Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
2 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie skuteczności denosumabu w leczeniu ostrej stopy Charcota u pacjentów z cukrzycą
DaniaBadanie wpływu denosumabu na leczenie złamań kości w stopie Charcota u pacjentów z cukrzycą
HolandiaW skrócie
Artropatia neuropatyczna to poważne schorzenie stawów, które rozwija się u osób z uszkodzonymi nerwami – najczęściej w przebiegu cukrzycy lub udaru mózgu. Gdy nerwy przestają prawidłowo przekazywać sygnały bólu, pacjenci nie odczuwają urazów swoich stawów, co prowadzi do ich szybkiego niszczenia. Problem ten może doprowadzić do trwałych deformacji, niestabilności chodu, a w najcięższych przypadkach – nawet do konieczności amputacji kończyny.
Artropatia neuropatyczna jest rzadkim powikłaniem, które dotyka niewielką część populacji. Według dostępnych danych, schorzenie to występuje u mniej niż 1% wszystkich osób chorujących na cukrzycę. Choć liczba ta może wydawać się niewielka, biorąc pod uwagę, że cukrzyca dotyka około 9% populacji w Stanach Zjednoczonych – czyli około 30 milionów ludzi – całkowita liczba osób zagrożonych tym powikłaniem jest znacząca.
Historia choroby pokazuje ciekawe zmiany w jej przyczynach. Jeszcze do 1936 roku kiła była uważana za najczęstszą przyczynę artropatii neuropatycznej. Jednak od czasu, gdy badacz Jordan powiązał tę chorobę z cukrzycą, to właśnie cukrzyca stała się głównym źródłem problemu. Współcześnie, oprócz cukrzycy, drugą najczęstszą przyczyną jest udar mózgu.
Choroba może wystąpić w każdym stawie ciała, ale najczęściej dotyka dolnych części nóg – stopy i kostki. U osób z cukrzycą szczególnie narażone są stawy w samej stopie. Warto zaznaczyć, że zazwyczaj problem dotyczy tylko jednego obszaru ciała, na przykład stopy i kostki, i rzadko obejmuje więcej niż dwa lub trzy stawy jednocześnie. Schorzenie może również pojawiać się w kolanie i kostce, w zależności od tego, gdzie dokładnie doszło do uszkodzenia nerwów.
U podstaw artropatii neuropatycznej leży uszkodzenie nerwów, które powoduje utratę zdolności odczuwania bólu i właściwego rozpoznawania położenia własnych kończyn w przestrzeni. Ta utrata czucia ma dramatyczne konsekwencje – gdy nerwy są uszkodzone, ludzie mogą wielokrotnie uszkadzać swoje stawy, zupełnie nie zdając sobie z tego sprawy.
Szereg różnych schorzeń może prowadzić do tego typu uszkodzenia nerwów. Jak już wspomniano, cukrzyca jest obecnie najczęstszą przyczyną. Wysokie poziomy cukru we krwi, charakterystyczne dla cukrzycy, uszkadzają drobne nerwy, powodując ból, drętwienie, a ostatecznie całkowitą utratę czucia, szczególnie w stopach. Drugą bardzo częstą przyczyną jest udar mózgu.
Lista innych schorzeń prowadzących do artropatii neuropatycznej jest długa i obejmuje:
Mechanizm powstawania choroby jest złożony. Gdy nerwy przestają prawidłowo przekazywać sygnały bólu, naturalne odruchy ochronne stawu zostają zaburzone. Pozwala to na wielokrotne, nawet drobne urazy oraz niewielkie złamania okołostawowe, które pozostają niezauważone. Urazy mogą się powtarzać przez lata, kumulując uszkodzenia stawu, zanim w ogóle zacznie on nieprawidłowo funkcjonować. Jednak gdy staw już odmówi posłuszeństwa, może zostać trwale zniszczony w ciągu zaledwie kilku miesięcy.
Niektóre osoby są bardziej narażone na rozwój artropatii neuropatycznej niż inne. Wiek odgrywa istotną rolę – schorzenie to należy podejrzewać u każdego pacjenta w wieku 40 lat lub starszego, który ma otyłość i neuropatię obwodową, a zgłasza się z ostro obrzękłą stopą po minimalnym lub niewspominanym urazie, przy jednocześnie niewielkim lub zerowym odczuwaniu bólu.
Do głównych czynników zwiększających ryzyko wystąpienia artropatii neuropatycznej należą przede wszystkim schorzenia podstawowe. Pewne typy nowotworów wiążą się z wyższym ryzykiem neuropatii, w tym nowotwory płuca, piersi, jajnika, szpiczak mnogi, chłoniaki, choroba Hodgkina oraz rak jąder.
Inne czynniki życiowe, które mogą zwiększać szanse na rozwój neuropatii i związaną z nią artropatię, to:
Pewne leki, w tym niektóre stosowane w chemioterapii, również zwiększają ryzyko wystąpienia neuropatii. Szczególnie związki platyny są znane z tego działania niepożądanego.
Istotnym elementem patofizjologii jest również zwiększony przepływ krwi do kości w wyniku odruchowego rozszerzenia naczyń, co prowadzi do aktywnej resorpcji kości i może przyczyniać się do uszkodzenia kości i stawów. Każdy nowy uraz doznanego przez staw powoduje dalsze zniekształcenia w miarę gojenia się tkanek.
We wczesnych stadiach artropatia neuropatyczna przypomina osteoartrozę (zwyrodnienie stawów) – stawy stają się sztywne, a w ich obrębie może gromadzić się płyn. Typowe objawy to obrzęk, deformacja i niestabilność stawu. Charakterystycznym objawem jest cieplejsza w dotyku chora stopa w porównaniu do zdrowej.
Paradoksalnie, mimo że schorzenie to niszczy stawy, ból jest częstym wczesnym objawem. Należy jednak pamiętać, że z uwagi na podstawową neuropatię, odczuwany dyskomfort jest często nieproporcjonalnie łagodny w porównaniu do rzeczywistego stopnia uszkodzenia stawu. Właśnie dlatego wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy z powagi sytuacji – mimo że staw jest poważnie uszkodzony, ból pozostaje niewielki lub w ogóle go nie ma.
Jeśli choroba postępuje szybko, staw może stać się niezwykle bolesny. W takich przypadkach staw jest zazwyczaj obrzęknięty z powodu nadmiaru płynu i nieprawidłowego rozrostu kości. Może wyglądać na zdeformowany, ponieważ dochodzi do złamań, rozciągnięcia więzadeł, a luźne fragmenty kości i chrząstki wysuwają się ze swoich miejsc.
Podczas ruchu stawem można usłyszeć charakterystyczny, szorstki, zgrzytający dźwięk spowodowany fragmentami kości unoszącymi się wewnątrz stawu. W zaawansowanych stadiach mogą występować obfite wysięki krwotoczne do stawu oraz liczne małe złamania, co przyspiesza postęp choroby. Częste są również:
Te zmiany predysponują do zwichnięć stawów, które również przyspieszają postęp choroby. W najbardziej zaawansowanej postaci artropatia neuropatyczna może powodować zmiany przerostowe, destrukcyjne lub oba typy zmian jednocześnie.
Szczególnie niebezpieczne są zmiany w stopie. Bez odpowiedniego leczenia, problem ten często skutkuje rozwojem sztywnych deformacji stopy – w tym klasycznej „stopy kołyszącej" (rocker-bottom foot), co zwiększa ryzyko poważnej amputacji dolnej kończyny od 15 do 40 razy. Ciężka artropatia neuropatyczna może uniemożliwić normalne chodzenie. Problem zwiększa również ryzyko powstania owrzodzeń stopy i zakażeń.
Najlepszym sposobem zapobiegania artropatii neuropatycznej jest rozmowa z lekarzem o kontrolowaniu cukrzycy i poziomu cukru we krwi. Kluczowe znaczenie ma regularne wykonywanie badań kontrolnych oraz sprawdzanie stóp pod kątem jakiejkolwiek utraty lub zmiany w zdolności odczuwania dotyku, bólu lub nacisku.
Utrzymywanie poziomu cukru we krwi w docelowym zakresie poprzez zdrowe odżywianie, regularną aktywność fizyczną oraz przyjmowanie insuliny lub innych leków zgodnie z zaleceniami jest fundamentem profilaktyki. Należy kontrolować poziom cukru we krwi tak często, jak zaleci lekarz.
Codzienna pielęgnacja stóp ma ogromne znaczenie dla osób z neuropatią. Należy codziennie sprawdzać stopy pod kątem pęcherzy, skaleczeń, pęknięć lub ran. Jeśli pacjent nie widzi dobrze, powinien skorzystać z lustra lub poprosić kogoś o pomoc.
Szczegółowe zasady dbania o stopy obejmują:
Jeśli skóra na stopach pozostaje wilgotna, bakterie lub grzyby mogą się rozwijać, co prowadzi do zakażenia. Palenie papierosów jest również czynnikiem ryzyka – tytoń utrudnia krążenie krwi, zwiększając ryzyko rozwoju neuropatii, a jednocześnie pogarszając jej objawy. Rzucenie palenia poprawia krążenie dla lepszego zdrowia nerwów.
Patofizjologia to opis zmian w normalnym funkcjonowaniu organizmu wywołanych przez chorobę. W przypadku artropatii neuropatycznej kluczowym mechanizmem jest upośledzenie głębokiego czucia bólu lub propriocepcji (świadomości położenia własnego ciała w przestrzeni). To zaburzenie wpływa na normalne odruchy ochronne stawu.
Gdy czucie bólu jest zaburzone, dochodzi do sytuacji, w której drobne urazy – szczególnie powtarzające się – oraz małe złamania okołostawowe pozostają niezauważone i nieleczone. Uważa się, że jakiś uraz lub mikrouraz inicjuje ten cykl zniszczeń, ale często pacjenci nie pamiętają żadnego konkretnego zdarzenia z powodu drętwienia stopy.
Zwiększony przepływ krwi do kości w wyniku odruchowego rozszerzenia naczyń prowadzi do aktywnej resorpcji kości, co może przyczyniać się do uszkodzenia zarówno kości, jak i stawu. Każde kolejne uszkodzenie stawu powoduje większe zniekształcenie podczas gojenia. Mogą występować krwotoczne wysięki stawowe oraz liczne małe złamania, które przyspieszają postęp choroby.
Rozluźnienie więzadeł, obniżone napięcie mięśni (hipotonia mięśniowa) i szybkie niszczenie chrząstki stawowej są częste, co predysponuje do zwichnięć stawów. Te zwichnięcia również przyspieszają postęp choroby. Zaawansowana artropatia neuropatyczna może wywoływać zmiany przerostowe, destrukcyjne lub oba rodzaje zmian jednocześnie.
Chorobę charakteryzuje epizodyczny wzorzec – wczesne zapalenie, następnie okołostawowe zniszczenie, kostne zrośnięcie i ostatecznie przebudowa kości. Może to prowadzić do znacznych deformacji i problemów zdrowotnych, w tym niestabilności kończyny, owrzodzeń, zakażeń i amputacji.
Diagnoza artropatii neuropatycznej jest stawiana klinicznie i należy ją rozważyć zawsze, gdy pacjent zgłasza się z ciepłem i obrzękiem wokół stawu w obecności neuropatii. Chociaż wydaje się to sprzeczne z intuicją, ból jest obecny w wielu przypadkach mimo neuropatii. Celem leczenia jest uniknięcie owrzodzeń, stworzenie stabilności stawu i utrzymanie prawidłowo ustawionej stopy.
Leczenie artropatii neuropatycznej jest prowadzone głównie metodami niechirurgicznymi. Zabieg chirurgiczny jest wskazany w mniej niż 25% przypadków i ogólnie stosuje się go jako środek zapobiegawczy. Głównym przeciwwskazaniem do zabiegu chirurgicznego jest aktywne zapalenie – badania wykazały mniej korzystne wyniki, gdy operacja jest wykonywana na ostrym stawie.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
