmie, ropnie brzuszne są wywoływane przez bakterie, które przedostają się do normalnie jałowych obszarów jamy brzusznej2.

Wiele zakażeń jamy brzusznej rozwija się jako powikłanie innych stanów medycznych lub zabiegów. Mogą one wystąpić po operacjach chirurgicznych brzucha, szczególnie gdy dochodzi do uszkodzenia jelit lub innych narządów. Zakażenia mogą być również następstwem chorób zapalnych przewodu pokarmowego, takich jak zapalenie wyrostka robaczkowego (zapalenie małego wyrostka jelitowego) czy uchyłkowatość (występowanie małych wypustek w ścianie jelita grubego)4.

Większość przyczyn rozwoju ropni brzusznych jest poza kontrolą pacjenta. Dlatego tak ważne jest, aby przy pierwszych podejrzeniach zakażenia w jamie brzusznej niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia zazwyczaj prowadzi do wyleczenia choroby2.

Rozpoznawanie zakażenia

Rozpoznanie zakażenia jamy brzusznej rozpoczyna się od standardowego wywiadu lekarskiego, badania fizykalnego i badań laboratoryjnych. Te podstawowe metody pozwalają zidentyfikować większość pacjentów wymagających dalszej diagnostyki3.

Lekarze powinni rozważyć możliwość zakażenia wewnątrzbrzusznego u pacjentów, u których standardowe badanie fizykalne może być niemiarodajne, takich jak osoby z zaburzeniami świadomości lub uszkodzeniem rdzenia kręgowego, a którzy wykazują objawy infekcji o niezidentyfikowanym źródle3.

W przypadku dorosłych, którzy nie wymagają natychmiastowej operacji, należy wykonać tomografię komputerową (CT), aby ustalić, czy w jamie brzusznej występuje zakażenie. Jest to badanie obrazowe, które tworzy szczegółowe zdjęcia wnętrza brzucha i pozwala dokładnie zlokalizować obszar infekcji lub ropnia3.

Dalsze badania diagnostyczne nie są konieczne u pacjentów z oczywistymi objawami rozlanego zapalenia otrzewnej, którzy wymagają natychmiastowej interwencji chirurgicznej. W takich przypadkach szybkie działanie jest ważniejsze niż przeprowadzanie dodatkowych testów3.

Leczenie zakażeń jamy brzusznej

Leczenie zakażeń jamy brzusznej opiera się na kilku fundamentalnych zasadach. Podstawowe filary skutecznego postępowania obejmują szybkie przywrócenie prawidłowej objętości płynów w naczyniach krwionośnych, odpowiednią kontrolę źródła zakażenia oraz właściwą terapię antybiotykami (lekami zwalczającymi bakterie)5.

Szybkie przywrócenie objętości wewnątrznaczyniowej jest kluczowe w leczeniu. U pacjentów z wstrząsem septycznym (stanem zagrażającym życiu, gdy ciśnienie krwi gwałtownie spada z powodu infekcji) resuscytacja płynowa powinna rozpocząć się natychmiast po stwierdzeniu obniżonego ciśnienia. U pacjentów bez oznak odwodnienia, podawanie płynów dożylnych należy rozpocząć, gdy tylko podejrzewa się zakażenie wewnątrzbrzuszne3.

Procedura kontroli źródła zakażenia, która ma na celu odbarczyć ogniska infekcyjne, kontrolować trwające skażenie otrzewnowe i przywrócić prawidłową budowę oraz funkcję narządów, jest zalecana u praktycznie wszystkich pacjentów z zakażeniem wewnątrzbrzusznym. W przypadkach rozlanego zapalenia otrzewnej konieczna jest pilna operacja chirurgiczna, nawet jeśli środki mające na celu ustabilizowanie stanu pacjenta muszą być kontynuowane podczas zabiegu3.

Lekarze leczą ropnie brzuszne za pomocą antybiotyków oraz procedury drenażu ropnia, czyli usuwania zgromadzonej ropy i zakażonego płynu. Leczenie antybiotykami jest kluczowe w walce z bakteriami wywołującymi infekcję. Zazwyczaj terapia antybiotykowa powinna być zakończona 4 dni po osiągnięciu kontroli źródła zakażenia. Jeśli kontrola źródła nie została uzyskana, zaleca się konsultację z lekarzem specjalistą chorób zakaźnych4.

Drobnoustroje wywołujące zakażenia

Zakażenia jamy brzusznej są najczęściej wywoływane przez bakterie, ale rodzaj drobnoustrojów może się różnić w zależności od tego, czy zakażenie zostało nabyte w środowisku społeczności czy w placówce medycznej.

W przypadku zakażeń nabytych w społeczności o łagodnym lub umiarkowanym przebiegu, najczęstszymi bakteriami są E. coli (pałeczka okrężnicy), Klebsiella, B. fragilis (bakteria beztlenowa) oraz różne gatunki paciorkowców (Streptococci)4.

Zakażenia związane z opieką zdrowotną o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, w tym pooperacyjne ropnie miednicy, oprócz bakterii występujących w zakażeniach środowiskowych mogą dodatkowo obejmować S. aureus (gronkowca złocistego), enterokoki oraz P. aeruginosa (pałeczkę ropy błękitnej)4.

W ciężkich przypadkach zapalenia otrzewnej z rozległym skażeniem otrzewnowym, dużymi lub licznymi ropniami, lub u pacjentów niestabilnych hemodynamicznie (z zaburzonym krążeniem krwi), spektrum patogenów jest podobne do zakażeń związanych z opieką zdrowotną. U tych pacjentów rzadko wymagane jest empiryczne (początkowe) stosowanie leków przeciwgrzybiczych, ale należy je rozważyć u osób w stanie krytycznym4.

Możliwe powikłania

Zakażenia jamy brzusznej mogą prowadzić do poważnych, zagrażających życiu powikłań, jeśli nie zostaną odpowiednio i szybko leczone. Ciężkie zakażenia wewnątrzbrzuszne są związane ze znaczną śmiertelnością1.

Jednym z najpoważniejszych powikłań jest sepsa – ogólnoustrojowa reakcja zapalna organizmu na infekcję, która może prowadzić do niewydolności wielu narządów. Bez leczenia ropień brzuszny może doprowadzić do stanów zagrażających życiu, takich jak sepsa i niewydolność narządów2.

Zakażenia jamy brzusznej są drugą najczęściej identyfikowaną przyczyną ciężkiej sepsy na oddziałach intensywnej terapii. Stanowi to istotną przyczynę zachorowalności i umieralności w środowisku szpitalnym1.

Właściwe i szybkie rozpoczęcie leczenia zazwyczaj pozwala na wyleczenie zakażenia. To, co pacjenci mogą zrobić, to zgłosić się po pomoc medyczną, gdy tylko podejrzewają, że dzieje się coś niepokojącego w jamie brzusznej. Leczenie zwykle prowadzi do wyleczenia choroby, ale bez interwencji medycznej ropień brzuszny może być śmiertelny2.