Trombektomia Leczenie

Kiedy usunięcie skrzepu staje się ratunkiem

Trombektomia jest procedurą medyczną, która przywraca przepływ krwi w naczyniach zablokowanych przez zakrzep, czyli skrzep krwi. Zakrzepy mogą powstać w różnych miejscach organizmu – w nogach, ramionach, jelitach, nerkach, mózgu, płucach czy sercu – i stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia1. Kiedy zakrzep blokuje naczynie krwionośne, tkanki i narządy przestają otrzymywać tlen i składniki odżywcze, co może prowadzić do ich nieodwracalnego uszkodzenia lub śmierci komórek1.

Głównym celem trombektomii jest przywrócenie normalnego krążenia krwi poprzez mechaniczne usunięcie skrzepu. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie uszkodzeń narządów i tkanek, co znacząco zmniejsza ryzyko zgonu lub trwałej niepełnosprawności1. Zabieg ten jest szczególnie istotny w przypadku udaru niedokrwiennego mózgu, gdzie każda minuta ma znaczenie – im szybciej usunie się skrzep z tętnicy mózgowej, tym mniejsze będą trwałe uszkodzenia mózgu i ryzyko poważnej niepełnosprawności2.

W praktyce medycznej trombektomia jest stosowana wtedy, gdy leki przeciwzakrzepowe (tzw. antykoagulanty, czyli leki rozrzedzające krew) lub tromboliza (czyli leki rozbijające skrzepy) nie przynoszą oczekiwanego efektu lub nie mogą być zastosowane1. Istnieją jednak sytuacje, w których pacjent nie kwalifikuje się do trombektomii. Dotyczy to przypadków, gdy skrzep znajduje się w miejscu trudno dostępnym dla narzędzi chirurgicznych, w bardzo małym naczyniu krwionośnym, może być skutecznie leczony lekami, lub gdy u pacjenta występuje istniejący wcześniej zaburzenie krzepnięcia krwi, krwotok wewnątrzczaszkowy (krwawienie w mózgu), bardzo wysokie ciśnienie tętnicze niemożliwe do opanowania lekami, albo przewlekły skrzep obecny od ponad 30 dni1.

Jak przebiega zabieg usuwania skrzepu

Trombektomia jest zabiegiem minimalnie inwazyjnym, co oznacza, że nie wymaga dużych cięć chirurgicznych3. Procedura jest prowadzona pod kontrolą obrazowania medycznego, dzięki czemu lekarz może dokładnie kierować instrumenty do miejsca, w którym znajduje się skrzep. Istnieją dwie główne metody wykonywania trombektomii – zabieg wewnątrznaczyniowy (endowaskularny) oraz zabieg chirurgiczny otwarty, przy czym ta pierwsza metoda jest obecnie najczęściej stosowana4.

Podczas zabiegu endowaskularnego pacjent może otrzymać znieczulenie miejscowe lub ogólne – w zależności od lokalizacji skrzepu i stanu zdrowia. Lekarz wykonuje małe nacięcie, najczęściej w pachwinie lub nadgarstku, aby uzyskać dostęp do naczynia krwionośnego5. Następnie wprowadza cienką, elastyczną rurkę zwaną cewnikiem, którą prowadzi przez naczynia krwionośne aż do miejsca zablokowanego przez skrzep. Cewnik jest prowadzony pod kontrolą fluoroskopii, czyli ciągłego prześwietlania rentgenowskiego, co pozwala lekarzowi na bieżąco obserwować położenie narzędzi na ekranie monitora6.

Po dotarciu do skrzepu lekarz może zastosować różne techniki jego usunięcia. Jedna z metod, zwana retrieverem stentowym, polega na wprowadzeniu przez cewnik małego urządzenia przypominającego siatkę. To urządzenie jest przepychane przez skrzep, a następnie rozszerza się do rozmiaru ściany naczynia, chwytając skrzep. Lekarz może wtedy wycofać retriever razem ze skrzepem, usuwając go całkowicie z naczynia6. Inna technika to bezpośrednia aspiracja, w której lekarz używa specjalnego cewnika do odsysania skrzepu z naczynia7.

W niektórych przypadkach podczas zabiegu lekarz może wstrzyknąć przez cewnik środek kontrastowy – specjalny barwnik, który uwidacznia naczynia krwionośne na ekranie i pozwala lepiej ocenić miejsce zablokowania5. Po usunięciu skrzepu lekarz ocenia, czy przepływ krwi został prawidłowo przywrócony, po czym wycofuje cewnik i zamyka miejsce wkłucia.

Zastosowanie w udarze mózgu

Udar niedokrwienny mózgu jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów i długotrwałej niepełnosprawności na świecie3. Powstaje wtedy, gdy skrzep krwi zablokuje tętnicę mózgową, uniemożliwiając dopływ tlenu i składników odżywczych do komórek nerwowych. W efekcie dochodzi do obumierania komórek mózgu, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i wystąpienia objawów neurologicznych, takich jak osłabienie lub porażenie jednej strony ciała, trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy oraz zaburzenia widzenia4.

Pierwsza na świecie trombektomia w przypadku skrzepu w mózgu została przeprowadzona w 1994 roku w Szpitalu Uniwersyteckim Sahlgrenska w Göteborgu w Szwecji przez lekarza Gunnara Wikholma7. Od tego czasu metoda ta przeszła znaczący rozwój. W 2015 roku opublikowano wyniki pięciu badań klinicznych z różnych krajów w renomowanym czasopiśmie New England Journal of Medicine, które wykazały bezpieczeństwo i skuteczność mechanicznej trombektomii z użyciem retrieverów stentowych w poprawie wyników leczenia i zmniejszeniu śmiertelności u pacjentów, którzy zgłosili się do szpitala w ciągu sześciu godzin od wystąpienia objawów7.

Trombektomia może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z dożylnym podaniem leków trombolitycznych (tzw. alteplaza lub reteplaza), które rozpuszczają skrzepy6. Lekarze starają się wykonać trombektomię w ciągu 6 do 24 godzin od wystąpienia udaru5. Szybkie leczenie udaru za pomocą trombektomii może znacząco wpłynąć na przebieg rekonwalescencji. Usuwając skrzep i przywracając przepływ krwi do mózgu, procedura ta pomaga ograniczyć uszkodzenie mózgu, co oznacza, że mniej komórek mózgowych obumiera, a tym samym zmniejsza się ryzyko poważnej niepełnosprawności2.

Żadne leczenie nie gwarantuje całkowitego wyzdrowienia po udarze, jednak trombektomia zwiększa szanse na mniejszą niepełnosprawność lub nawet na powrót do pełnej sprawności5. Im mniejsze jest uszkodzenie tkanki mózgowej, tym mniejszą niepełnosprawność powoduje udar, a pacjenci mają większe szanse na powrót do zdrowia5.

Korzyści i możliwe powikłania zabiegu

Trombektomia przynosi wiele korzyści pacjentom z zakrzepami w naczyniach krwionośnych. Przede wszystkim zabieg może uratować życie i zapobiec trwałemu kalectwu, zwłaszcza gdy zostanie przeprowadzony szybko1. W przypadku udaru mózgu szybkie usunięcie skrzepu może znacznie poprawić powrót do zdrowia i obniżyć ryzyko zgonu5. Dzięki przywróceniu przepływu krwi do narządów i tkanek, zabieg ogranicza zakres uszkodzeń i zwiększa szanse na zachowanie funkcji organizmu.

Jak każda procedura medyczna, trombektomia wiąże się z pewnymi ryzykami. Główne powikłania związane są z samym zabiegiem i obejmują krwawienie w miejscu, gdzie wprowadzono cewnik, rozdarcie naczynia krwionośnego lub jego nagłe zamknięcie5. W rzadkich przypadkach może dojść do uszkodzenia naczynia podczas manipulacji cewnikiem lub narzędziami chirurgicznymi. Ryzyko krwawienia jest szczególnie istotne u pacjentów, którzy przyjmują leki przeciwzakrzepowe lub mają zaburzenia krzepnięcia krwi.

Decyzja o wykonaniu trombektomii powinna być zawsze podejmowana przez lekarza na podstawie szczegółowej oceny stanu zdrowia pacjenta, lokalizacji skrzepu, czasu od wystąpienia objawów oraz dostępności innych metod leczenia. Lekarz wyjaśni pacjentowi, jakie inne opcje leczenia są dostępne, takie jak leki rozpuszczające skrzepy lub leki zapobiegające powiększaniu się skrzepu5. Niezależnie od tego, czy zostanie wykonana trombektomia, pacjent będzie otrzymywał opiekę mającą na celu pomoc w powrocie do zdrowia oraz leki zapobiegające tworzeniu się nowych skrzepów5.

Powrót do zdrowia po trombektomii

Czas rekonwalescencji po trombektomii zależy od wielu czynników, w tym od miejsca, w którym znajdował się skrzep, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz szybkości, z jaką zabieg został przeprowadzony. W przypadku udaru mózgu, pacjenci, którzy przeszli trombektomię, często wymagają rehabilitacji, aby odzyskać utracone funkcje motoryczne, mowy czy poznawcze. Rehabilitacja może obejmować fizjoterapię, terapię zajęciową oraz logopedię, w zależności od zakresu uszkodzenia mózgu.

Po zabiegu pacjenci zwykle pozostają w szpitalu przez pewien czas pod obserwacją lekarzy, którzy monitorują ewentualne powikłania, takie jak krwawienie, ponowne tworzenie się skrzepu czy reakcje na znieczulenie. Pacjent może odczuwać dyskomfort lub ból w miejscu, gdzie wprowadzono cewnik, ale objawy te zazwyczaj ustępują po kilku dniach. Lekarz zaleci również przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych, aby zapobiec tworzeniu się nowych skrzepów w przyszłości.

Ważne jest, aby pacjenci przestrzegali zaleceń lekarza dotyczących przyjmowania leków, zmiany stylu życia (np. rzucenie palenia, dieta niskotłuszczowa, regularna aktywność fizyczna) oraz regularnych wizyt kontrolnych. Monitorowanie stanu zdrowia po trombektomii pozwala na wczesne wykrycie ewentualnych powikłań i dostosowanie leczenia do potrzeb pacjenta.

Najczęściej stosowane metody leczenia

• Mechaniczna trombektomia endowaskularna
  • Zabieg minimalnie inwazyjny, w którym cewnik jest wprowadzany przez naczynie krwionośne w pachwinie lub nadgarstku4
  • Użycie retrievera stentowego – małego urządzenia przypominającego siatkę, które chwyta i wyciąga skrzep z naczynia6
  • Bezpośrednia aspiracja – technika polegająca na odsysaniu skrzepu przez specjalny cewnik7
  • Prowadzona pod kontrolą fluoroskopii, czyli ciągłego prześwietlania rentgenowskiego6
  • Najczęściej stosowana w ostrym udarze niedokrwiennym mózgu oraz w zakrzepach tętnic kończyn3
• Tromboliza dożylna
  • Podanie leków rozbijających skrzep (trombolitycznych), takich jak alteplaza lub reteplaza, dożylnie6
  • Często stosowana w połączeniu z mechaniczną trombektomią dla uzyskania lepszych efektów6
  • Skuteczna w przypadku mniejszych skrzepów, które mogą być rozpuszczone farmakologicznie
• Leki przeciwzakrzepowe (antykoagulanty)
  • Stosowane w celu zapobiegania tworzeniu się nowych skrzepów po zabiegu5
  • Leki rozrzedzające krew, które zmniejszają zdolność krwi do krzepnięcia1
• Chirurgiczna trombektomia
  • Zabieg otwarty, w którym chirurg bezpośrednio uzyskuje dostęp do naczynia i usuwa skrzep4
  • Stosowana rzadziej niż metody endowaskularne, w przypadkach, gdy dostęp przez naczynia nie jest możliwy
  • Wiąże się z większym ryzykiem powikłań niż zabiegi minimalnie inwazyjne4