Świszczenie

Czym jest świszczący oddech

Świszczący oddech to ostry, gwiżdżący lub chrapliwy dźwięk, który wydaje oddech, gdy drogi oddechowe są częściowo zablokowane lub zwężone. Najczęściej jest najbardziej słyszalny podczas wydechu (wydychania powietrza), ale czasami można go usłyszeć także podczas wdechu1.

Świszczenie powstaje, gdy powietrze przepływa przez nieprawidłowo zwężone lub ściśnięte drogi oddechowe. Czasami może to być oznaką problemów z oddychaniem spowodowanych schorzeniem podstawowym. Jednak w innych przypadkach świszczący oddech może być po prostu reakcją na kurz w powietrzu lub objawem przeziębienia1.

Świszczący oddech to wysoki, gwiżdżący dźwięk, który występuje podczas oddychania, gdy drogi oddechowe w płucach są zwężone. Jest to objaw wskazujący na to, że dana osoba może mieć problemy z oddychaniem2.

Jak brzmi świszczący oddech

Niektóre świsty można usłyszeć tylko przy użyciu stetoskopu (przyrządu lekarskiego do słuchania odgłosów ciała), ale często można je usłyszeć własnymi uszami. Świszczenie jest bardziej wyraźne podczas wydechu, ale można je również usłyszeć podczas wdechu1.

Ton świstu może się różnić w zależności od tego, która część układu oddechowego jest zablokowana lub zwężona. Zwężenie w górnych drogach oddechowych może powodować bardziej ochrypły świst. Zablokowania w dolnych częściach mogą mieć bardziej muzyczny ton, przypominający brzmienie instrumentu dętego, takiego jak klarnet1.

Świszczący oddech można opisać na różne sposoby. Niektórzy pacjenci zgłaszają hałaśliwy, trudny oddech, podczas gdy inni opisują gwiżdżący rodzaj oddychania lub chrzęszczące wydzieliny w gardle3.

Przyczyny świszczącego oddechu

Świszczący oddech może mieć wiele różnych przyczyn. Najczęstsze przyczyny to2:

• Astma – przewlekłe schorzenie powodujące obrzęk i zwężenie dróg oddechowych
• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – grupa chorób płuc, w tym rozedma i przewlekłe zapalenie oskrzeli
• Zapalenie oskrzeli – stan zapalny oskrzeli (głównych dróg oddechowych w płucach)
• Zapalenie oskrzelików – obrzęk i gromadzenie się śluzu w najmniejszych drogach oddechowych w płucach
• Wdychanie obcego przedmiotu do dróg oddechowych prowadzących do płuc
• Zakażenie płuc (zapalenie płuc)
• Reakcje alergiczne
• Zakażenia wirusowe, zwłaszcza u niemowląt poniżej 2 roku życia

Najczęstszą przyczyną świszczenia u młodszych dorosłych jest astma, podczas gdy u osób starszych powyżej 50 lat częstszą przyczyną jest POChP4.

Świszczący oddech może również towarzyszyć niewydolności serca (tzw. astma sercowa), ciężkim reakcjom alergicznym lub wdychaniu substancji toksycznej5.

U dzieci świszczący oddech może być spowodowany zapaleniem oskrzelików lub wdychaniem obcego przedmiotu2.

Jak często występuje świszczący oddech

Świszczący oddech może rozwinąć się u każdego – od niemowląt po osoby starsze. U dorosłych osoby palące oraz osoby z rozedmą lub niewydolnością serca są najbardziej podatne na świszczący oddech1.

Świszczący oddech jest również dość powszechny u niemowląt. Od 25% do 30% niemowląt rozwija świszczący oddech w pierwszym roku życia. Może się to zdarzyć, ponieważ dzieci mają mniejsze drogi oddechowe. Dzieci poniżej 2 roku życia są również bardziej podatne na świszczenie1.

Świszczący oddech we wczesnym okresie życia jest powszechnym zaburzeniem – około 50% dzieci ma epizod świszczącego oddechu w pierwszym roku życia. Nawracające świszczenie występuje u około jednej trzeciej dzieci w wieku przedszkolnym6.

Świszczący oddech u niemowląt i małych dzieci

Świszczący oddech u dzieci to gwiżdżący dźwięk, który pojawia się, gdy dziecko próbuje wydychać powietrze, ale drogi oddechowe w płucach są częściowo zablokowane7.

Świszczący oddech jest częsty u dzieci z astmą, ale może być również spowodowany przez alergie i infekcje układu oddechowego, takie jak zapalenie oskrzelików, przeziębienia i grypa. Niektóre dzieci, które mają świszczący oddech, gdy są małe, później rozwijają astmę7.

Należy natychmiast udać się na oddział ratunkowy szpitala, jeśli dziecko ma świszczący oddech i którykolwiek z następujących objawów ostrzegawczych7:

• Dźwięk świszczący podczas wdychania, a nie tylko podczas wydychania
• Szybki oddech
• Znaczne wykorzystanie mięśni klatki piersiowej do oddychania
• Rozszerzanie się (poszerzanie) nozdrzy podczas oddychania
• Niebieski kolor wokół warg

Należy zadzwonić do lekarza, jeśli dziecko ma świszczący oddech i problemy z jedzeniem lub piciem, ale nie ma żadnych z powyższych objawów ostrzegawczych7.

Jak lekarze diagnozują przyczynę świszczenia

Lekarz najpierw zada pytania dotyczące objawów świszczenia oraz historii medycznej pacjenta lub dziecka. Przeprowadzi również badanie fizykalne2.

Ważne wskazówki diagnostyczne to5:

• Czy świszczenie rozpoczęło się nagle, czy stopniowo
• Czy występuje i ustępuje
• Jakie warunki mogą wywoływać objawy (takie jak wysiłek fizyczny, wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza, zimne powietrze lub kontakt z czymś, na co dana osoba jest uczulona)

Jeśli pacjent lub dziecko ma świszczący oddech po raz pierwszy, lekarz może wykonać jeden lub więcej testów7:

• Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej w celu wykrycia wdychanych przedmiotów do płuc, zapalenia płuc lub niewydolności serca
• Umieszczenie czujnika na palcu w celu bezbolesnego pomiaru poziomu tlenu we krwi (pulsoksymetria)

Jeśli lekarze są pewni, że świszczący oddech dziecka jest spowodowany astmą, zazwyczaj nie wykonują testów przy każdym epizodzie świszczenia. Jeśli jednak świszczenie powraca i nie pomaga leczenie astmy, lekarze mogą przeprowadzić inne badania, takie jak7:

• Badania połykania, podczas których lekarze nagrywają wideo dziecka połykającego jedzenie lub płyn
• Tomografia komputerowa (TK)
• Bronchoskopia, podczas której lekarze wprowadzają małą, elastyczną rurkę z kamerą przez nos i gardło dziecka, aby zajrzeć do płuc

Leczenie świszczącego oddechu

Dostępnych jest wiele metod leczenia świszczącego oddechu, w zależności od tego, co go powoduje. Lekarz może zalecić konsultację z pulmonologiem (specjalistą od chorób płuc) lub alergologiem, jeśli objawy utrzymują się lub jeśli świszczenie jest spowodowane przewlekłym schorzeniem, takim jak astma1.

Lekarze mogą przepisać leki otwierające drogi oddechowe. W przypadku astmy pacjenci często otrzymują inhalator – urządzenie, które dostarcza lek bezpośrednio do płuc7.

Jeśli świszczenie jest łagodne i pojawia się podczas przeziębienia, ale nie przeszkadza zbytnio i samo ustępuje, leczenie może nie być konieczne8.

Leczenie domowe może obejmować2:

• Przyjmowanie wszystkich przepisanych leków zgodnie z zaleceniami
• Przebywanie w miejscu, gdzie jest wilgotne, ogrzane powietrze, co może pomóc złagodzić niektóre objawy – można to osiągnąć przez włączenie gorącego prysznica lub użycie nawilżacza powietrza

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli świszczący oddech2:

• Występuje po raz pierwszy
• Pojawia się wraz ze znaczną dusznością, sinicą skóry, zamieszaniem lub zmianami stanu psychicznego
• Utrzymuje się bez wyjaśnienia
• Jest spowodowany reakcją alergiczną na ukąszenie lub lek

Jeśli świszczący oddech jest ciężki lub występuje wraz z ciężką dusznością, należy udać się bezpośrednio na najbliższy oddział ratunkowy2.

Należy zadzwonić pod numer alarmowy (w Polsce 999 lub 112), jeśli osoba ma napad astmy i2:

• Zaczyna czuć się gorzej w dowolnym momencie
• Nie czuje się lepiej po zastosowaniu maksymalnej dawki inhalatora ratunkowego
• Nie ma inhalatora do astmy

Jeśli objawy nie ustąpią po 10 minutach i karetka jeszcze nie przyjechała, należy ponownie użyć inhalatora do astmy, jeśli jest dostępny, stosując tę samą maksymalną dawkę2.

Ważne jest, aby nawet jeśli pacjent czuje się lepiej po ataku astmy, udał się do lekarza w ciągu 2 dni w celu omówienia leczenia i uzyskania porad, które pomogą zapobiec kolejnemu napadowi9.