Ostra białaczka szpikowa Podstawowe informacje

Czym jest ostra białaczka szpikowa?

Ostra białaczka szpikowa, w skrócie AML, to rodzaj nowotworu, który atakuje szpik kostny i krew. Szpik kostny to gąbczasta tkanka znajdująca się w środku niektórych kości, w której powstają komórki krwi. U osób chorych na AML szpik kostny zaczyna produkować nieprawidłowe, niedojrzałe komórki krwi, które nie mogą prawidłowo funkcjonować1. Te nienormalne komórki, zwane blastami (niedojrzałymi komórkami krwi), gromadzą się w szpiku i wypierają zdrowe komórki, co prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych.

Jest to choroba agresywna, co oznacza, że rozwija się szybko i bez leczenia może zagrażać życiu2. AML jest najczęstszym typem ostrej białaczki występującej u dorosłych. Choroba ta różni się od białaczek przewlekłych, które rozwijają się wolniej – w przypadku AML objawy pojawiają się nagle i szybko się nasilają, dlatego wymaga pilnego rozpoczęcia terapii.

Nazwa "białaczka szpikowa" odnosi się do faktu, że choroba dotyczy komórek szpikowych, które w normalnych warunkach rozwijają się w granulocyty (rodzaj białych krwinek) lub monocyty (inny typ białych krwinek). Te komórki odpowiadają za ochronę organizmu przed infekcjami. Gdy proces ich tworzenia jest zaburzony, organizm staje się bardzo podatny na zakażenia.

Epidemiologia – kogo dotyka ta choroba?

Ostra białaczka szpikowa jest chorobą rzadką. Najczęściej dotyka osoby starsze – większość przypadków diagnozuje się u ludzi w wieku 60 lat i więcej2. Wraz z wiekiem ryzyko zachorowania wzrasta, dlatego AML jest szczególnie powszechna wśród seniorów. Mimo to choroba może pojawić się również u młodszych dorosłych i dzieci, choć zdarza się to znacznie rzadziej.

AML nie wybiera ze względu na płeć – może dotknąć zarówno mężczyzn, jak i kobiety, jednak statystyki pokazują, że nieznacznie częściej diagnozowana jest u mężczyzn. Choroba występuje na całym świecie, w różnych grupach etnicznych, choć pewne różnice w częstości zachorowań mogą wynikać z czynników genetycznych i środowiskowych.

Warto podkreślić, że pomimo rzadkości tej choroby, stanowi ona istotny problem zdrowotny, zwłaszcza w populacji osób starszych. U ludzi w podeszłym wieku przebieg choroby bywa cięższy, a leczenie bardziej skomplikowane ze względu na obecność innych chorób towarzyszących. To sprawia, że rokowania u starszych pacjentów mogą być mniej optymistyczne niż u młodszych.

Przyczyny ostrej białaczki szpikowej

Dokładne przyczyny AML nie są w pełni poznane. Naukowcy wiedzą jednak, że choroba rozwija się, gdy dochodzi do mutacji (zmian) w genach lub chromosomach komórek szpiku kostnego2. Te zmiany genetyczne powodują, że komórki zaczynają się niekontrolowanie dzielić i nie dojrzewają prawidłowo. W rezultacie w szpiku kostnym i krwi gromadzi się coraz więcej nieprawidłowych komórek, które nie wykonują swojej pracy.

Mutacje mogą pojawić się spontanicznie, bez wyraźnej przyczyny, ale mogą też być wynikiem wpływu różnych czynników zewnętrznych lub wewnętrznych. Czasami AML rozwija się u osób, które wcześniej nie miały żadnych problemów ze zdrowiem, a czasami jest konsekwencją wcześniejszych schorzeń krwi lub narażenia na substancje szkodliwe.

U niektórych pacjentów AML może rozwinąć się na tle wcześniejszych zaburzeń hematologicznych, takich jak zespoły mielodysplastyczne (grupa schorzeń, w których szpik kostny nie produkuje wystarczającej liczby zdrowych komórek krwi). W takich przypadkach mówimy o białaczce wtórnej, która jest często trudniejsza do leczenia niż białaczka pierwotna.

AML nie jest chorobą zakaźną – nie można jej "złapać" od innej osoby ani nie można się nią zarazić. Nie jest też chorobą dziedziczną w typowym znaczeniu, choć pewne mutacje genetyczne mogą zwiększać podatność na jej rozwój.

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka znanych czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na ostrą białaczką szpikową. Jednym z najważniejszych jest palenie tytoniu3. Osoby palące są bardziej narażone na AML niż niepalący, ponieważ substancje chemiczne zawarte w dymie tytoniowym mogą uszkadzać DNA komórek szpiku kostnego. Rzucenie palenia zmniejsza to ryzyko, choć nie eliminuje go całkowicie.

Kolejnym istotnym czynnikiem ryzyka jest wcześniejsze leczenie chemioterapią lub radioterapią z powodu innego nowotworu3. Niektóre leki przeciwnowotworowe, zwłaszcza tzw. środki alkilujące oraz inhibitory topoizomerazy, mogą zwiększać ryzyko późniejszego rozwoju AML. Podobnie narażenie na wysokie dawki promieniowania jonizującego – na przykład w wyniku terapii nowotworów lub w przypadku katastrof nuklearnych – może prowadzić do mutacji w komórkach szpiku.

Osoby, które przez długi czas miały kontakt z niektórymi substancjami chemicznymi, takimi jak benzen (stosowany w przemyśle chemicznym), również są bardziej narażone na zachorowanie. Benzen jest znany jako substancja rakotwórcza i może uszkadzać szpik kostny. Narażenie zawodowe na tę substancję zwiększa ryzyko AML.

Wiek jest kolejnym ważnym czynnikiem – jak już wspomniano, ryzyko zachorowania znacząco wzrasta po 60. roku życia. Ponadto osoby z pewnymi zaburzeniami genetycznymi, takimi jak zespół Downa, mają wyższe ryzyko rozwoju AML. Również wcześniejsze choroby szpiku kostnego, takie jak zespoły mielodysplastyczne czy niektóre choroby mieloproliferacyjne, mogą prowadzić do rozwoju białaczki.

Objawy ostrej białaczki szpikowej

Objawy AML pojawiają się zwykle nagle i szybko się nasilają. Są one spowodowane tym, że nieprawidłowe komórki wypierają zdrowe komórki krwi, prowadząc do niedoboru czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek krwi3. W wyniku tego pacjenci mogą doświadczać szeregu dolegliwości, które często są mylone z innymi, mniej poważnymi schorzeniami.

Jednym z najczęstszych objawów jest zmęczenie i osłabienie. Dzieje się tak dlatego, że organizm nie ma wystarczającej liczby czerwonych krwinek, które przenoszą tlen do tkanek. Pacjenci czują się wyczerpani nawet po niewielkim wysiłku, a codzienne czynności stają się wyzwaniem. Towarzyszy temu często bladość skóry i uczucie duszności.

Kolejnym częstym objawem jest gorączka3. Może ona występować bez wyraźnej przyczyny lub być wynikiem częstych infekcji. Ponieważ organizm ma zbyt mało prawidłowych białych krwinek, nie jest w stanie skutecznie walczyć z bakteriami i wirusami. Pacjenci z AML są więc bardzo podatni na zakażenia, które mogą być uporczywe i trudne do wyleczenia.

Łatwe siniaczenie się i krwawienia to kolejny istotny objaw. Niedobór płytek krwi sprawia, że nawet drobne urazy mogą prowadzić do powstawania wylewów krwawych pod skórą. Pacjenci mogą zauważyć, że mają częste krwawienia z nosa, krwawiące dziąsła po myciu zębów czy niezwykle obfite miesiączki u kobiet. Mogą również pojawiać się małe czerwone plamki na skórze, zwane wybroczyny, które są wynikiem mikrokrwawień.

U niektórych pacjentów dochodzi do bólów kości i stawów, spowodowanych nagromadzeniem nieprawidłowych komórek w szpiku kostnym. Może to być uczucie głębokiego, tępego bólu, który pogarsza się wraz z postępem choroby. Powiększenie węzłów chłonnych, wątroby lub śledziony to kolejne możliwe objawy, które mogą być wyczuwalne podczas badania lekarskiego.

Rzadziej mogą wystąpić objawy neurologiczne, jeśli komórki białaczkowe przedostaną się do układu nerwowego. Wtedy pacjenci mogą skarżyć się na bóle głowy, zawroty głowy, problemy z widzeniem czy trudności z koncentracją.

Zapobieganie

Niestety, nie istnieje pewny sposób na zapobieganie ostrej białaczce szpikowej, ponieważ w większości przypadków nie znamy dokładnej przyczyny jej wystąpienia. Jednak można podjąć pewne działania, które zmniejszają ogólne ryzyko zachorowania na nowotwory, w tym na AML.

Najważniejszym krokiem jest unikanie palenia tytoniu. Jeśli palicie, rzucenie tego nałogu znacząco zmniejsza ryzyko wielu nowotworów, w tym białaczki. Palenie jest udowodnionym czynnikiem ryzyka, więc rezygnacja z niego jest jedną z nielicznych rzeczy, które możecie zrobić, aby się chronić.

Osoby pracujące w środowisku, gdzie istnieje narażenie na substancje chemiczne, takie jak benzen, powinny przestrzegać zasad bezpieczeństwa i stosować odpowiednie środki ochrony osobistej. Pracodawcy mają obowiązek zapewnić bezpieczne warunki pracy, a pracownicy powinni korzystać z masek, rękawic i innego sprzętu ochronnego.

Jeśli przeszliście leczenie onkologiczne w przeszłości, regularne kontrole u onkologa są niezwykle ważne. Lekarz może zalecić okresowe badania krwi, aby wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości. Nie należy lekceważyć żadnych nowych objawów, takich jak uporczywe zmęczenie, gorączka czy krwawienia.

Prowadzenie zdrowego stylu życia – zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna, unikanie nadmiernego stresu – może ogólnie wzmacniać organizm, choć nie gwarantuje ochrony przed AML. Nie istnieją szczególne suplementy ani witaminy, które udowodniono, że zapobiegają ostrej białaczce szpikowej.

W przypadku osób z rodzinnymi zaburzeniami genetycznymi lub wcześniejszymi chorobami szpiku kostnego, istotne jest pozostawanie pod stałą opieką specjalisty, który może wcześnie wykryć ewentualne zmiany i zaproponować odpowiednie działania.

Patofizjologia – co dzieje się w organizmie?

Aby zrozumieć, jak rozwija się ostra białaczka szpikowa, warto najpierw przyjrzeć się, jak działa normalny szpik kostny. W zdrowym organizmie szpik kostny produkuje tzw. komórki macierzyste, które mogą przekształcać się w różne rodzaje dojrzałych komórek krwi: czerwone krwinki (przenoszące tlen), białe krwinki (walczące z infekcjami) oraz płytki krwi (pomagające w krzepnięciu).

W AML proces ten ulega zaburzeniu na bardzo wczesnym etapie. Komórki macierzyste albo młode komórki szpikowe ulegają mutacjom genetycznym, które sprawiają, że zaczynają się one niekontrolowanie dzielić4. Zamiast dojrzewać w prawidłowe, funkcjonalne komórki krwi, zatrzymują się na etapie blastów – niedojrzałych komórek, które nie potrafią wykonywać swoich zadań.

Te nieprawidłowe blasty gromadzą się w szpiku kostnym, zajmując miejsce, które powinno być zarezerwowane dla zdrowych komórek. W rezultacie dochodzi do niewydolności szpiku, co oznacza, że nie ma już wystarczająco miejsca ani zasobów do wytwarzania prawidłowych czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek. Prowadzi to do niedokrwistości (niedoboru czerwonych krwinek), neutropenii (niedoboru neutrofili, rodzaju białych krwinek) oraz trombocytopenii (niedoboru płytek krwi).

Niedokrwistość objawia się zmęczeniem, osłabieniem i bladością, ponieważ organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu. Neutropenia sprawia, że pacjenci są bardzo podatni na infekcje, które mogą być ciężkie i trudne do opanowania. Z kolei trombocytopenia prowadzi do problemów z krzepnięciem – nawet drobne urazy mogą skutkować poważnymi krwawieniami.

Z czasem nieprawidłowe komórki białaczkowe mogą wydostać się ze szpiku kostnego do krwi obwodowej, a następnie rozprzestrzenić się do innych narządów, takich jak wątroba, śledziona, węzły chłonne, a nawet układ nerwowy. Gdy komórki białaczkowe przedostaną się do mózgu i rdzenia kręgowego, mogą powodować objawy neurologiczne.

Ponieważ AML rozwija się szybko, objawy choroby pojawiają się nagle i szybko nasilają się. Dlatego mówimy, że to "ostra" białaczka – w przeciwieństwie do białaczek przewlekłych, które rozwijają się powoli przez wiele lat.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie ostrej białaczki szpikowej opiera się na badaniach krwi i szpiku kostnego3. Gdy lekarz podejrzewa AML na podstawie objawów klinicznych, pierwszym krokiem jest zazwyczaj wykonanie morfologii krwi. Badanie to pokazuje liczbę i rodzaj komórek krwi we krwi obwodowej. U pacjentów z AML często stwierdza się nieprawidłowe poziomy białych krwinek (mogą być bardzo wysokie lub bardzo niskie), niedokrwistość oraz małopłytkowość. Co ważne, w rozmazie krwi obwodowej mogą być widoczne blasty – niedojrzałe komórki białaczkowe.

Kluczowym badaniem diagnostycznym jest jednak biopsja szpiku kostnego. Polega ona na pobraniu niewielkiej próbki szpiku, zazwyczaj z kości biodrowej, za pomocą specjalnej igły. Próbka jest następnie badana pod mikroskopem przez patologa, który ocenia, czy w szpiku znajdują się blasty i w jakiej ilości. Rozpoznanie AML stawia się, gdy co najmniej 20% komórek w szpiku stanowią blasty.

Oprócz standardowego badania mikroskopowego, próbki szpiku i krwi poddawane są zaawansowanym badaniom genetycznym i molekularnym. Poszukuje się w nich konkretnych mutacji genów oraz zmian chromosomowych, które mogą wpływać na przebieg choroby i wybór leczenia. Na przykład obecność mutacji w genach takich jak FLT3, NPM1 czy IDH może mieć znaczenie dla rokowania i doboru terapii.

Lekarze mogą również wykonać dodatkowe badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) czy rezonans magnetyczny (MRI), aby sprawdzić, czy białaczka rozprzestrzeniła się na inne narządy. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (poprzez nakłucie lędźwiowe) może być konieczne, jeśli istnieje podejrzenie zajęcia układu nerwowego.

Typy ostrej białaczki szpikowej

Ostra białaczka szpikowa nie jest jednorodną chorobą – istnieje kilka jej podtypów, które różnią się typem dotkniętych komórek oraz charakterystyką genetyczną2. Klasyfikacja AML jest dość złożona i ewoluuje wraz z postępem wiedzy medycznej. Obecnie najczęściej stosuje się klasyfikację Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która uwzględnia zarówno cechy morfologiczne komórek, jak i zmiany genetyczne.

Najczęstszym podtypem jest białaczka mieloidalna, w której dochodzi do nieprawidłowego rozwoju komórek produkujących neutrofile – rodzaj białych krwinek odpowiedzialnych za walkę z infekcjami bakteryjnymi. Większość pacjentów z AML ma właśnie ten podtyp.

Innym podtypem jest ostra białaczka monocytowa (AML-M5), w której dotknięte są komórki, z których powstają monocyty – inny rodzaj białych krwinek. Pacjenci z tym podtypem mogą mieć specyficzne objawy, takie jak powiększenie dziąseł czy zmiany skórne.

Ostra białaczka megakarioblastyczna (AMLK) to rzadka forma, która dotyczy komórek produkujących czerwone krwinki lub płytki krwi. Ten podtyp występuje częściej u dzieci, zwłaszcza u tych z zespołem Downa.

Szczególną formą AML jest ostra białaczka promielocytowa (APL), w której niedojrzałe białe krwinki zwane promielocytami nie mogą się rozwijać. APL wyróżnia się tym, że jest związana ze specyficzną translokacją chromosomową (zmianą w chromosomach) i wymaga innego leczenia niż pozostałe podtypy AML. Na szczęście APL jest jednym z bardziej uleczalnych podtypów białaczki, jeśli zastosuje się odpowiednią terapię.

Współczesna onkologia coraz większą wagę przywiązuje do profilu molekularnego nowotworu. Oznacza to, że lekarze dokładnie badają, jakie mutacje genetyczne są obecne w komórkach białaczkowych, aby wybrać najbardziej skuteczne leczenie. Dzięki temu niektórzy pacjenci mogą otrzymać terapie celowane, które działają na konkretne nieprawidłowości genetyczne.

Leczenie ostrej białaczki szpikowej

Leczenie AML jest złożone i składa się z kilku faz. Głównym celem jest zniszczenie jak największej liczby komórek białaczkowych i doprowadzenie do remisji, czyli stanu, w którym w organizmie nie stwierdza się obecności komórek nowotworowych lub są one niewykrywalne za pomocą standardowych badań4.

Pierwsza faza leczenia nazywa się indukcją. Polega ona na podawaniu intensywnej chemioterapii, której celem jest szybkie zniszczenie większości komórek białaczkowych w krwi i szpiku kostnym5. Najczęściej stosuje się kombinację dwóch lub więcej leków chemioterapeutycznych. Pacjenci zwykle przebywają w szpitalu przez kilka tygodni podczas tej fazy, ponieważ leczenie jest bardzo agresywne i wymaga ścisłego nadzoru medycznego. W tym czasie organizm jest bardzo osłabiony, a pacjenci są podatni na infekcje, dlatego często otrzymują antybiotyki, transfuzje krwi i innych elementów morfotycznych.

Jeśli indukcja zakończy się sukcesem i pacjent osiągnie remisję, rozpoczyna się druga faza zwana konsolidacją (lub terapią po-remisyjną)6. Jej celem jest zniszczenie pozostałych, ukrytych komórek białaczkowych, które mogłyby spowodować nawrót choroby. Konsolidacja może obejmować dalsze cykle chemioterapii lub – w wybranych przypadkach – przeszczepienie szpiku kostnego (transplantację komórek macierzystych).

Przeszczepienie szpiku kostnego to jedyna terapia, która może całkowicie wyleczyć AML4. Polega na zastąpieniu chorego szpiku pacjenta zdrowym szpikiem od dawcy (przeszczep allogeniczny) lub, rzadziej, własnym szpikiem pobranym wcześniej (przeszczep autologiczny). Przeszczep allogeniczny jest bardziej skuteczny, ale wiąże się z większym ryzykiem powikłań, takich jak choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, w której komórki dawcy atakują organizm pacjenta. Nie wszyscy pacjenci kwalifikują się do przeszczepu – decyzja zależy od wieku, stanu zdrowia, dostępności dawcy oraz charakterystyki genetycznej białaczki.

W ostatnich latach pojawiły się również nowe metody leczenia, takie jak terapie celowane. Są to leki, które atakują konkretne molekuły lub ścieżki sygnałowe w komórkach białaczkowych, na przykład mutacje w genie FLT3 czy IDH. Terapie celowane mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z chemioterapią i często są lepiej tolerowane niż tradycyjne leki chemioterapeutyczne.

U starszych pacjentów lub osób w gorszym stanie zdrowia, którzy nie są w stanie tolerować intensywnej chemioterapii, lekarze mogą zaproponować łagodniejsze formy leczenia5. Mogą to być niższe dawki leków chemioterapeutycznych lub terapie podtrzymujące, których celem jest kontrolowanie choroby, a nie jej całkowite wyleczenie. W takich przypadkach priorytetem jest poprawa jakości życia i łagodzenie objawów.

Skutki uboczne leczenia

Leczenie AML, zwłaszcza intensywna chemioterapia, wiąże się z wieloma skutkami ubocznymi. Chemioterapia nie rozróżnia komórek nowotworowych od szybko dzielących się zdrowych komórek, dlatego uszkadza również komórki włosów, błon śluzowych, przewodu pokarmowego czy szpiku kostnego.

Do najczęstszych skutków ubocznych należą nudności i wymioty, które mogą być bardzo nasilone i utrudniać jedzenie. Lekarze zazwyczaj przepisują leki przeciwwymiotne, aby je łagodzić. Biegunka i zapalenie błon śluzowych jamy ustnej (mukozyt) to kolejne problemy – bolesne owrzodzenia w ustach mogą utrudniać mówienie i przyjmowanie pokarmów.

Utrata włosów to efekt uboczny, który wielu pacjentów odczuwa jako szczególnie trudny emocjonalnie. Włosy zazwyczaj odrastają po zakończeniu leczenia, choć mogą mieć nieco inną strukturę czy kolor.

Osłabienie układu odpornościowego sprawia, że pacjenci są bardzo podatni na infekcje. Nawet drobne zakażenie może stać się poważnym zagrożeniem dla życia, dlatego chorzy muszą unikać kontaktu z osobami chorymi i przestrzegać zasad higieny. Często otrzymują antybiotyki profilaktycznie.

Chemioterapia może również wpływać na płodność. U kobiet może prowadzić do przedwczesnej menopauzy, a u mężczyzn do zmniejszenia produkcji plemników. Jeśli pacjent planuje w przyszłości mieć dzieci, przed rozpoczęciem leczenia warto rozważyć zamrożenie komórek jajowych, nasienia lub tkanki jajnikowej.

Długoterminowe skutki leczenia mogą obejmować uszkodzenie serca, płuc czy nerek, zwłaszcza jeśli stosowano wysokie dawki chemioterapii lub radioterapię. Dlatego pacjenci po zakończeniu leczenia pozostają pod stałą opieką lekarską, aby wcześnie wykryć ewentualne powikłania.

Życie z ostrą białaczką szpikową

Diagnoza AML może być przytłaczająca zarówno dla pacjenta, jak i jego bliskich. Choroba rozwija się szybko, leczenie jest intensywne, a niepewność co do przyszłości budzi lęk. Ważne jest, aby pacjenci otrzymali nie tylko wsparcie medyczne, ale również emocjonalne i psychologiczne.

Wiele osób doświadcza skrajnych emocji – od szoku i zaprzeczenia, przez gniew i smutek, po nadzieję. Wszystkie te uczucia są naturalne i każdy radzi sobie z nimi na swój sposób7. Niektórzy potrzebują czasu, aby przetworzyć informacje samodzielnie, inni wolą od razu rozmawiać z bliskimi lub dołączyć do grupy wsparcia.

Rozmowa z psychologiem lub terapeutą może być bardzo pomocna. Wiele szpitali oferuje pacjentom onkologicznym dostęp do specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym.Grupy wsparcia, zarówno stacjonarne, jak i online, pozwalają pacjentom wymieniać się doświadczeniami i uczyć się od innych, którzy przeszli przez podobne trudności.

Podczas i po leczeniu ważne jest dbanie o siebie – zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Zdrowa dieta może pomóc organizmowi w regeneracji8. Pacjenci powinni starać się jeść wartościowe posiłki bogate w białko (ryby, drób, jajka, rośliny strączkowe), węglowodany złożone (pełne ziarna, warzywa) oraz zdrowe tłuszcze. W przypadku problemów z apetytem warto spożywać mniejsze, ale częstsze posiłki. Unikajcie surowych produktów, jeśli Wasz układ odpornościowy jest osłabiony – surowe mięso, niepasteryzowane mleko czy surowe jajka mogą zawierać bakterie.

Aktywność fizyczna, nawet w umiarkowanym stopniu, może poprawić samopoczucie i przyspieszyć powrót do zdrowia8. Oczywiście należy dostosować wysiłek do swoich możliwości – czasami wystarczy krótki spacer czy lekkie rozciąganie. Zawsze warto skonsultować się z lekarzem, zanim rozpocznie się jakikolwiek program ćwiczeń.

Sen i odpoczynek są niezwykle ważne. Leczenie AML jest wyczerpujące, a organizm potrzebuje czasu, aby się zregenerować. Nie bójcie się prosić o pomoc w codziennych obowiązkach – rodzina i przyjaciele często chcą być pomocni, ale nie wiedzą, jak.

Życie po leczeniu AML wiąże się z regularnymi wizytami kontrolnymi. Lekarze będą monitorować, czy choroba nie nawróciła, sprawdzać poziomy komórek krwi i oceniać, czy nie pojawiły się długoterminowe skutki uboczne terapii. Wiele osób obawia się nawrotu choroby, co jest zupełnie naturalne. Ważne jest, aby informować lekarza o wszelkich nowych objawach czy niepokojących zmianach.