Badanie terapii genowej dla pacjentów z recesywną dystroficzną epidermolysis bullosa (RDEB) z użyciem przeszczepu skóry z wektorem retroviralnym COL7A1.
Pęcherzowe oddzielanie się naskórka to grupa rzadkich chorób genetycznych, w których skóra staje się niezwykle delikatna i łatwo pokrywa się pęcherzami oraz ranami nawet przy niewielkim ucisku lub tarciu.
Czym jest pęcherzowe oddzielanie się naskórka?
Pęcherzowe oddzielanie się naskórka, znane również jako epidermolysis bullosa (EB), to grupa rzadkich schorzeń, które sprawiają, że skóra staje się wyjątkowo krucha i podatna na uszkodzenia. Choroba dotyka około 1 osobę na każde 20 000 narodzin w Stanach Zjednoczonych, co oznacza, że rocznie rodzi się tam około 200 dzieci z tą chorobą.
U osób z EB skóra pęcherzy i rozrywa się w reakcji na tarcie lub urazy, które dla zdrowych osób byłyby bez znaczenia. Pęcherze i rany mogą powstawać podczas zwykłych codziennych czynności, takich jak chodzenie, jedzenie czy trzymanie ołówka. Czasami choroba ta jest nazywana "syndromem dzieci motyli" ze względu na delikatność skóry, która przypomina skrzydła motyla.
EB jest chorobą dziedziczną, obecną od urodzenia lub blisko tego momentu. Nie jest zaraźliwa i dotyka wszystkich płci oraz grup rasowych i etnicznych w równym stopniu. Choroba może mieć bardzo różny przebieg - od łagodnych form, które powodują niewielkie niedogodności, po ciężkie postacie zagrażające życiu.
Główne typy choroby
Istnieją cztery główne typy pęcherzowego oddzielania się naskórka, które różnią się między sobą miejscem powstawania pęcherzy w strukturze skóry oraz nasileniem objawów.
EB simplex (EBS) jest najczęstszą formą choroby. Pęcherze powstają w górnej warstwie skóry, zwanej naskórkiem. Ten typ może mieć przebieg od łagodnego, z niewielkim bólem, do ciężkiego z silnym bólem. Pęcherze rzadko pozostawiają blizny po wygojeniu.
Dystroficzna EB (DEB) powoduje powstawanie pęcherzy w środkowej warstwie skóry, zwanej skórą właściwą. Ta forma również może przebiegać w sposób łagodny lub ciężki. Po wygojeniu pęcherze mogą pozostawiać bolesne blizny.
Łączna EB (JEB) jest rzadką formą choroby, w której pęcherze tworzą się w jamie ustnej i drogach oddechowych. Może przebiegać od umiarkowanego do ciężkiego.
Zespół Kindlera to czwarta forma, w której pęcherze mogą powstawać w różnych warstwach skóry. Jest to najrzadsza postać choroby.
Objawy i wpływ na organizm
Głównym objawem wszystkich typów EB jest tworzenie się pęcherzy na skórze. Pęcherze i rany powstają, gdy ubranie ociera się o skórę lub gdy dochodzi do uderzenia czy zahaczenia. W łagodnych przypadkach pęcherze pojawiają się głównie na dłoniach, łokciach, kolanach i stopach. W cięższych postaciach mogą wystąpić w każdym miejscu ciała.
Wspólne objawy występujące we wszystkich typach EB to skóra łatwo pokrywająca się pęcherzami, pęcherze na dłoniach i podeszwach stóp, pogrubienie skóry, która może być zabliźniona lub zmienić kolor, oraz pogrubienie skóry i paznokci.
W niektórych przypadkach pęcherze tworzą się wewnątrz ciała - w miejscach takich jak jama ustna, przełyk (rurka łącząca gardło z żołądkiem), inne narządy wewnętrzne lub oczy. Gdy pęcherze się goją, mogą powodować bolesne bliznowanie. W ciężkich przypadkach pęcherze i blizny mogą uszkodzić narządy wewnętrzne i tkanki na tyle poważnie, że stanowi to zagrożenie dla życia.
Choroba może prowadzić do wielu powikłań. Pęcherze w jamie ustnej lub przełyku mogą utrudniać jedzenie i prowadzić do problemów z odżywianiem. Bliznowacenie po zagojeniu ran może powodować zniekształcenia i utratę funkcji. Istnieje również zwiększone ryzyko zakażeń oraz rozwoju agresywnego raka skóry typu płaskonabłonkowego.
Przyczyny i dziedziczenie
EB jest spowodowana wadą (mutacją) w jednym z genów, która sprawia, że skóra staje się bardziej krucha. Choroba jest wywoływana przez mutacje w jednym z 18 genów odpowiedzialnych za produkcję białek, takich jak kolagen VII, keratyna 5 lub 14 oraz laminina-332, które zakotwiczają warstwy skóry razem. Bez odpowiedniego zakotwiczenia warstwy skóry nie trzymają się razem tak, jak powinny.
Dziecko z EB mogło odziedziczyć wadliwy gen od jednego z rodziców, który również ma EB. Możliwe jest też, że dziecko odziedziczyło wadliwy gen od obojga rodziców, którzy są jedynie "nosicielami", ale sami nie mają EB. Zmiana w genie może również wystąpić przypadkowo, gdy żaden z rodziców nie jest nosicielem.
Rozpoznanie choroby
EB jest zwykle rozpoznawana u niemowląt i małych dzieci, ponieważ objawy mogą być widoczne od urodzenia. Jednak niektóre łagodniejsze typy EB mogą nie być rozpoznane aż do wieku dorosłego.
Jeśli podejrzewa się, że dziecko ma tę chorobę, zostanie ono skierowane do lekarza specjalisty od chorób skóry, zwanego dermatologiem. Specjalista przeprowadzi badania w celu określenia typu EB i pomocy w opracowaniu planu leczenia.
Lekarz może pobrać małą próbkę skóry, zwaną biopsją, która zostanie wysłana do badania laboratoryjnego. W niektórych przypadkach możliwe jest wykonanie badania prenatalnego u nienarodzonego dziecka po 11. tygodniu ciąży. Badania prenatalne obejmują amniopunkcję i biopsję kosmówki. Mogą być oferowane, jeśli istnieje ryzyko urodzenia dziecka z ciężkim typem EB.
Leczenie i opieka
Obecnie nie ma lekarstwa na EB, dlatego leczenie ma na celu łagodzenie objawów i zapobieganie powikłaniom, takim jak zakażenia. Zespół specjalistów medycznych pomaga osobom z EB, skupiając się na zapobieganiu uszkodzeniom skóry, poprawie jakości życia oraz zmniejszeniu ryzyka rozwoju powikłań.
Zespół leczący może obejmować dermatologa, dentystę, dietetyka, fizjoterapeutę oraz specjalistyczną pielęgniarkę, która zwykle działa jako łącznik między rodziną a innymi członkami zespołu.
Ważną częścią planu leczenia są praktyczne porady dotyczące zapobiegania urazom lub tarciu skóry dziecka, aby zmniejszyć częstotliwość powstawania pęcherzy. Może to obejmować unikanie długich spacerów, noszenie wygodnych ubrań z naturalnych tkanin, takich jak bawełna, wybieranie wygodnych butów oraz utrzymywanie dziecka w chłodzie w ciepłe dni.
Opieka nad ranami jest kluczowym elementem leczenia. Większość osób z EB (lub ich opiekunów) przestrzega ścisłej codziennej rutyny, która obejmuje kontrolę ran, osuszanie nowych pęcherzy, oczyszczanie skóry, nakładanie maści i owijanie dotkniętych miejsc specjalnymi opatrunkami, aby zapobiec zakażeniu i dalszym urazom.
W ostatnich latach zatwierdzono nowe terapie dla EB. W 2023 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła pierwszą terapię genową do miejscowego stosowania na rany u pacjentów z dystroficzną EB - beremagen geperpavec. Jest ona przeznaczona dla dorosłych i dzieci (w wieku 0-16 lat) z mutacjami w genie COL7A1.
Również w 2023 roku zatwierdzono FILSUVEZ (triterpeny brzozowe) - żel do stosowania miejscowego dla osób w wieku 6 miesięcy i starszych z łączną i dystroficzną EB. W 2025 roku została zatwierdzona ZEVASKYN dla dzieci i dorosłych z recesywną dystroficzną EB.
Leki takie jak kortykosteroidy i inne środki przeciwzapalne mogą być stosowane miejscowo lub doustnie, aby pomóc w kontrolowaniu bólu i swędzenia. Leczenie chirurgiczne może obejmować przeszczepy skóry w miejscach, gdzie rany są bardzo głębokie, usuwanie nowotworowych zmian, rozszerzanie przełyku w przypadku zwężenia oraz naprawę wszelkich powstałych zniekształceń.
Życie z chorobą
Życie z EB wymaga skrupulatnej i często czasochłonnej opieki. Jako choroba dziedziczna, dla której nie ma lekarstwa, EB jest schorzeniem trwającym przez całe życie. Każde dziecko urodzone z EB stanie przed wyzwaniami, które wpływają na każdy aspekt życia, w tym życie rodziny.
Rodzice noworodka z EB muszą być ostrożni przy obchodzeniu się, przewijaniu, ubieraniu i karmieniu dziecka, aby zminimalizować nacisk i tarcie na skórę. W miarę dorastania dziecka zapobieganie obejmuje dbanie o odpowiednie dopasowanie butów, wybór odpowiedniego ubrania oraz monitorowanie aktywności dziecka, aby uniknąć szorstkiej zabawy, a nawet pocenia się, które może podrażniać skórę.
Z drugiej strony dzieci z EB nadal potrzebują codziennych ćwiczeń, które przynoszą korzyści ogólnemu zdrowiu. Fizjoterapeuta powinien być w stanie polecić odpowiednie zajęcia i ćwiczenia. Ważne jest, aby dziecko nie unikało całkowicie aktywności fizycznej ani kontaktu z innymi dziećmi.
Nawet przy starannej uwadze na skórę, pęcherze nieuchronnie będą się pojawiać. Rodzice muszą nauczyć się, jak bezpiecznie przebijać pęcherze, aby uniknąć większych ran, nakładać opatrunki w celu ochrony skóry przed powstawaniem pęcherzy i zakrywania ran, aby utrzymać je w czystości i promować gojenie, oraz codziennie zmieniać opatrunki, co samo w sobie może być bolesne.
Niektóre dzieci z EB mają pęcherze wewnątrz jamy ustnej, a nawet w przełyku. Rodzice mogą potrzebować używać specjalnej smoczka, aby chronić jamę ustną dziecka i uczynić karmienie bardziej komfortowym. Niektóre dzieci mogą wymagać specjalnej diety składającej się z miękkich pokarmów, takich jak zupy lub koktajle, upewniając się, że napoje są zawsze letnie lub chłodne.
Opieka nad dzieckiem z EB jest stresująca fizycznie, z typowymi wymaganiami dotyczącymi zaspokajania potrzeb niemowląt i aktywnych dzieci, dodatkowo spotęgowanymi koniecznością ochrony skóry w każdej sytuacji. Rodzice muszą również starać się zrównoważyć ostrożność niezbędną do ochrony skóry przed uszkodzeniem z umożliwieniem dziecku życia w możliwie normalny sposób.
Istnieją organizacje wsparcia, które mogą pomóc rodzinom radzącym sobie z EB. Mogą one zapewnić informacje, zasoby, wsparcie emocjonalne oraz połączyć rodziny z innymi osobami doświadczającymi podobnych wyzwań.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
