Utajona autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych

Czym jest LADA?

cukrzyca typu 1,5, autoimmunologiczna cukrzyca o powolnym rozwoju u dorosłych

Utajona autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych to forma cukrzycy, która łączy w sobie elementy charakterystyczne dla cukrzycy typu 1 i typu 2. Z tego powodu często nazywana jest cukrzycą typu 1,51. Podobnie jak w cukrzycy typu 1, przyczyną LADA jest reakcja autoimmunologiczna – stan, w którym układ odpornościowy organizmu błędnie atakuje własne komórki. W tym przypadku atakowi ulegają komórki trzustki wytwarzające insulinę2.

W przeciwieństwie do klasycznej cukrzycy typu 1, która zazwyczaj objawia się w dzieciństwie lub młodym wieku, LADA rozwija się stopniowo u osób dorosłych. Lekarze najczęściej rozpoznają ją u pacjentów w wieku od 30 do 50 lat1. Ponieważ choroba rozwija się powoli i pojawia się w wieku dorosłym – podobnie jak cukrzyca typu 2 – bardzo często dochodzi do błędnego rozpoznania3.

LADA wcale nie jest tak rzadką chorobą, jak mogłoby się wydawać. Badania pokazują, że od 4% do 12% osób, u których początkowo rozpoznano cukrzycę typu 2, w rzeczywistości ma LADA1. Oznacza to, że potencjalnie kilka milionów ludzi na świecie może być dotkniętych tą formą cukrzycy. Według niektórych źródeł, około 10% pacjentów z rozpoznaniem cukrzycy typu 2 faktycznie ma LADA3.

Objawy choroby

Objawy LADA są podobne do objawów innych form cukrzycy, ale rozwijają się znacznie wolniej niż w klasycznej cukrzycy typu 1. Najczęstsze symptomy to1:

• Silne uczucie pragnienia
• Częste oddawanie moczu
• Nieoczekiwana utrata wagi
• Niewyraźne widzenie
• Zmęczenie
• Sucha, swędząca skóra

Objawy LADA pojawiają się zazwyczaj w ciągu miesięcy, a nie tygodni, jak to ma miejsce w cukrzycy typu 1. Jednocześnie są bardziej wyraźne i rozwijają się szybciej niż w typowej cukrzycy typu 24. Warto zauważyć, że w przeciwieństwie do cukrzycy typu 2, osoby z LADA zazwyczaj mają prawidłową wagę ciała – nadwaga nie jest dla nich charakterystyczna4.

Przyczyny i mechanizm powstawania

Naukowcy podejrzewają, że LADA rozwija się, gdy przeciwciała – białka układu odpornościowego – błędnie atakują i niszczą komórki trzustki wytwarzające insulinę. Insulina to hormon niezbędny do tego, by cukier (glukoza) z krwi mógł wejść do komórek i być przez nie wykorzystany jako źródło energii. Gdy organizm nie wytwarza insuliny, glukoza gromadzi się we krwi1.

W tym aspekcie LADA przypomina cukrzycę typu 1. Kluczowa różnica polega na tym, że niszczenie komórek wytwarzających insulinę w LADA przebiega znacznie wolniej5. Dzięki temu przez pewien czas trzustka nadal produkuje część insuliny, co wyjaśnia, dlaczego objawy rozwijają się stopniowo.

LADA ma pewne wspólne cechy genetyczne zarówno z cukrzycą typu 1, jak i typu 2, ale pod względem genetycznym stanowi odrębną jednostkę chorobową6. W grupie pacjentów z LADA obserwuje się znaczną różnorodność – zarówno pod względem genetycznym, jak i objawów klinicznych – z różnym stopniem insulinooporności (stanu, w którym komórki nie reagują prawidłowo na insulinę) i aktywności procesów autoimmunologicznych6.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie LADA może być trudne, ponieważ choroba często jest mylona z cukrzycą typu 2. Najważniejszą cechą odróżniającą LADA od cukrzycy typu 2 jest obecność przeciwciał w badaniach krwi4. Osoby z LADA mają we krwi przeciwciała, które zazwyczaj występują u chorych na cukrzycę typu 1.

Aby potwierdzić rozpoznanie LADA, konieczne są badania krwi. Lekarze sprawdzają obecność przeciwciał przeciwko komórkom wyspy trzustkowych oraz poziom peptydu C7. Peptyd C to substancja, która jest markerem tego, ile insuliny wytwarza organizm. Najczęściej wykrywanym przeciwciałem jest przeciwciało przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (GAD)3.

Panel ekspertów międzynarodowych zaleca, aby wszystkie osoby z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2 były badane w kierunku LADA za pomocą testu na przeciwciała GAD. Jeśli podejrzenie kliniczne pozostaje wysokie, należy wykonać testy na inne przeciwciała7. U pacjentów, u których stwierdzono obecność jednego lub więcej przeciwciał i podejrzewa się LADA, kolejnym krokiem jest pomiar peptydu C. Osoby z poziomem peptydu C powyżej 0,7 nmol/l mogą być leczone podobnie jak pacjenci z cukrzycą typu 2, podczas gdy osoby z poziomem poniżej 0,3 nmol/l wymagają insuliny7.

Istnieje kilka sygnałów, które powinny skłonić lekarza do ponownego rozważenia diagnozy cukrzycy typu 2. Podejrzenie LADA powinno być większe u pacjentów, którzy7:

• Mają współistniejące choroby autoimmunologiczne, takie jak niedoczynność tarczycy
• Nie są znacząco nadwagowi
• Mają pogarszającą się kontrolę glikemii pomimo intensyfikacji terapii doustnej

Leczenie

Leczenie LADA jest przedmiotem ciągłych badań, ponieważ nie ma jeszcze w pełni ustalonych wytycznych postępowania. Choroba łączy cechy cukrzycy typu 1 i typu 2, co sprawia, że podejście do leczenia musi być elastyczne i dostosowane do etapu choroby5.

We wczesnym stadium LADA, gdy trzustka jeszcze produkuje część insuliny, pacjenci mogą na pewien czas reagować na leki doustne i modyfikacje stylu życia. Zazwyczaj stosuje się metforminę jako pierwszy lek4. Jednak w przeciwieństwie do cukrzycy typu 2, LADA zwykle szybko przestaje reagować na leczenie doustne3.

Panel ekspertów zaleca, aby u wszystkich pacjentów z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2 i potwierdzoną obecnością przeciwciał rozpocząć wczesne leczenie insuliną. Celem jest jak najdłuższe utrzymanie produkcji własnej insuliny8. Pacjenci z LADA zazwyczaj przechodzą na insulinę znacznie szybciej niż osoby z cukrzycą typu 2 – często w ciągu roku od diagnozy7.

Istnieją określone leki, których należy unikać w leczeniu LADA. Szczególnie nie zaleca się stosowania pochodnych sulfonylomocznika (leków pobudzających trzustkę do produkcji insuliny), ponieważ mogą one przyspieszyć utratę funkcji komórek wytwarzających insulinę8. Niektóre nowsze leki, takie jak inhibitory DPP-4, agoniści receptora GLP-1 i inhibitory SGLT-2, wykazały obiecujące wyniki w małych badaniach, ale wymagają dalszych badań7.

Niezależnie od leków, wszystkie osoby z LADA powinny2:

• Stosować zbilansowaną dietę
• Utrzymywać zdrową wagę ciała
• Regularnie ćwiczyć
• Regularnie kontrolować poziom cukru we krwi

Życie z LADA

Życie z LADA wymaga ciągłej uwagi i monitorowania poziomu cukru we krwi. Osoby z tą chorobą muszą nauczyć się rozpoznawać objawy zarówno zbyt niskiego (hipoglikemia), jak i zbyt wysokiego poziomu cukru (hiperglikemia) we krwi4.

Ponieważ LADA nie jest jeszcze uznawana za odrębny typ cukrzycy przez wszystkie organizacje medyczne, najważniejsze jest przyjmowanie leków, które skutecznie kontrolują poziom cukru we krwi. Prawidłowa kontrola glikemii pomoże zachować zdrowie w krótkim okresie i uniknąć powikłań w przyszłości4.

Podobnie jak inne formy cukrzycy, nieleczona lub źle kontrolowana LADA może prowadzić do poważnych powikłań, w tym5:

• Chorób serca
• Uszkodzenia nerwów
• Niewydolności nerek
• Uszkodzenia oczu (retinopatii)

Osoby z LADA powinny regularnie konsultować się z zespołem medycznym, w tym z endokrynologiem – lekarzem specjalizującym się w chorobach hormonalnych i cukrzycy. Regularne wizyty kontrolne, monitorowanie poziomu HbA1c (średni poziom cukru we krwi z ostatnich 2-3 miesięcy) oraz badania w kierunku powikłań są kluczowe dla utrzymania dobrego stanu zdrowia8.

Ważne jest również wsparcie psychologiczne. Diagnoza jakiejkolwiek formy cukrzycy może być stresująca, a życie z przewlekłą chorobą wymaga adaptacji. Kontakt z innymi osobami żyjącymi z LADA lub grupami wsparcia dla osób z cukrzycą może być bardzo pomocny.