Choroba Huntingtona to dziedziczne schorzenie, które stopniowo niszczy komórki nerwowe w mózgu, prowadząc do niekontrolowanych ruchów, problemów z myśleniem i zmian w zachowaniu. Choć nie ma na nią lekarstwa, niedawne przełomy w terapii genowej po raz pierwszy w historii pozwoliły spowolnić postęp tej wyniszczającej choroby o 75%, dając pacjentom nadzieję na dekady dobrej jakości życia.
Czym jest choroba Huntingtona?
Choroba Huntingtona (w skrócie HD od angielskiego Huntington's disease) to dziedziczne zaburzenie neurologiczne, które powoduje stopniowy rozpad i śmierć komórek nerwowych w różnych częściach mózgu. To postępujące schorzenie, co oznacza, że objawy z czasem się nasilają.
Choroba atakuje te obszary mózgu, które pomagają kontrolować dobrowolne (zamierzone) ruchy, a także inne obszary odpowiedzialne za myślenie i emocje. W wyniku choroby u pacjentów rozwijają się niekontrolowane, taneczne ruchy oraz problemy z zachowaniem, emocjami, myśleniem i osobowością.
Choroba Huntingtona występuje u około 3 do 7 osób na każde 100 000 ludzi, najczęściej u osób pochodzenia europejskiego. Jest to schorzenie śmiertelne, które powoduje stopniowe pogorszenie zarówno fizycznych, jak i umysłowych zdolności człowieka, zazwyczaj w najlepszych latach jego aktywności zawodowej.
Objawy choroby
Objawy choroby Huntingtona zwykle pojawiają się u dorosłych w wieku od 30 do 50 lat, choć choroba może rozpocząć się w każdym wieku. Objawy rozwijają się powoli i stopniowo się nasilają przez wiele lat.
Wczesne objawy
Wczesne objawy mogą obejmować:
trudności z koncentracją i planowaniem zadań
problemy z pamięcią
obniżony nastrój, depresję i lęk
zmiany w zachowaniu i osobowości, takie jak większa drażliwość lub impulsywność – czasami inni ludzie łatwiej zauważają te zmiany niż sama osoba chora
małe ruchy szarpane lub drżące, których nie można kontrolować (nazywane choreą)
niezdarność i trudności w kontrolowaniu mięśni
Objawy fizyczne mogą rozpocząć się od drobnych rzeczy – na przykład trudności w trzymaniu długopisu, niezdarność lub utrata równowagi – a następnie z czasem się nasilać.
Objawy fizyczne
Objawy fizyczne choroby Huntingtona obejmują:
niekontrolowane ruchy, takie jak szarpnięcia lub drżenie (chorea)
utratę koordynacji (ataksja)
trudności w chodzeniu
problemy z połykaniem (dysfagia)
niewyraźną mowę
Na przykład, niekontrolowane ruchy mogą występować w palcach, stopach, twarzy lub tułowiu osoby chorej. Te ruchy są objawami chorei. Mogą stać się bardziej intensywne, gdy osoba jest zdenerwowana.
Objawy psychiczne i poznawcze
Choroba Huntingtona może wpływać zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. U osób z tą chorobą mogą wystąpić zaburzenia nastroju, takie jak lęk i depresja, lub mogą zacząć działać bardziej impulsywnie.
Choroba Huntingtona upośledza funkcjonowanie mózgu, co może prowadzić do apatii (braku zainteresowania), trudności w organizacji, impulsywności, drażliwości i złości, braku świadomości własnego stanu, zaburzeń zachowania oraz innych objawów psychiatrycznych.
Późniejsze stadia choroby
Objawy powoli pogarszają się przez kilka lat. W późniejszych stadiach mogą również wystąpić:
trudności w połykaniu i mówieniu
utrata wagi
sztywnienie mięśni, a ruchy stają się wolniejsze i trudniejsze
bardziej nasilone zmiany nastroju lub osobowości
Forma młodzieńcza
Istnieją dwa typy choroby Huntingtona. Najczęstsza forma to postać dorosła, w której objawy zwykle pojawiają się po 30. roku życia. Rzadziej występująca wczesna postać (nazywana również młodzieńczą chorobą Huntingtona) dotyka dzieci i nastolatki. Młodzieńcza forma często występuje przed 20. rokiem życia i może objawiać się trudnościami w nauce, zaburzeniami zachowania i napadami padaczkowymi.
Przyczyny i dziedziczenie
Choroba Huntingtona jest dziedzicznym schorzeniem genetycznym. Jest spowodowana zmienioną wersją genu, który jest przekazywany dziecku przez jednego z rodziców.
Choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący i jest spowodowana rozszerzeniem powtórzeń trójnukleotydowych CAG w genie HTT na chromosomie 4p16.3, co prowadzi do nieprawidłowego wydłużenia poliglutaminy w białku huntingtyny. Powoduje to stopniowe zwyrodnienie neuronów, szczególnie w prążkowiu i innych regionach mózgu.
Posiadanie zmienionego genu powoduje uszkodzenie pewnych obszarów mózgu. Wpływa to na ruch, pamięć i myślenie. Jeśli masz zmieniony gen, możesz nie mieć żadnych objawów przez wiele lat, ale w końcu rozwinie się u ciebie choroba Huntingtona.
Ryzyko dziedziczenia
Jeśli jedno z rodziców ma zmieniony gen, istnieje 50% (1 na 2) szansa, że dziecko będzie miało ten gen i rozwinie chorobę Huntingtona. Choroba dotyka osoby, które mają rodzica z tym schorzeniem.
Badania diagnostyczne
Jeśli masz objawy choroby Huntingtona, lekarz pierwszego kontaktu skieruje cię do lekarza specjalizującego się w chorobach mózgu (neurologa) w celu przeprowadzenia badań i leczenia.
Testy genetyczne
Jeśli jedno z twoich rodziców ma chorobę Huntingtona lub masz objawy, możesz zdecydować się na wykonanie testu genetycznego, aby dowiedzieć się, czy masz zmieniony gen, który powoduje chorobę. Zazwyczaj musisz mieć co najmniej 18 lat, aby wykonać ten test.
To twoja decyzja, czy chcesz wykonać test. Przed podjęciem decyzji ważne jest, aby zrozumieć wszystkie za i przeciw. Testy predykcyjne są dostępne dla członków rodziny zagrożonych chorobą, ale doświadczeni klinicyści powinni przeprowadzać poradnictwo i testy.
Leczenie i zarządzanie objawami
Choroba Huntingtona staje się coraz gorsza z czasem i obecnie nie można jej wyleczyć, ale dostępne są terapie wspomagające pomagające w łagodzeniu objawów.
Leki na objawy ruchowe
Tetrabenazyna jest lekiem zmniejszającym poziom dopaminy, który może być jednym z bardziej skutecznych środków w redukcji chorei, choć wiąże się z ryzykiem potencjalnie poważnych skutków ubocznych. Niektóre nowsze leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina i arypiprazol, mogą mieć odpowiednią skuteczność z korzystniejszym profilem działań niepożądanych niż starsze leki przeciwpsychotyczne w leczeniu chorei i psychozy.
Terapie wspomagające
Opieka wspomagająca, w tym fizjoterapia i wsparcie żywieniowe, jest niezbędna w miarę postępu choroby. Leczenie może obejmować:
fizjoterapię i terapię zajęciową dla problemów z koordynacją i równowagą
terapię logopedyczną dla problemów z połykaniem i komunikacją
leki na mimowolne ruchy i problemy ze zdrowiem psychicznym
Edukacja i terapie objawowe mogą być skutecznymi narzędziami dla lekarzy w pracy z pacjentami i rodzinami dotkniętymi chorobą Huntingtona.
Przebieg choroby
Pacjenci stają się coraz bardziej zależni od opiekunów, a częstymi przyczynami śmierci są zapalenie płuc i powikłania wynikające z unieruchomienia. Ludzie, u których rozwinie się choroba, żyją średnio od 18 do 20 lat po zdiagnozowaniu.
Przełom w terapii genowej
We wrześniu 2025 roku ogłoszono przełomowe wyniki w leczeniu choroby Huntingtona. Po raz pierwszy w historii udało się skutecznie leczyć tę wyniszczającą chorobę.
Zespół badawczy, prowadzony między innymi przez profesor Sarah Tabrizi z University College London, przedstawił dane pokazujące, że choroba została spowolniona o 75% u pacjentów. Oznacza to, że pogorszenie, którego normalnie można by się spodziewać w ciągu jednego roku, zajęłoby cztery lata po leczeniu, dając pacjentom dekady "dobrej jakości życia".
Jak działa nowe leczenie
Nowe leczenie jest rodzajem terapii genowej podawanej podczas 12 do 18 godzin delikatnej operacji mózgu. Jednorazowa terapia genowa może znacząco spowolnić postęp choroby Huntingtona, potencjalnie torując drogę do pierwszego w historii leczenia zmieniającego przebieg tej rzadkiej, dziedzicznej choroby mózgu.
Wyniki badań klinicznych
Profesor Tabrizi opisała wyniki jako "spektakularne". "Nigdy w najśmielszych marzeniach nie spodziewaliśmy się 75% spowolnienia postępu klinicznego" – powiedziała. Żaden z leczonych pacjentów nie jest publicznie identyfikowany, ale jeden z nich był na emeryturze medycznej i wrócił do pracy. Inni w badaniu nadal chodzą, mimo że spodziewano się, że będą potrzebowali wózka inwalidzkiego.
Pierwsze objawy choroby Huntingtona zwykle pojawiają się w wieku 30 lub 40 lat i jest ona zazwyczaj śmiertelna w ciągu dwóch dekad – co otwiera możliwość, że wcześniejsze leczenie może zapobiec pojawieniu się objawów.
Leczenie prawdopodobnie będzie bardzo kosztowne. Jest to jednak moment prawdziwej nadziei w chorobie, która dotyka ludzi w ich najlepszych latach i niszczy rodziny.
Życie z chorobą Huntingtona
Diagnoza choroby Huntingtona może być przerażająca i wywoływać lęk. Możesz się zastanawiać, jak życie z tym schorzeniem wpłynie na twoją zdolność do pracy lub chodzenia do szkoły, posiadania związku romantycznego lub założenia rodziny.
Utrzymanie niezależności
Prawie każdy chce być niezależny i cieszyć się życiem. Ale osoby z chorobą Huntingtona mogą mieć trudności z robieniem rzeczy, które chcą robić samodzielnie. Chociaż nie ma sposobu, aby zapobiec chorobie Huntingtona i nie ma na nią lekarstwa, ludzie, u których rozwija się choroba, mogą podejmować działania, aby jak najdłużej zachować niezależność i aktywność.
Aktywność fizyczna
Delikatne ćwiczenia, takie jak joga i spacery, mogą pomóc w utrzymaniu jak największej siły. Możesz chcieć włączyć swoich opiekunów do wspólnych ćwiczeń. Ćwiczenia przepisane przez fizjoterapeutę mogą pomóc opóźnić pogorszenie problemów z równowagią związanych z chorobą Huntingtona. Jednak w zaawansowanych stadiach choroby możesz potrzebować balkonika lub wózka inwalidzkiego dla bezpieczeństwa.
Odżywianie
Podczas życia z chorobą Huntingtona możesz się zastanawiać, czy to, co jesz, może mieć znaczenie. Chociaż nie ma uniwersalnej "diety na chorobę Huntingtona", badania sugerują, że odżywianie i niektóre składniki diety mogą wspierać ogólne zdrowie mózgu i ciała – a w niektórych przypadkach nawet pomóc w zarządzaniu objawami.
Dieta śródziemnomorska wydaje się oferować ogólne korzyści zdrowotne i jest często zalecana. Ta dieta kładzie nacisk na owoce i warzywa, pełne ziarna, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona, oliwę z oliwek i zdrowe tłuszcze oraz ogranicza czerwone mięso i przetworzoną żywność.
Zdrowie psychiczne i wsparcie
Zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie są podstawowymi elementami dobrego samorzecznictwa i wspólnym wątkiem w wielu różnych doświadczeniach związanych z chorobami. Nie musisz poruszać się po diagnozie choroby Huntingtona sam. Dostępne jest wsparcie w postaci grup wsparcia, pracowników socjalnych i innych zasobów dla osób z chorobą Huntingtona i ich rodzin.
Zarządzanie trudnymi zachowaniami
Choroba Huntingtona upośledza funkcjonowanie mózgu, co może skutkować apatią, trudnościami w organizacji, impulsywnością, drażliwością i złością, brakiem świadomości, zahamowaniem i innymi objawami psychiatrycznymi. Te emocjonalne i behawioralne objawy mogą jeszcze bardziej komplikować rolę opiekuna.
Chociaż nie każdy z chorobą Huntingtona doświadcza tych objawów, nie jesteś sam, jeśli czujesz się sfrustrowany lub zdenerwowany, próbując zarządzać tymi trudnymi zachowaniami. Rozważ dołączenie do grupy wsparcia, aby uzyskać dodatkowe pomysły i wsparcie w zarządzaniu trudnymi objawami związanymi z chorobą Huntingtona.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.