W skrócie

Zakażenia pochwy i sromu są jednymi z najczęstszych powodów, dla których kobiety odwiedzają lekarza. Większość kobiet doświadczy co najmniej jednego takiego zakażenia w swoim życiu, a wiele z nich będzie miało nawracające objawy.

Czym jest zakażenie narządów płciowych u kobiety

Zapalenie pochwy (łac. vaginitis) to stan, w którym pochwa staje się zapalna lub podrażniona. Czasami określenie to odnosi się również do stanów zapalnych sromu (zewnętrznej części narządów płciowych, w tym warg sromowych i łechtaczki) bez zakażenia. Kiedy dotknięte są zarówno pochwa, jak i srom, schorzenie nazywa się zapaleniem sromu i pochwy.

Zakażenia pochwy są jednymi z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza ginekologicznego, stanowiąc miliony konsultacji każdego roku. Są to tak powszechne dolegliwości, że szacuje się, iż co najmniej 75% kobiet doświadczy przynajmniej jednego epizodu zakażenia drożdżakowego w swoim życiu, a około połowa będzie miała dwa lub więcej takich epizodów.

Wiele kobiet odczuwa niepokój, wstyd i obawy związane z higieną, szczególnie gdy dolegliwości powracają. Badania wykazały negatywny wpływ na jakość życia kobiet cierpiących na zakażenia pochwy.

Objawy zakażeń

Zakażenia narządów płciowych u kobiet mogą powodować różne objawy. Do najczęstszych należą:

Swędzenie lub pieczenie w okolicy pochwy lub sromu
Nietypowa upława z pochwy
Nieprzyjemny zapach
Zaczerwienienie i obrzęk sromu
Niewielkie nacięcia lub pęknięcia skóry sromu
Pieczenie podczas oddawania moczu
Ból podczas stosunku płciowego

Objawy mogą się różnić w zależności od rodzaju zakażenia. Na przykład, zakażenie drożdżakowe często powoduje gęstą, białą upławę przypominającą wyglądem twarożek, podczas gdy bakteryjne zakażenie pochwy może wywoływać szarawą upławę z intensywnym rybim zapachem.

Ważne jest, aby pamiętać, że objawy zakażenia pochwy mogą być podobne do objawów innych schorzeń dotyczących narządów płciowych. Dlatego nie należy samodzielnie stawiać diagnozy – zawsze warto skontaktować się z lekarzem, który przeprowadzi dokładne badanie.

Najczęstsze rodzaje zakażeń pochwy

Bakteryjne zakażenie pochwy

Bakteryjne zakażenie pochwy (bakteryjna waginoza, BV) jest najczęstszą przyczyną zakażeń pochwy, odpowiadając za 40-50% przypadków, w których udaje się zidentyfikować przyczynę. Zdrowa pochwa zawiera równowagę wielu różnych rodzajów bakterii, drożdży i innych drobnoustrojów. Czasami jednak ta równowaga zostaje zaburzona i jeden rodzaj bakterii zaczyna się namnażać zbyt intensywnie.

BV najczęściej występuje u kobiet w wieku 15-44 lat i jest najczęstszym schorzeniem pochwy w tej grupie wiekowej. Zakażenie to może powodować szarawobiałą upławę z silnym rybim zapachem.

Naukowcy nie znają dokładnej przyczyny BV, jednak wiedzą, że stan ten występuje najczęściej u kobiet aktywnych seksualnie. Irygacje pochwy, nieuważanie prezerwatyw oraz posiadanie nowego lub wielu partnerów seksualnych może zaburzać naturalną równowagę bakterii w pochwie, zwiększając ryzyko wystąpienia BV.

Zakażenie drożdżakowe

Zakażenie drożdżakowe pochwy powstaje, gdy grzyb zwany Candida rozwija się nadmiernie. Candida zwykle występuje w organizmie w niewielkich ilościach, co jest całkowicie normalne i zdrowe. Jednakże gdy równowaga zostaje zaburzona, grzyb ten zaczyna się szybko namnażać, prowadząc do zakażenia.

Zakażenie drożdżakowe może powodować swędzenie, pieczenie i zaczerwienienie sromu oraz zmiany w konsystencji upławy z pochwy. Charakterystyczna jest gęsta, biała upława przypominająca twarożek. Do 3 na 4 kobiety będzie miało co najmniej jedno zakażenie drożdżakowe w swoim życiu, a około połowa wszystkich kobiet będzie miała dwa lub więcej takich epizodów.

Zakażenie drożdżakowe nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, chociaż może być przekazywane partnerowi podczas stosunku.

Rzęsistkowica

Rzęsistkowica (trichomoniasis) to zakażenie przenoszone drogą płciową, które odpowiada za 15-20% przypadków zakażeń pochwy. Choć nie wszystkie kobiety z tym zakażeniem mają objawy, u niektórych może ono powodować upławę, swędzenie i inne dolegliwości.

Zapalenie niepochodzące z zakażenia

Nie wszystkie przypadki podrażnienia pochwy i sromu są spowodowane zakażeniem. Objawy mogą wynikać z innych przyczyn, takich jak:

Podrażnienie chemiczne spowodowane przez produkty higieny osobistej, płyny do kąpieli, detergenty do prania, prezerwatywy lub środki plemnikobójcze
Zapalenie atroficzne pochwy związane z niskim poziomem estrogenu, najczęściej występujące po menopauzie
Reakcje alergiczne na różne substancje

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zakażenia pochwy mogą być spowodowane wieloma różnymi czynnikami. Zrozumienie tych przyczyn może pomóc w zapobieganiu przyszłym infekcjom.

Czynniki zwiększające ryzyko bakteryjnego zakażenia pochwy

Chociaż bakteryjne zakażenie pochwy może wystąpić bez aktywności seksualnej, pewne czynniki zwiększają ryzyko jego wystąpienia:

Irygacje pochwy (przepłukiwanie pochwy wodą lub innymi płynami)
Nieużywanie prezerwatyw
Posiadanie nowego partnera seksualnego lub wielu partnerów

Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia drożdżakowego

Wiele rzeczy może przyczynić się do wystąpienia zakażenia drożdżakowego. Do najczęstszych przyczyn należą:

Niekontrolowana cukrzyca – wysokie stężenie cukru we krwi może sprzyjać rozwojowi drożdży w pochwie
Stosowanie antybiotyków – ponieważ antybiotyki zabijają zarówno dobre, jak i złe bakterie, częściej występują zakażenia drożdżakowe podczas ich przyjmowania
Ciąża, menopauza lub karmienie piersią – zmiany hormonalne w tych okresach mogą zaburzać równowagę bakteryjną w pochwie
Zaburzenia układu odpornościowego, które mogą pozwolić drożdżom na niekontrolowany wzrost
Aktywność seksualna – zakażenie może być przekazane partnerowi

Podrażnienia związane z produktami

Substancje chemiczne zawarte w niektórych produktach mogą podrażniać delikatną skórę pochwy i sromu. Należą do nich:

Mydła i środki do higieny intymnej
Rozpylacze i dezodoranty do okolic intymnych
Detergenty do prania i płyny do zmiękczania tkanin
Prezerwatywy i środki plemnikobójcze
Syntetyczna bielizna

Rozpoznanie

Prawidłowe rozpoznanie zakażenia pochwy wymaga wizyty u lekarza. Samodzielne diagnozowanie nie jest dokładne i może prowadzić do większego stresu oraz opóźnień w leczeniu.

Podczas wizyty lekarz zbierze wywiad dotyczący objawów i przeprowadzi badanie ginekologiczne. Diagnoza jest stawiana na podstawie połączenia objawów klinicznych, wyników badania przedmiotowego oraz badań laboratoryjnych.

Badania diagnostyczne

Lekarz może pobrać próbkę upławy z pochwy do badania mikroskopowego. Badanie to pozwala zidentyfikować rodzaj zakażenia:

Badanie w preparacie na świeżo z zastosowaniem roztworu fizjologicznego lub wodorotlenku potasu (KOH) może ujawnić obecność drożdży, strzępek grzybni lub bakterii
Pomiar pH pochwy – prawidłowe pH pochwy wynosi poniżej 4,5. Wyższe wartości mogą wskazywać na bakteryjne zakażenie pochwy
Posiew hodowlany może być pomocny w rozpoznaniu zakażeń drożdżakowych wywołanych przez inne gatunki niż Candida albicans
Nowsze testy laboratoryjne wykrywające DNA bakterii lub aktywność enzymatyczną

W przypadku podejrzenia chorób przenoszonych drogą płciową, takich jak rzęsistkowica, zalecane są bardziej zaawansowane testy, na przykład testy amplifikacji kwasów nukleinowych.

Leczenie

Leczenie zakażeń pochwy zależy od ich przyczyny. Prawidłowe rozpoznanie jest kluczowe dla wyboru odpowiedniej terapii.

Leczenie bakteryjnego zakażenia pochwy

Bakteryjne zakażenie pochwy jest leczone za pomocą antybiotyków. Najczęściej stosowane opcje to:

Metronidazol w tabletkach do stosowania doustnego (400 mg lub 500 mg dwa razy dziennie przez 7 dni)
Metronidazol w postaci żelu dopochwowego
Klindamycyna (300 mg doustnie dwa razy dziennie przez 7 dni)

W przypadku kobiet w ciąży leczenie bakteryjnego zakażenia pochwy jest bardzo ważne. W idealnej sytuacji należy unikać metronidazolu w pierwszym trymestrze ciąży.

Leczenie zakażenia drożdżakowego

Zakażenia drożdżakowe są leczone lekami przeciwgrzybiczymi. Dostępne są zarówno preparaty miejscowe, jak i doustne:

Flukonazol w postaci pojedynczej dawki doustnej (150 mg lub 200 mg)
Mikonazol w postaci czopków dopochwowych (200 mg na noc przez 3 noce)
Klotrimazol w postaci tabletek dopochwowych (100 mg na noc przez 7 nocy)
Nystatyna w postaci czopków dopochwowych

Podczas ciąży zalecane są wyłącznie preparaty miejscowe – leki przeciwgrzybicze w tabletkach nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży.

Leczenie rzęsistkowicy

Rzęsistkowica jest leczona doustnymi lekami przeciwpasożytniczymi:

Metronidazol (2 gramy w pojedynczej dawce lub 400-500 mg dwa razy dziennie przez 7 dni)
Tynidazol (2 gramy w pojedynczej dawce lub 500 mg dwa razy dziennie przez 5 dni)

W przypadku rzęsistkowicy ważne jest również leczenie partnera seksualnego, aby zapobiec ponownemu zakażeniu.

Leczenie zapalenia niepochodzącego z zakażenia

Leczenie stanów zapalnych niepochodzących z zakażenia powinno być skierowane na przyczynę wywołującą objawy. Zapalenie atroficzne pochwy związane z niskim poziomem estrogenu można leczyć za pomocą terapii hormonalnej oraz preparatów niehormonalnych. Zapalenie zapalne może ustąpić po zastosowaniu klindamycyny miejscowo oraz steroidów.

Jak zapobiegać zakażeniom

Chociaż nie zawsze można zapobiec zakażeniom pochwy, istnieją sposoby, które mogą zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia.

Podstawowe zasady higieny

Pochwa jest narządem samooczyszczającym się i nie wymaga specjalnych zabiegów higienicznych. Wystarczy podstawowa pielęgnacja:

Myj zewnętrzne narządy płciowe (srom) wodą i mydłem bez zapachu podczas codziennej kąpieli
Zawsze ocieraj się od przodu do tyłu po skorzystaniu z toalety
Unikaj nadmiernego mycia i stosowania produktów chemicznych, które mogą powodować podrażnienia
Nie stosuj irygacji pochwy – może to zaburzyć naturalne środowisko bakteryjne, powodując zakażenia lub podrażnienia

Odpowiednia bielizna i ubrania

Wybór odpowiedniej bielizny może pomóc w utrzymaniu zdrowia intymnego:

Noś bawełnianą bieliznę, która pozwala skórze oddychać
Unikaj obcisłych spodni i rajstop przez długi czas
Zmieniaj mokre ubrania, takie jak stroje kąpielowe lub odzież sportową, jak najszybciej po użyciu

Praktyki seksualne

Niektóre praktyki mogą pomóc zmniejszyć ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową oraz zaburzeń równowagi bakteryjnej:

Używaj prezerwatyw za każdym razem podczas stosunku płciowego
Ogranicz liczbę partnerów seksualnych
Unikaj stosunku płciowego, jeśli ty lub twój partner macie objawy zakażenia

Zdrowy styl życia

Ogólny stan zdrowia wpływa na zdrowie intymne. Niektóre zmiany w stylu życia mogą pomóc zapobiegać zakażeniom:

Kontroluj poziom cukru we krwi, jeśli masz cukrzycę
Rozważ przyjmowanie probiotyków podczas stosowania antybiotyków
Ogranicz spożycie cukru i produktów wysoko przetworzonych, które mogą sprzyjać wzrostowi drożdży
Jedz zdrową, zbilansowaną dietę bogatą w warzywa i pełnoziarniste produkty

Unikaj produktów drażniących

Wiele produktów może podrażniać delikatną skórę okolic intymnych:

Unikaj perfumowanych mydeł, żeli pod prysznic i produktów do higieny intymnej
Nie używaj rozpylaczy, dezodorantów ani pudrów na obszarze genitalnym
Wybieraj detergenty do prania bez zapachów i płyny do zmiękczania tkanin
Jeśli używasz środków nawilżających lub lubrykantów intymnych, wybieraj produkty bez zapachów i innych chemikaliów

Jeśli doświadczasz nawracających zakażeń pochwy lub jeśli objawy nie ustępują pomimo leczenia, skontaktuj się z lekarzem. Może to wymagać dodatkowych badań lub innego podejścia terapeutycznego.

Zakażenie narządów płciowych u kobiety

Badania kliniczne: Zakażenie narządów płciowych u kobiety