Osteoporoza to choroba, w której kości tracą gęstość i wytrzymałość, przez co stają się kruche i łatwo się łamią. Nazywana jest „cichą chorobą", ponieważ rozwija się powoli przez wiele lat i zwykle nie daje objawów, dopóki nie dojdzie do złamania. Najczęściej dotyczy kobiet po menopauzie i osób po 50. roku życia. Osteoporozę rozpoznaje się badaniem densytometrycznym. W leczeniu stosuje się leki hamujące utratę masy kostnej (bisfosfoniany, denosumab) oraz leki pobudzające jej odbudowę (romosozumab, analogi hormonu przytarczyc), a także regularną aktywność fizyczną i odpowiednią podaż wapnia oraz witaminy D.
Czym jest osteoporoza?
Osteoporoza to schorzenie, w którym kości stają się cienkie i tracą swoją wytrzymałość, ponieważ zmniejsza się ich gęstość i pogarsza jakość. Nazwa choroby dosłownie oznacza „porowate kości". Kości są zbudowane z żywej tkanki, która stale się odnawia – organizm rozkłada starą, uszkodzoną kość i zastępuje ją nową. Proces ten nazywamy przebudową kości.
W osteoporozie kości stają się znacznie bardziej kruche i słabsze, niż powinny być. Osoby z tą chorobą są dużo bardziej narażone na złamania kości. Osteoporoza może osłabić każdą kość, ale najczęściej dotyczy bioder, nadgarstków i kręgosłupa.
Jak częsta jest osteoporoza?
Szacuje się, że na całym świecie co trzecia kobieta i co piąty mężczyzna po pięćdziesiątym roku życia dozna złamania kości z powodu osteoporozy. W samych Stanach Zjednoczonych z chorobą tą żyje ponad 50 milionów osób, a osteoporoza odpowiada tam za około 2 miliony złamań rocznie.
Osteoporoza a osteopenia – czym się różnią?
Przed osteoporozą występuje wcześniejszy etap zwany osteopenią. To stan, w którym gęstość kości jest niższa niż średnia dla danego wieku, ale jeszcze nie na tyle niska, by rozpoznać osteoporozę. Osteopenia nie zawsze prowadzi do osteoporozy – zależy to od wielu czynników.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Utrata masy kostnej jest naturalną częścią starzenia się, ale niektórzy tracą kość znacznie szybciej niż inni – i to właśnie prowadzi do osteoporozy oraz zwiększonego ryzyka złamań. W młodości organizm wytwarza nową kość szybciej, niż rozkłada starą, więc masa kostna rośnie. Większość osób osiąga szczytową masę kostną około trzydziestego roku życia; po tym czasie utrata kości może zacząć przewyższać jej odbudowę.
Menopauza a osteoporoza
Kobiety tracą kość gwałtownie w pierwszych latach po menopauzie, gdy organizm przestaje produkować miesiączkę i zmniejsza się wytwarzanie estrogenu. W tym okresie utrata masy kostnej może sięgać nawet 7% rocznie. Mężczyźni również tracą kość, gdy organizm wytwarza mniej testosteronu, ale u nich proces ten przebiega bardziej stopniowo.
Czynniki ryzyka, na które nie mamy wpływu
Płeć – osteoporoza jest znacznie częstsza u kobiet, szczególnie po menopauzie. Co najmniej 80% osób z osteoporozą to kobiety.
Wiek – ryzyko wzrasta z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia.
Pochodzenie etniczne – kobiety rasy białej i azjatyckiej są najbardziej narażone.
Historia rodzinna – ryzyko jest wyższe, jeśli któreś z rodziców miało osteoporozę lub złamanie biodra.
Niska masa ciała i szczupła budowa.
Wczesna menopauza – przed 45. rokiem życia.
Usunięcie jajników.
Czynniki ryzyka, które można zmienić
Długotrwałe przyjmowanie sterydów w dużych dawkach przez ponad 3 miesiące.
Niedobór witaminy D.
Palenie tytoniu.
Nadużywanie alkoholu.
Brak regularnej aktywności fizycznej.
Zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja czy bulimia.
Choroby współistniejące – schorzenia zapalne, zaburzenia hormonalne lub problemy z wchłanianiem składników odżywczych.
Jakie są objawy osteoporozy?
Osteoporoza zwykle nie daje żadnych objawów – dlatego nazywa się ją „cichą chorobą". Wiele osób dowiaduje się o niej dopiero po pierwszym złamaniu. Najczęstsze złamania osteoporotyczne to:
złamanie nadgarstka,
złamanie biodra,
złamanie kręgów, czyli kości kręgosłupa.
Złamania mogą wystąpić także w innych kościach, na przykład w ramieniu lub miednicy. Czasami nawet kaszel lub kichnięcie powoduje złamanie żebra albo częściowe zapadnięcie się jednego z kręgów.
Czy osteoporoza boli?
Sama osteoporoza zazwyczaj nie boli, dopóki nie dojdzie do złamania. Złamania kręgów są jednak częstą przyczyną długotrwałego bólu pleców. U części starszych osób rozwija się też charakterystyczna zgarbiona sylwetka, pochylona do przodu – dzieje się tak, gdy złamane kręgi nie są już w stanie podtrzymywać ciężaru ciała.
Jak rozpoznaje się osteoporozę? Densytometria i wskaźnik T
Osteoporozę można rozpoznać klinicznie po złamaniu powstałym w wyniku upadku z wysokości własnego ciała lub mniejszej. Preferowanym sposobem wykrycia utraty masy kostnej zanim dojdzie do złamania jest jednak densytometria – badanie gęstości kości wykonywane metodą podwójnej absorpcjometrii rentgenowskiej, oznaczaną skrótem DXA (czasem zapisywanym jako DEXA). Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne.
Co oznacza wynik densytometrii?
Wynik densytometrii podaje się jako wskaźnik T (T-score), który porównuje gęstość kości pacjenta z gęstością kości zdrowych młodych osób dorosłych. Osteoporozę rozpoznaje się przy wskaźniku T równym -2,5 lub niższym.
Wskaźnik TInterpretacja -1,0 lub wyższyPrawidłowa gęstość kości od -1,0 do -2,5Osteopenia (obniżona gęstość kości) -2,5 lub niższyOsteoporoza
Kto powinien wykonać densytometrię?
Im wcześniej lekarz rozpozna osteoporozę, tym mniejsze ryzyko złamania. Warto zapytać lekarza o badanie gęstości kości szczególnie wtedy, gdy masz ponad 65 lat, doznałeś złamania po 50. roku życia lub ktoś w Twojej rodzinie choruje na osteoporozę.
Badania dodatkowe
Jeśli istnieje podejrzenie, że osteoporoza ma przyczynę wtórną, lekarz może zlecić dodatkowe badania krwi i moczu: morfologię, badania metaboliczne, oznaczenie hormonu tarczycy, poziom witaminy D oraz oznaczenie wapnia, sodu i kreatyniny w dobowej zbiórce moczu.
Leczenie osteoporozy – jakie leki są stosowane?
Osteoporozę można leczyć lekami wzmacniającymi kości. Celem leczenia jest spowolnienie utraty masy kostnej lub poprawa gęstości kości, obniżenie ryzyka złamań oraz zmniejszenie bólu związanego z chorobą.
Leki stosowane w osteoporozie dzielą się na dwie główne grupy: antyresorpcyjne, które zmniejszają niszczenie kości i w ten sposób zachowują jej gęstość mineralną, oraz anaboliczne, które pobudzają tworzenie nowej kości i zwiększają jej gęstość. Osobne miejsce zajmuje romosozumab, który jako jedyny łączy oba mechanizmy.
Które leki na osteoporozę są najnowsze? Romosozumab i denosumab
Najnowszą grupą leków stosowanych w osteoporozie są przeciwciała monoklonalne: romosozumab oraz denosumab. Romosozumab, dopuszczony do obrotu w Unii Europejskiej w 2019 roku, jest jedynym lekiem na osteoporozę, który jednocześnie pobudza odbudowę kości i hamuje jej rozpad. Denosumab, zarejestrowany wcześniej, działa wyłącznie antyresorpcyjnie. Oba są lekami dopuszczonymi do obrotu, a nie eksperymentalnymi, choć oba pozostają przedmiotem badań klinicznych – w przypadku romosozumabu dotyczą one schematu terapii, bezpieczeństwa sercowo-naczyniowego oraz zastosowania w rzadkich chorobach kości u dzieci. Zobacz aktualne badania kliniczne z romosozumabem w osteoporozie.
Leki stosowane w leczeniu osteoporozy – porównanie Lek lub grupaMechanizm działaniaSposób podaniaCzas leczenia BisfosfonianyAntyresorpcyjny – hamują niszczenie kościDoustnie lub dożylnieDo 5 lat doustnie, do 3 lat dożylnie DenosumabAntyresorpcyjnyZastrzyk co 6 miesięcyEfekt zanika po odstawieniu – wymaga kontynuacji innym lekiem Analogi hormonu przytarczycAnaboliczny – pobudzają tworzenie kościZastrzykDo 2 lat, następnie bisfosfonian RomosozumabPodwójny – pobudza tworzenie kości i jednocześnie hamuje jej rozpadZastrzyk podskórny raz w miesiącu12 miesięcy, następnie lek antyresorpcyjny
Bisfosfoniany – leczenie pierwszego rzutu
Najczęściej przepisywane są bisfosfoniany, stanowiące leczenie pierwszego rzutu w osteoporozie. Można je przyjmować doustnie przez maksymalnie pięć lat lub dożylnie przez maksymalnie trzy lata. Badania wykazały, że leczenie zmniejsza ryzyko złamania biodra o około 40%, złamań kręgów o 30–70%, a w przypadku niektórych leków obniża też ryzyko pozostałych złamań o 15–20%.
Denosumab
Denosumab podaje się w postaci zastrzyków co sześć miesięcy. Poprawia gęstość kości szybciej niż bisfosfoniany, ale efekt zanika w ciągu kilku miesięcy po przerwaniu leczenia, chyba że pacjent rozpocznie wtedy terapię bisfosfonianem.
Analogi hormonu przytarczyc
Terapia analogami hormonu przytarczyc, prowadzona przez okres do dwóch lat, znacząco poprawia gęstość kości i zmniejsza liczbę złamań. Aby utrzymać uzyskane korzyści, po jej zakończeniu konieczne jest zastosowanie bisfosfonianu.
Jak działa romosozumab w leczeniu osteoporozy?
Romosozumab jest przeciwciałem monoklonalnym wiążącym sklerostynę – białko, które w naturalnych warunkach hamuje tworzenie tkanki kostnej. Zablokowanie sklerostyny sprawia, że lek działa dwutorowo: pobudza odbudowę kości i jednocześnie ogranicza jej rozpad.
Czym romosozumab różni się od bisfosfonianów i denosumabu?
Bisfosfoniany i denosumab hamują niszczenie kości, ale nie pobudzają jej odbudowy. Analogi hormonu przytarczyc działają odwrotnie – wyłącznie anabolicznie. Romosozumab jako jedyny robi jedno i drugie naraz, dzięki zablokowaniu sklerostyny. Różni się też sposobem podania: bisfosfoniany przyjmuje się doustnie lub dożylnie, denosumab we wstrzyknięciu co pół roku, a romosozumab we wstrzyknięciu podskórnym raz w miesiącu.
Jak długo trwa leczenie romosozumabem?
Romosozumab podaje się przez 12 miesięcy. Po tym okresie konieczne jest przejście na lek antyresorpcyjny, ponieważ uzyskany przyrost gęstości kości nie utrzymuje się samoistnie. Rok leczenia romosozumabem, a następnie rok leczenia alendronianem, zmniejsza ryzyko złamań bardziej niż dwa lata samego alendronianu.
Dla kogo przeznaczony jest romosozumab?
Lek został dopuszczony do obrotu w Unii Europejskiej w 2019 roku, do leczenia zaawansowanej osteoporozy u kobiet po menopauzie obciążonych wysokim ryzykiem złamania. Nie jest to więc lek eksperymentalny, ale też nie stosuje się go rutynowo u wszystkich pacjentów. Ze względu na sygnały dotyczące bezpieczeństwa sercowo-naczyniowego romosozumabu nie stosuje się u osób po zawale serca lub udarze mózgu – o kwalifikacji do leczenia decyduje lekarz po ocenie indywidualnego ryzyka. Sprawdź, jakie badania kliniczne z romosozumabem są obecnie prowadzone.
Leczenie sekwencyjne – dlaczego kolejność leków ma znaczenie
W osteoporozie coraz częściej stosuje się leczenie sekwencyjne, czyli zaplanowane następstwo leków o różnym działaniu. Leki anaboliczne i romosozumab podaje się przez ograniczony czas, po którym trzeba włączyć lek antyresorpcyjny – inaczej uzyskana poprawa gęstości kości zanika. Dotyczy to zarówno analogów hormonu przytarczyc, po których stosuje się bisfosfonian, jak i denosumabu, którego przerwanie bez kontynuacji innym lekiem prowadzi do szybkiej utraty efektu. W przypadku romosozumabu badanym i opisanym schematem jest rok leczenia, a po nim alendronian.
Jak lekarz dobiera leczenie?
Wybór konkretnego leku zależy od indywidualnego profilu ryzyka pacjenta: ryzyka wystąpienia określonego rodzaju złamania, chorób współistniejących, przyjmowanych leków, a także kosztów i zasad refundacji.
Jak zapobiegać osteoporozie?
Najlepszym podejściem do utraty masy kostnej związanej z wiekiem jest zmniejszanie ryzyka złamania. Poprawa aktywności fizycznej i diety to najważniejsze pierwsze kroki.
Jakie ćwiczenia wzmacniają kości?
Regularny ruch sprawia, że kości stają się silniejsze. Warto rozważyć ćwiczenia trzy razy w tygodniu, o umiarkowanej do wysokiej intensywności. Szczególnie pomocne są ćwiczenia obciążeniowe, czyli takie, które działają przeciwko grawitacji, wzmacniają mięśnie i wywierają zdrowy nacisk na kości. Należą do nich taniec, wchodzenie po schodach, jogging, wędrówki, tenis i inne aktywne sporty. Istotne są także ćwiczenia równoważne, które zmniejszają liczbę zarówno upadków, jak i złamań.
Jeśli masz już rozpoznaną osteoporozę, przed rozpoczęciem ćwiczeń porozmawiaj z lekarzem, aby uniknąć urazu. Pomocna może być konsultacja z fizjoterapeutą, który dobierze ćwiczenia odpowiednie dla Ciebie.
Dieta: wapń i witamina D
Zbilansowana dieta zawierająca wszystkie grupy pokarmowe zapewnia organizmowi składniki potrzebne do budowy kości. Szczególnie ważne jest odpowiednie spożycie wapnia i witaminy D: wapń jest budulcem mocnych kości, a witamina D umożliwia jego wchłanianie.
Styl życia
Pozostałe ważne kroki to rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu i kofeiny oraz utrzymywanie zdrowej masy ciała.
Życie z osteoporozą
Rozpoznanie osteoporozy nie oznacza, że na pewno dojdzie do złamania. Istnieją działania, które realnie zmniejszają ryzyko upadku i urazu.
Jak zmniejszyć ryzyko upadku w domu
Usuń przeszkody, o które można się potknąć, na przykład luźno leżące przewody.
Upewnij się, że dywany i wykładziny są dobrze przymocowane.
Używaj mat antypoślizgowych przy zlewie i w wannie.
Regularnie badaj wzrok i słuch.
W uzasadnionych przypadkach rozważ ochraniacze na biodra, które amortyzują upadek.
Jak długo goi się złamana kość?
Złamania goją się przez tygodnie lub miesiące. Osteoporoza nie wydłuża tego czasu – tempo zdrowienia zależy od rodzaju złamania. Niektóre goją się łatwo, inne wymagają większej interwencji.
Gdzie szukać wsparcia
Lekarz lub pielęgniarka odpowiedzą na pytania dotyczące życia z osteoporozą i pomogą rozwiać obawy. Pomocna bywa też rozmowa z psychologiem lub kontakt ze specjalistyczną infolinią – informacje o takich możliwościach ma Twoja przychodnia.
Wiele osób ceni sobie kontakt z innymi pacjentami, w lokalnej grupie wsparcia lub online. W wielu krajach działają organizacje prowadzące bezpłatne infolinie obsługiwane przez pielęgniarki wyspecjalizowane w zdrowiu kości.
Najczęstsze pytania
Czy osteoporozę można wyleczyć?
Osteoporozy nie da się całkowicie cofnąć, ale można ją skutecznie leczyć. Celem terapii jest spowolnienie utraty masy kostnej lub poprawa gęstości kości oraz obniżenie ryzyka złamań.
Czym różni się osteopenia od osteoporozy?
Osteopenia to obniżona gęstość kości, która nie osiąga jeszcze progu rozpoznania osteoporozy. Nie zawsze przechodzi w osteoporozę – zależy to od wielu czynników.
Czy osteoporoza jest dziedziczna?
Sama choroba nie jest dziedziczona wprost, ale historia rodzinna ma znaczenie: ryzyko jest wyższe, jeśli któreś z rodziców miało osteoporozę lub złamanie biodra.
W jakim wieku wykonać pierwszą densytometrię?
Warto porozmawiać z lekarzem o badaniu gęstości kości po 65. roku życia, a wcześniej – jeśli doszło do złamania po 50. roku życia albo osteoporoza występuje w rodzinie.
Jakie leki stosuje się w osteoporozie?
Lekami pierwszego rzutu są bisfosfoniany. Stosuje się także denosumab, analogi hormonu przytarczyc oraz romosozumab. Wybór zależy od profilu ryzyka pacjenta, chorób współistniejących i zasad refundacji.
Jakie są nowe leki na osteoporozę?
Najnowszą grupą są przeciwciała monoklonalne: denosumab oraz romosozumab. Romosozumab, dopuszczony w Unii Europejskiej w 2019 roku, jako jedyny lek na osteoporozę działa dwutorowo – pobudza tworzenie kości i jednocześnie hamuje jej rozpad.
Czym romosozumab różni się od bisfosfonianów i denosumabu?
Bisfosfoniany i denosumab hamują niszczenie kości, ale nie pobudzają jej odbudowy. Romosozumab robi jedno i drugie, dzięki zablokowaniu sklerostyny – białka hamującego tworzenie tkanki kostnej. Różni się też sposobem podania: to zastrzyk podskórny raz w miesiącu.
Jak długo trwa leczenie romosozumabem?
Romosozumab podaje się przez 12 miesięcy, po czym konieczne jest przejście na lek antyresorpcyjny, na przykład alendronian – bez tego uzyskany przyrost gęstości kości nie utrzymuje się.
Czy przy osteoporozie można ćwiczyć?
Tak, a ruch jest wręcz zalecany – szczególnie ćwiczenia obciążeniowe i równoważne. Przy rozpoznanej osteoporozie plan ćwiczeń warto jednak omówić z lekarzem lub fizjoterapeutą, aby uniknąć urazu.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Austria