Zapalny guz miofibroblastyczny Leczenie

Jak leczymy zapalny guz miofibroblastyczny – cele i możliwości terapii

Leczenie zapalnego guza miofibroblastycznego koncentruje się przede wszystkim na całkowitym usunięciu zmian nowotworowych i zapobieganiu ich powrotowi. Głównym celem terapii jest zapewnienie pacjentowi jak najdłuższego okresu bez objawów choroby oraz utrzymanie dobrej jakości życia. U niektórych pacjentów, zwłaszcza gdy guz wyrósł w trudno dostępnych miejscach lub jest zbyt duży, aby go usunąć, ważne staje się opanowanie objawów choroby i zahamowanie jej postępu1.

Wybór metody leczenia zależy od wielu czynników indywidualnych. Lekarze biorą pod uwagę umiejscowienie guza, jego wielkość, czy znajduje się w jednym miejscu, czy rozprzestrzenił się na inne narządy, a także ogólny stan zdrowia pacjenta i jego wiek. U dzieci i młodych dorosłych, u których ten guz występuje najczęściej, planowanie leczenia wymaga szczególnej ostrożności, aby uniknąć zbędnych powikłań i zachować prawidłowy rozwój organizmu2.

W medycynie istnieją zarówno standardowe metody leczenia, zatwierdzone przez towarzystwa medyczne i szeroko stosowane w praktyce klinicznej, jak i eksperymentalne terapie badane w ramach badań klinicznych (ang. clinical trials). Te drugie dają pacjentom dostęp do innowacyjnych leków i podejść terapeutycznych, które mogą być szczególnie pomocne w przypadkach, gdy standardowe leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub gdy guz nie nadaje się do operacji3.

Decyzje terapeutyczne podejmowane są przez zespół specjalistów, w tym chirurgów, onkologów i patologów. Każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia, a lekarze regularnie monitorują odpowiedź organizmu na leczenie i gotowi są dostosować strategię w zależności od rozwoju sytuacji. W niektórych przypadkach możliwe jest połączenie różnych metod leczenia, aby osiągnąć najlepszy efekt4.

Standardowe metody leczenia zapalnego guza miofibroblastycznego

Podstawowym i najskuteczniejszym sposobem leczenia zapalnego guza miofibroblastycznego pozostaje całkowite chirurgiczne wycięcie guza. Operacja ma na celu usunięcie całej zmiany nowotworowej wraz z marginesem zdrowych tkanek, co minimalizuje ryzyko nawrotu choroby. Gdy chirurg jest w stanie usunąć cały guz bez pozostawienia jakichkolwiek komórek nowotworowych w miejscu operacji, szanse na wyleczenie są bardzo wysokie2.

Niestety, nie zawsze pełne usunięcie guza jest możliwe. Zdarza się, że zmiana nowotworowa znajduje się w trudno dostępnym miejscu, na przykład blisko ważnych narządów lub struktur naczyniowych i nerwowych, których uszkodzenie podczas operacji mogłoby prowadzić do poważnych powikłań. W takich sytuacjach chirurdzy często starają się usunąć jak największą część guza, ale muszą pozostawić część tkanki nowotworowej na miejscu. To niestety zwiększa ryzyko nawrotu choroby w przyszłości5.

U pacjentów, u których guz nie może być operowany z powodu jego rozległości, lokalizacji lub obecności przerzutów do odległych narządów, lekarze rozważają inne opcje terapeutyczne. W przeszłości próbowano stosować chemioterapię – czyli leczenie za pomocą leków, które zabijają szybko dzielące się komórki nowotworowe. Jednakże, konwencjonalne leki chemioterapeutyczne, takie jak standardowe cytotoksyny stosowane w onkologii, wykazują ograniczoną skuteczność w przypadku zapalnego guza miofibroblastycznego6.

W niektórych doniesieniach medycznych opisano przypadki pacjentów, którzy odnieśli korzyści z leczenia niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ). Te powszechnie dostępne leki, znane z działania przeciwbólowego i przeciwzapalnego, w wybranych przypadkach mogły prowadzić do zmniejszenia guza lub zatrzymania jego wzrostu. Mechanizm tego działania nie jest w pełni poznany, ale prawdopodobnie wiąże się z tłumieniem procesów zapalnych, które towarzyszą rozwojowi guza77.

Sporadycznie pojawiają się również doniesienia o zastosowaniu kortykosteroidów (steroidów) w leczeniu zapalnego guza miofibroblastycznego. W niektórych przypadkach krótkotrwałe podawanie steroidów doustnie doprowadziło do zmniejszenia się guza i długotrwałej remisji. Niemniej jednak są to przypadki jednostkowe, a efekt leczenia steroidami nie jest przewidywalny i nie może być uznany za standardową metodę postępowania88.

Jeśli po operacji okaże się, że chirurg nie był w stanie usunąć całego guza, pacjent pozostaje pod ścisłą obserwacją lekarską. Regularnie wykonuje się badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, aby monitorować, czy guz nie wraca i nie rośnie. W razie nawrotu choroby rozważa się kolejną operację lub zastosowanie dodatkowych form terapii9.

Terapie celowane badane w ramach badań klinicznych

W ostatnich latach zaobserwowano znaczący postęp w leczeniu zapalnego guza miofibroblastycznego dzięki odkryciu, że komórki tego nowotworu często wykazują specyficzne zmiany molekularne. U około połowy pacjentów z tym guzem stwierdza się obecność nieprawidłowej aktywności białka zwanego ALK (ang. anaplastic lymphoma kinase – kinaza chłoniaka anaplastycznego). Ta nieprawidłowość jest wynikiem rearanżacji genetycznych, czyli przebudowy materiału genetycznego, która prowadzi do nadmiernej aktywności tego białka i niekontrolowanego wzrostu komórek110.

Odkrycie to otworzyło drogę do zastosowania inhibitorów kinazy ALK – leków, które w sposób celowany blokują działanie nieprawidłowego białka ALK, hamując tym samym wzrost guza. Te substancje były już wcześniej z powodzeniem stosowane w leczeniu niektórych typów raka płuc, co zachęciło badaczy do przetestowania ich skuteczności w zapalnym guzie miofibroblastycznym11.

Pierwszym lekiem z grupy inhibitorów ALK, który zyskał formalne zatwierdzenie do leczenia nieoperacyjnego zapalnego guza miofibroblastycznego ALK-dodatniego, jest kryzotynib (crizotinib). W 2020 roku amerykańska agencja FDA (Food and Drug Administration) zatwierdziła kryzotynib do leczenia pacjentów, u których guz nie może być usunięty chirurgicznie. Lek ten jest dostępny w postaci tabletek do codziennego przyjmowania11.

Kryzotynib działa poprzez blokowanie aktywności białka ALK wewnątrz komórek nowotworowych, co prowadzi do zahamowania sygnałów wzrostowych i zmusza komórki do zaprzestania niekontrolowanego podziału. W wielu przypadkach zastosowanie kryzotynibu prowadzi do zmniejszenia rozmiarów guza, a czasem nawet do jego całkowitego zaniku. Pacjenci odczuwają również poprawę objawów i ogólnej jakości życia35.

Poza kryzotynibem, w literaturze medycznej opisano również skuteczne zastosowanie innych inhibitorów ALK w leczeniu zapalnego guza miofibroblastycznego. Do leków tych zalicza się cerytynib (ceritinib), alektynib (alectinib), brygatynib (brigatinib) oraz lorlatynib (lorlatinib). Każdy z tych leków ma nieco inny sposób działania i może być skuteczny u pacjentów, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło efektu lub u których guz rozwinął oporność na pierwszy zastosowany inhibitor ALK11.

Inhibitory ALK nowej generacji, takie jak lorlatynib, wykazują zdolność do pokonywania niektórych mechanizmów oporności, które mogą rozwinąć się podczas leczenia. Oporność na lek to zjawisko, w którym komórki nowotworowe przystosowują się do działania leku i zaczynają ponownie rosnąć pomimo kontynuacji terapii. Stosowanie kolejnych linii inhibitorów ALK pozwala na sekwencyjne leczenie, co daje pacjentom dłuższy czas bez progresji choroby11.

Oprócz inhibitorów ALK, w niektórych przypadkach zapalnego guza miofibroblastycznego wykrywa się inne zmiany molekularne, które również mogą być celem leczenia celowanego. Badania wykazały obecność fuzji genowych, czyli nieprawidłowych połączeń fragmentów różnych genów, obejmujących geny takie jak ROS1, NTRK3, RET czy PDGFRB. Choć te zmiany występują rzadziej niż rearanżacje ALK, stanowią one potencjalny cel dla odpowiednich inhibitorów kinaz, które są dostępne lub znajdują się w fazie badań klinicznych10.

Badania kliniczne nad inhibitorami ALK w zapalnym guzie miofibroblastycznym obejmują różne fazy. W fazie I badacze oceniają bezpieczeństwo nowego leku, określają odpowiednią dawkę i monitorują działania niepożądane. W fazie II sprawdzają skuteczność leku u większej grupy pacjentów i gromadzą dane na temat odpowiedzi na leczenie. W fazie III lek jest porównywany z dotychczasowym standardowym leczeniem, aby udowodnić jego przewagę terapeutyczną6.

Wstępne wyniki badań klinicznych z zastosowaniem inhibitorów ALK są obiecujące. U znacznej części pacjentów zaobserwowano zmniejszenie rozmiarów guza, ustąpienie objawów klinicznych, takich jak ból czy gorączka, oraz poprawę w zakresie parametrów laboratoryjnych. Leki te charakteryzują się zazwyczaj dobrym profilem bezpieczeństwa, a działania niepożądane, jeśli występują, są najczęściej łagodne i dają się kontrolować35.

Badania kliniczne nad leczeniem zapalnego guza miofibroblastycznego prowadzone są w wielu miejscach na świecie, w tym w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. Pacjenci kwalifikujący się do udziału w badaniach klinicznych to przede wszystkim osoby, u których guz nie nadaje się do chirurgicznego usunięcia, u których doszło do nawrotu choroby lub które nie reagują na dotychczasowe leczenie. Udział w badaniu klinicznym daje szansę na dostęp do nowoczesnych terapii, które jeszcze nie są powszechnie dostępne, ale wymaga spełnienia określonych kryteriów kwalifikacyjnych312.

Najczęściej stosowane metody leczenia

• Chirurgiczne wycięcie guza
  • Całkowite usunięcie zmiany nowotworowej wraz z marginesem zdrowych tkanek
  • Metoda z wyboru, gdy guz jest dostępny operacyjnie
  • Przy pełnym wycięciu daje najlepsze szanse na wyleczenie
  • Wiąże się z najmniejszym ryzykiem nawrotu
• Inhibitory kinazy ALK
  • Kryzotynib – zatwierdzony przez FDA w 2020 roku do leczenia nieoperacyjnego zapalnego guza miofibroblastycznego ALK-dodatniego
  • Cerytynib, alektynib, brygatynib, lorlatynib – inhibitory nowej generacji stosowane w kolejnych liniach leczenia
  • Leki działające celowane, blokujące aktywność nieprawidłowego białka ALK
  • Prowadzą do zmniejszenia rozmiarów guza i poprawy jakości życia
  • Skuteczne tylko u pacjentów z potwierdzoną rearanżacją ALK
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
  • W niektórych przypadkach mogą prowadzić do zmniejszenia guza
  • Działanie prawdopodobnie związane z tłumieniem procesów zapalnych towarzyszących guzowi
  • Ograniczona skuteczność, stosowane w wybranych przypadkach
• Steroidy (kortykosteroidy)
  • Sporadyczne doniesienia o skuteczności w krótkotrwałym podawaniu doustnym
  • Efekt nieprzewidywalny, nie stanowią standardowej metody leczenia
  • Mogą prowadzić do zmniejszenia guza w wybranych przypadkach
• Chemioterapia konwencjonalna
  • Ograniczona skuteczność w zapalnym guzie miofibroblastycznym
  • Standardowe leki chemioterapeutyczne rzadko przynoszą trwałą korzyść
  • Rozważana w sytuacjach, gdy inne metody leczenia nie są dostępne