Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
2 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie skuteczności i bezpieczeństwa fenfluraminy u pacjentów z zaburzeniem niedoboru CDKL5
AustriaBadanie nad bezpieczeństwem i tolerancją soticlestatu u pacjentów z encefalopatiami padaczkowymi, w tym zespołem Draveta i zespołem Lennoxa-Gastauta
PolskaW skrócie
Zaburzenie niedoboru CDKL5 to rzadkie genetyczne schorzenie, które dotyka mózg i rozwój dziecka, powodując najczęściej napady padaczkowe już w pierwszych miesiącach życia oraz istotne opóźnienia w rozwoju. Choć choroba towarzyszyć będzie dziecku przez całe życie, trwają intensywne badania nad nowymi metodami leczenia.
Zaburzenie niedoboru CDKL5 to rzadkie schorzenie neurologiczne, które pojawia się u dzieci od urodzenia i charakteryzuje się napadami padaczkowymi rozpoczynającymi się we wczesnym niemowlęctwie oraz znacznymi opóźnieniami w rozwoju. Jest to choroba genetyczna wywołana mutacjami w genie CDKL5, która może przybierać różne formy i nasilenie objawów.
Choć CDKL5 jest rzadkie, uważa się, że występuje u około 1 na 40 000-60 000 żywych urodzeń, co czyni je jedną z najczęstszych form genetycznej padaczki. Wcześniej choroba ta była klasyfikowana jako wczesny wariant zespołu Retta, jednak obecnie jest uznawana za niezależną jednostkę chorobową. Badania pokazują, że mniej niż jedna czwarta osób z tym schorzeniem spełnia kryteria wczesnego zespołu Retta.
Każde dziecko z zaburzeniem niedoboru CDKL5 jest inne pod względem objawów fizycznych i rozwojowych kamieni milowych, które udaje mu się osiągnąć. Choroba ta towarzyszy dzieciom przez całe życie.
Zaburzenie niedoboru CDKL5 jest spowodowane mutacją genetyczną, która uniemożliwia organizmowi wytwarzanie odpowiedniej ilości funkcjonującego białka CDKL5 – białka niezbędnego do prawidłowego rozwoju mózgu. Gen CDKL5 dostarcza instrukcji do wytwarzania białek, które są kluczowe dla normalnego rozwoju mózgu i neuronów.
Białko CDKL5 działa jako kinaza, czyli enzym, który zmienia aktywność innych białek poprzez dodawanie do nich tlenu i atomów fosforowych w określonych miejscach. Naukowcy nie ustalili jeszcze dokładnie, które białka są celami białka CDKL5.
Gen CDKL5 został po raz pierwszy zidentyfikowany w 2004 roku. Jego nazwa to skrót od angielskiej nazwy naukowej – cyclin-dependent kinase-like 5, co opisuje funkcję tego genu. Gen ten znajduje się na chromosomie X, który jest jednym z chromosomów płciowych. Kobiety mają dwa chromosomy X, a mężczyźni jeden chromosom X i jeden chromosom Y.
Ze względu na lokalizację genu na chromosomie X, choroba dotyka głównie dziewczynki, choć wiele przypadków zidentyfikowano również u chłopców. Badacze wciąż próbują ustalić, czy chłopcy czy dziewczynki są bardziej dotknięci ciężkością objawów. Gen CDKL5 był wcześniej nazywany STK9.
Objawy zaburzenia niedoboru CDKL5 zwykle pojawiają się we wczesnym okresie niemowlęcym. Pierwszym symptomem jest zazwyczaj pojawienie się napadów padaczkowych w ciągu pierwszych tygodni lub miesięcy życia. Choć zakres objawów jest szeroki, większość dzieci doświadcza napadów padaczkowych i opóźnień rozwojowych.
Napady w zaburzeniu niedoboru CDKL5 zwykle rozpoczynają się w ciągu pierwszych 3 miesięcy życia i mogą pojawić się już w pierwszym tygodniu po urodzeniu. U około 90 procent dzieci z tym schorzeniem napady padaczkowe rozwiną się przed ukończeniem pierwszego roku życia.
Rodzaje napadów zmieniają się z wiekiem i mogą przebiegać według przewidywalnego wzorca. Najczęstsze typy to napady uogólnione toniczno-kloniczne, które wiążą się z utratą przytomności, sztywnością mięśni i konwulsjami; napady toniczne, charakteryzujące się nieprawidłowymi skurczami mięśni; oraz skurcze padaczkowe, obejmujące krótkie epizody szarpnięć mięśniowych.
Napady występują codziennie u większości osób z zaburzeniem niedoboru CDKL5, choć mogą mieć one okresy wolne od napadów. Napady w tym schorzeniu zazwyczaj nie ustępują pod wpływem leczenia. Trudno je kontrolować za pomocą leków. Te nawracające napady określane są mianem „padaczki".
Rozwój jest zaburzony u dzieci z tym schorzeniem. Większość ma ciężką niepełnosprawność intelektualną i niewielką lub żadną mowę. Rozwój umiejętności motorycznych dużych, takich jak siedzenie, stanie i chodzenie, jest opóźniony lub w ogóle nie zostaje osiągnięty. Około jedna trzecia dotkniętych osób jest w stanie samodzielnie chodzić.
Umiejętności motoryki małej, takie jak podnoszenie małych przedmiotów palcami, również są upośledzone; około połowa osób dotkniętych chorobą ma celowe użycie swoich rąk. Większość dzieci ma niskie napięcie mięśniowe, co wpływa na ich zdolność do osiągania kamieni milowych rozwojowych, takich jak silna kontrola głowy, nawiązywanie kontaktu wzrokowego, sięganie po zabawki, chodzenie i mówienie.
Opóźnienia rozwojowe i ruchowe towarzyszące zaburzeniu niedoboru CDKL5 są zwykle spowodowane częstymi napadami. Ponieważ napady są zazwyczaj źródłem opóźnień, schorzenie to określa się jako encefalopatię padaczkową. Opóźnienia rozwojowe mogą również wystąpić bez napadów.
Większość osób z tym schorzeniem ma problemy ze wzrokiem, określane jako korowe upośledzenie wzroku. Inne częste cechy zaburzenia niedoboru CDKL5 obejmują powtarzające się ruchy rąk (stereotypie), takie jak klaskanie, lizanie i ssanie rąk; zgrzytanie zębami (bruksizm); zaburzone sny; trudności z karmieniem; oraz problemy żołądkowo-jelitowe, w tym zaparcia i cofanie się kwaśnej zawartości żołądka do przełyku.
Niektóre osoby dotknięte chorobą mają epizody nieregularnego oddychania. Problemy z karmieniem i trawieniem są również wyzwaniem ze względu na słabość mięśni odpowiedzialnych za żucie i połykanie.
Inne objawy obejmują zaburzenia snu, trudności w karmieniu i/lub połykaniu, zaburzenia wzrostu, refluks, zaparcia oraz powikłania ortopedyczne wynikające z niskiego napięcia mięśniowego, takie jak skolioza (skrzywienie kręgosłupa). Ponieważ wczesne napady często pojawiają się, gdy niemowlęta i małe dzieci śpią, brak snu będzie prawdopodobnie problemem dla całej rodziny przez dłuższy czas.
Charakterystyczne cechy twarzy u niektórych osób z zaburzeniem niedoboru CDKL5 obejmują wysokie i szerokie czoło, duże i głęboko osadzone oczy.
Problemowy gen w zaburzeniu niedoboru CDKL5 znajduje się na chromosomie X. Ponieważ dziewczynki mają dwa chromosomy X, a chłopcy jeden chromosom X i jeden chromosom Y, zaburzenie niedoboru CDKL5 jest bardziej prawdopodobne u dziewczynek. Jednak chłopcy również mogą mieć to schorzenie.
Napady padaczkowe są najczęstszym objawem, który prowadzi do rozpoznania. Diagnoza zaburzenia niedoboru CDKL5 opiera się na testach genetycznych, które identyfikują mutacje w genie CDKL5.
Leczenie zaburzenia niedoboru CDKL5 koncentruje się przede wszystkim na objawach i opiera się na doświadczeniu w opiece nad tą populacją pacjentów. Ponieważ CDKL5 może wpływać na różne obszary organizmu dziecka, opieka wymaga zespołu ekspertów z wielu specjalności, w tym neurologii, poradnictwa genetycznego, gastroenterologii, pulmonologii, kardiologii i innych.
Cztery najczęściej przepisywane leki przeciwpadaczkowe to leki o szerokim spektrum działania, przepisywane u ponad 50 procent osób. Chociaż celem nie było ustalenie skuteczności, uzyskano dane od 86 osób dotyczące odpowiedzi na leczenie, z 2-tygodniową odpowiedzią uzyskaną u 14-48 procent i utrzymującą się 3-miesięczną odpowiedzią u 5-36 procent osób ze znaną odpowiedzią.
Dodatkowe metody leczenia napadów obejmują pochodne konopi, próbowane u ponad jednej trzeciej osób, oraz leki z badań klinicznych. W połączeniu z leczeniem farmakologicznym 50 procent osób było leczonych dietą ketogenną w celu próby kontroli napadów.
Podejścia chirurgiczne obejmowały stymulatory nerwu błędnego, funkcjonalną hemisferektomię i kalosotomię, ale liczby były zbyt ograniczone, aby ocenić odpowiedź.
Prawie jedna trzecia osób otrzymuje leczenie farmakologiczne zaburzeń snu, 13 procent w przypadku zaburzeń zachowania i zaburzeń ruchowych, a 43 procent w przypadku innych objawów neurologicznych.
Leczenie jest dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego dziecka i może obejmować terapie wspomagające rozwój. Niektórzy lekarze mogą powiedzieć, że dziecko nigdy nie będzie chodzić ani mówić. To prawda, że niektóre dzieci nie osiągną tych umiejętności. Jednak niektóre dzieci nauczyły się chodzić i komunikować, a wczesna interwencja terapeutyczna może być pomocna.
Badania nad znalezieniem leków i leczenia zaburzenia niedoboru CDKL5 są prowadzone aktywnie. Międzynarodowa Fundacja Badań nad CDKL5 (IFCR) intensywnie pracuje nad znalezieniem metod leczenia i lekarstwa na CDKL5. Fundacja nadal finansuje różnorodne projekty badań naukowych, a jej Centra Doskonałości zapewniają niezbędne badania kliniczne, które są kluczowe dla sukcesu badań nad tym schorzeniem, w tym terapii genetycznych.
Multidyscyplinarne zespoły badają objawy i problemy związane z CDKL5, konstruując naturalną historię tego schorzenia. Specjaliści nadal badają nowe sposoby diagnozowania i leczenia tego schorzenia, aby zapewnić pacjentom najwyższy poziom opieki.
Niektóre dzieci mogą również mieć możliwość uczestniczenia w badaniach klinicznych dotyczących CDKL5. Trwają badania nad nowymi terapiami i metodami leczenia, które dają nadzieję na lepszą przyszłość dla dzieci z tym schorzeniem.
Otrzymanie diagnozy zaburzenia niedoboru CDKL5 otwiera świat niepewności, pytań i obaw. Rodziny nie są jednak same. Istnieją organizacje wsparcia i grupy rodzin, które pomagają w radzeniu sobie z codziennymi wyzwaniami związanymi z opieką nad dzieckiem z tym schorzeniem.
Znalezienie „nowej normalności" dla rodzin CDKL5 jest ciągłym procesem. Gdy tylko rodzice opanują jeden etap lub wyzwanie, pojawia się coś nowego. Ważne jest, aby rodzice pamiętali również o własnej opiece nad sobą, pomocy rodzeństwu i dbaniu o związek małżeński.
Liczba objawów, których doświadcza dziecko, i stopień, w jakim je przeżywa, będą unikalne dla każdego dziecka. Ważna wiadomość brzmi: rodzice nie mogą przewidzieć wszystkich możliwych wyników, a każde dziecko rozwija się we własnym tempie.
Mutacja genu CDKL5 nie jest winą rodziców. Nikt nie wie dokładnie, co powoduje mutację genu CDKL5, ale wiadomo, że rodzice nie zrobili nic w czasie ciąży, co spowodowało ten stan, i nie mogli nic zrobić, aby temu zapobiec.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
