Ostre uszkodzenie nerek

Czym jest ostre uszkodzenie nerek?

Ostre uszkodzenie nerek (w skrócie AKI, od angielskiej nazwy acute kidney injury) to stan, w którym nerki nagle przestają pracować prawidłowo1. Może to trwać od kilku godzin do kilku dni, a czasami nawet tygodni2. Problemem nie jest fizyczne uderzenie w nerki, jak mogłoby sugerować słowo "uszkodzenie" – chodzi o to, że nerki tracą zdolność do wykonywania swojej normalnej pracy3.

Nerki pełnią w naszym organizmie bardzo ważną rolę. Filtrują krew i usuwają z niej toksyny oraz produkty przemiany materii, które następnie wydalane są z moczem4. Kiedy nerki nagle przestają działać, szkodliwe substancje zaczynają gromadzić się w organizmie. To może wpływać na pracę innych narządów i prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych3.

Ostre uszkodzenie nerek może mieć różne nasilenie – od niewielkiej utraty funkcji nerek aż po całkowitą niewydolność nerek, czyli stan, w którym nerki w ogóle przestają pracować3. Na szczęście w wielu przypadkach jest to stan odwracalny, co oznacza, że nerki mogą wrócić do normalnej pracy po odpowiednim leczeniu2.

Ten rodzaj problemu z nerkami różni się od przewlekłej choroby nerek, w której nerki stopniowo tracą swoją funkcję przez wiele lat3.

Przyczyny ostrego uszkodzenia nerek

Ostre uszkodzenie nerek może być spowodowane trzema głównymi grupami przyczyn. Lekarze dzielą je na przyczyny przednerkowe (związane z problemami przed nerkami), nerkowe (problemy w samych nerkach) oraz zanerkowe (blokady po nerkach)2.

Najczęstszą przyczyną są problemy przednerkowe, które polegają na zmniejszeniu przepływu krwi do nerek3. Zmniejszony przepływ krwi może wystąpić, gdy:

• W organizmie jest za mało płynów po krwawieniu, silnych wymiotach, biegunce lub odwodnieniu3
• Serce pompuje za mało krwi z powodu niewydolności serca, choroby wątroby lub sepsy (poważnej infekcji całego organizmu)3
• Niektóre leki obniżają ciśnienie krwi lub przepływ krwi do nerek3

Przyczyny nerkowe oznaczają bezpośrednie uszkodzenie samych nerek. Może to być spowodowane przez trucizny, ciężkie infekcje lub niektóre leki, takie jak ibuprofen (lek przeciwbólowy i przeciwzapalny)5. Osoby z poważnymi, długotrwałymi problemami zdrowotnymi, takimi jak przewlekła choroba nerek, są bardziej narażone na uszkodzenie nerek przez leki6.

Przyczyny zanerkowe to nagła blokada, która uniemożliwia odpływ moczu z nerek. Kamienie nerkowe, nowotwór, uraz lub powiększona prostata (gruczoł znajdujący się u mężczyzn przy pęcherzu moczowym) mogą spowodować taką blokadę5.

Objawy i symptomy

Wiele osób z ostrym uszkodzeniem nerek nie ma żadnych objawów bezpośrednio związanych z nerkami i problem wykrywa się dopiero podczas badań wykonywanych z innych powodów7. Jeśli jednak objawy występują, mogą obejmować3:

• Nudności lub wymioty
• Biegunkę
• Odwodnienie
• Oddawanie mniejszej ilości moczu niż zwykle lub w ogóle brak moczu
• Zamęt i dezorientację
• Senność i uczucie zmęczenia

Niektórzy ludzie mogą również odczuwać obrzęki, szczególnie w nogach i stopach6. Może również wystąpić ból w boku, tuż poniżej żeber – to miejsce, gdzie znajdują się nerki6.

Osoby, które są już poważnie chore z powodu innych problemów zdrowotnych, mogą mieć objawy związane z tą chorobą podstawową, a nie z samym uszkodzeniem nerek6.

Kto jest w grupie ryzyka?

Ostre uszkodzenie nerek zwykle występuje jako powikłanie innej poważnej choroby3. Ten rodzaj uszkodzenia nerek najczęściej obserwuje się u starszych osób, które są chore i mają inne schorzenia3.

Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek jest większe, jeśli3:

• Masz 65 lat lub więcej
• Masz już problemy z nerkami, takie jak przewlekła choroba nerek
• Cierpisz na długotrwałą chorobę, taką jak niewydolność serca, choroba wątroby lub cukrzyca (choroba, w której poziom cukru we krwi jest za wysoki)
• Jesteś odwodniony lub nie możesz samodzielnie utrzymać odpowiedniego spożycia płynów
• Masz blokadę w układzie moczowym (lub jesteś narażony na jej wystąpienie)
• Masz ciężką infekcję lub sepsę
• Przyjmujesz określone leki, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen, lub leki na ciśnienie krwi3

Osoby, które przebywają w szpitalu lub na oddziale intensywnej terapii, również mają większe ryzyko rozwoju ostrego uszkodzenia nerek6. Operacje serca lub brzucha oraz przeszczep szpiku kostnego mogą zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia problemów z nerkami6.

Jak rozpoznaje się ostre uszkodzenie nerek?

Ostre uszkodzenie nerek najczęściej diagnozuje się podczas pobytu w szpitalu z powodu innego problemu zdrowotnego6. Badania wykonywane w związku z innymi chorobami mogą wykazać problemy z nerkami6.

Jeśli nie jesteś w szpitalu, ale masz objawy uszkodzenia nerek, lekarz zapyta o twoje objawy, jakie leki przyjmujesz i jakie badania miałeś wykonane6. Lekarz przeprowadzi również badanie fizykalne, aby ocenić, ile płynów jest w twoim organizmie8.

Rozpoznanie opiera się głównie na badaniach krwi i moczu. Lekarze sprawdzają poziom kreatyniny w surowicy krwi – substancji, która gromadzi się, gdy nerki nie pracują prawidłowo2. Mierzą również ilość wydalanego moczu2.

Badanie ogólne moczu jest również ważną częścią diagnostyki8. Może pokazać obecność białka, krwi lub innych nieprawidłowości, które pomagają zidentyfikować przyczynę problemu.

W wielu przypadkach wykonuje się również ultrasonografię nerek (badanie obrazowe za pomocą fal dźwiękowych), szczególnie u starszych mężczyzn, aby wykluczyć blokadę w drogach moczowych8.

Leczenie i postępowanie

Leczenie ostrego uszkodzenia nerek skupia się przede wszystkim na znalezieniu i leczeniu przyczyny, która je wywołała9. Jednocześnie podejmuje się działania wspierające pracę organizmu i nerek.

Ważnym elementem leczenia jest zapewnienie odpowiedniej ilości płynów w organizmie. Jeśli jesteś odwodniony, lekarz może zalecić podawanie płynów dożylnie, najczęściej w postaci izotonicznych roztworów krystaloidów (płyny o składzie podobnym do składu krwi), takich jak sól fizjologiczna8.

Bardzo ważne jest unikanie leków, które mogą szkodzić nerkom. Lekarz przejrzy wszystkie twoje leki i może zalecić odstawienie niektórych z nich lub zmianę dawki10. Nie należy przyjmować niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen, chyba że lekarz powie, że jest to bezpieczne10.

W niektórych przypadkach może być konieczne stosowanie dializy, czyli procedury, która zastępuje pracę nerek przez pewien czas3. Dializa usuwa szkodliwe produkty przemiany materii i nadmiar płynów z organizmu10. Jest szczególnie potrzebna, gdy:

• Poziom potasu we krwi jest bardzo wysoki i nie można go obniżyć innymi metodami
• Występuje nadmiar płynów w organizmie
• W organizmie gromadzi się zbyt dużo kwasów
• Występują powikłania, takie jak zapalenie osierdzia (błony otaczającej serce) lub opłucnej (błony otaczającej płuca)8

Dieta może również odgrywać rolę w leczeniu. Lekarz lub dietetyk może zalecić ograniczenie sodu, potasu i fosforu w diecie10. Ważne jest spożywanie zbilansowanej diety i przestrzeganie zaleceń dotyczących ilości wypijanych płynów10.

Szansa na pełne wyleczenie zależy od tego, co spowodowało problem, jak szybko rozpoczęto leczenie i czy masz inne problemy zdrowotne10. W wielu przypadkach funkcja nerek może wrócić do normy, jeśli przyczyna zostanie szybko wyleczona10.

Dlaczego jest to poważny problem?

Ostre uszkodzenie nerek to poważny stan, który wymaga szybkiego rozpoznania i leczenia3. Bez szybkiego leczenia w organizmie mogą gromadzić się nieprawidłowe poziomy soli i substancji chemicznych, co wpływa na zdolność innych narządów do prawidłowego funkcjonowania3.

Jeśli nerki całkowicie przestaną działać, może być potrzebne tymczasowe wsparcie za pomocą maszyny do dializy. W najcięższych przypadkach, bez leczenia, ostre uszkodzenie nerek może prowadzić do śmierci3.

Nawet jeśli stan nie rozwinie się do całkowitej niewydolności nerek, ostre uszkodzenie nerek należy traktować poważnie3. Wpływa ono na cały organizm, zmienia sposób, w jaki organizm przetwarza niektóre leki i może pogorszyć niektóre istniejące choroby3.

Osoby, które przeszły ostre uszkodzenie nerek, mają zwiększone ryzyko rozwoju przewlekłej choroby nerek w przyszłości11. Dlatego tak ważna jest regularna kontrola lekarska po przebytym epizodzie ostrego uszkodzenia nerek.

Upewnij się, że każdy lekarz, który cię leczy z jakiegokolwiek powodu, wie, że miałeś ostre uszkodzenie nerek10. Kontynuacja opieki i regularne wizyty kontrolne są kluczowe dla twojego bezpieczeństwa i zdrowia10.