Zespół jelita drażliwego

Czym jest zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (w skrócie IBS, od angielskiej nazwy Irritable Bowel Syndrome) to grupa objawów, które wpływają na układ trawienny. Jest to powszechna, lecz dokuczliwa choroba przewodu pokarmowego, która dotyczy jelit1.

Osoby z zespołem jelita drażliwego doświadczają objawów obejmujących ból brzucha i skurcze. Zespół może powodować częste biegunki, zaparcia lub oba te problemy naprzemiennie. Co ważne, IBS nie powoduje uszkodzenia tkanek w przewodzie pokarmowym ani nie zwiększa ryzyka poważniejszych schorzeń, takich jak rak jelita grubego1.

Zespół jelita drażliwego jest stanem przewlekłym, czyli długotrwałym, którym większość ludzi może jednak zarządzać poprzez zmianę swoich nawyków żywieniowych, przyjmowanie leków oraz terapię behawioralną1.

IBS jest jednym z wielu schorzeń znanych jako czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego. Oznacza to, że chociaż nie występują żadne nieprawidłowości strukturalne i nic nieprawidłowego nie widać w badaniach, jelita mogą funkcjonować w sposób zaburzony2.

Typy zespołu jelita drażliwego

Badacze dzielą zespół jelita drażliwego na kategorie w zależności od tego, jak wygląda stolec w dniach, kiedy występują nasilone objawy. Większość osób z IBS ma prawidłowe wypróżnienia w niektóre dni i nieprawidłowe w inne. Te nieprawidłowe dni określają rodzaj zespołu jelita drażliwego1.

Wyróżnia się następujące typy:

• IBS z zaparciem (IBS-C) – większość stolca jest twarda i grudkowata
• IBS z biegunką (IBS-D) – większość stolca jest luźna i wodnista
• IBS z mieszanymi nawykami wypróżniania (IBS-M) – występują zarówno twarde i grudkowate wypróżnienia, jak i luźne i wodniste

Różnice między typami są istotne, ponieważ niektóre leczenie działa tylko w przypadku określonych rodzajów IBS1.

Jak często występuje zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego jest bardzo powszechny. Częstość występowania IBS w różnych krajach jest zróżnicowana – dotyka od 4 do 10 procent populacji światowej3. W Ameryce Północnej szacuje się, że częstość występowania zespołu jelita drażliwego wynosi od 5 do 10 procent, z największą liczbą przypadków w wieku od 20 do 39 lat4.

IBS dotyka niemal dwukrotnie więcej kobiet niż mężczyzn54. Badanie dotyczące bólu miednicy u transpłciowych mężczyzn i osób o różnorodnej tożsamości płciowej przypisanych przy urodzeniu jako kobiety wykazało, że nieco ponad jedna trzecia z nich miała IBS3.

Lekarze mogą zdiagnozować IBS na każdym etapie życia, ale najczęstszy wiek diagnozy przypada na okres między 20 a 40 rokiem życia3.

Objawy zespołu jelita drażliwego

Najczęstszym objawem zespołu jelita drażliwego jest ból brzucha, często opisywany jako uczucie skurczu. Brak bólu brzucha praktycznie wyklucza rozpoznanie IBS4. Inne powszechne objawy to biegunka, zaparcie lub naprzemienne występowanie biegunki i zaparcia4.

Osoby z zespołem jelita drażliwego mogą doświadczać objawów, które zwykle są bardziej nasilone w postaci biegunki lub zaparcia. Objawy mogą być łagodne lub poważne i różnią się u poszczególnych osób. Mogą pojawiać się i ustępować oraz zmieniać się z czasem2.

Do najczęstszych objawów IBS należą12:

• ból brzucha
• uczucie pełności
• gazy i wzdęcia
• skurcze brzucha
• uogólniony ból brzucha
• nieprawidłowa konsystencja stolca
• wydzielanie śluzu
• pilna potrzeba wypróżnienia
• uczucie niepełnego wypróżnienia

Objawy często pojawiają się, gdy następuje zmiana w częstotliwości wypróżnień. Dyskomfort związany z IBS często zmniejsza się po wypróżnieniu2.

Inne objawy mogą obejmować6:

• utratę apetytu
• nudności lub wymioty
• zmęczenie
• odbijanie lub nadmierne wiatry
• ból podczas stosunku płciowego
• nasilenie objawów podczas menstruacji

Ważne jest, aby pamiętać, że oddawanie krwi, biegunka budzącą ze snu lub niezamierzona utrata wagi powyżej 2 kg nie są normalne w przypadku IBS. Jeśli tak się dzieje, należy skonsultować się z lekarzem6.

Przyczyny i mechanizm powstawania

Chociaż nie ma jednoznacznej przyczyny zespołu jelita drażliwego, objawy IBS wydają się występować w wyniku nieprawidłowego funkcjonowania lub komunikacji między układem nerwowym a mięśniami jelita. Ta nieprawidłowa regulacja może powodować, że jelito staje się „podrażnione" lub bardziej wrażliwe2.

Mięśnie w ścianie jelita mogą kurczyć się zbyt mocno lub zbyt słabo, a nawet zbyt wolno lub zbyt szybko w określonych momentach. Chociaż nie ma fizycznej przeszkody dla stolca, pacjent może odczuwać skurcze tak, jakby istniała blokada w przepływie stolca przez okrężnicę2.

Lekarze określają IBS jako zaburzenie komunikacji między jelitem a mózgiem, nazywane również zaburzeniem interakcji jelitowo-mózgowej. Nerwy zaopatrują jelito i umożliwiają mu prawidłowe funkcjonowanie. W IBS występuje błąd w tej interakcji, który powoduje objawy3.

IBS występuje niemal dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Czasami IBS pojawia się po infekcji jelitowej – jest to znane jako poinfekcyjny IBS2.

Jako możliwe przyczyny IBS rozważano czynniki środowiskowe, czynniki genetyczne, bakteryjną fermentację w jelicie, nadmierny wzrost bakterii, nietolerancję pokarmową, zmienioną ruchliwość jelita, nadwrażliwość jelitową, zmienione przetwarzanie układu nerwowego oraz zmiany w regulacji hormonalnej2.

Najnowsze badania sugerują, że objawy IBS nie są wszystkie powodowane przez jeden mechanizm, ale są wynikiem różnych mechanizmów działających na jelita2.

Rozpoznanie

Zespół jelita drażliwego definiuje się jako dyskomfort lub ból brzucha związany ze zmianą nawyków wypróżniania przez co najmniej trzy dni w miesiącu w ciągu ostatnich trzech miesięcy, przy braku choroby organicznej4.

Nie ma specyficznego testu na IBS. Lekarz może zlecić testy, aby upewnić się, że nie masz innych chorób. Testy te mogą obejmować pobieranie próbek stolca, badania krwi i prześwietlenia. Lekarz może również wykonać badanie zwane sigmoidoskopią lub kolonoskopią5.

Rutynowe badania krwi i stolca nie są zalecane w diagnostyce IBS. Jednak należy rozważyć rutynowe testowanie w kierunku celiakii (choroby trzewnej) u pacjentów z biegunką dominującą lub mieszaną postacią IBS4.

Obecność objawów alarmowych u pacjentów z objawami IBS powinna skłonić do dodatkowych badań z kolonoskopią i biopsją w celu wykluczenia innych schorzeń4.

Jeśli podejrzewasz, że masz IBS, omów swoje objawy z lekarzem przed wypróbowaniem jakichkolwiek metod leczenia6.

Leczenie i postępowanie

Celami leczenia są złagodzenie objawów i poprawa jakości życia. Ćwiczenia fizyczne, antybiotyki, leki przeciwskurczowe, olejek miętowy i probiotyki wydają się poprawiać objawy4.

Lekarze mogą leczyć zespół jelita drażliwego, zalecając zmiany w tym, co jesz, oraz inne zmiany stylu życia, leki, probiotyki i terapie zdrowia psychicznego. Może być konieczne wypróbowanie kilku metod leczenia, aby zobaczyć, co działa najlepiej. Lekarz może pomóc znaleźć odpowiedni plan leczenia7.

Dostępne są różne leki, które mogą pomóc złagodzić objawy. Lekarz doradzi, które leki są odpowiednie do wypróbowania6.

Leczenie lekami przeciwdepresyjnymi i terapiami psychologicznymi jest również skuteczne w poprawie objawów w porównaniu ze standardową opieką4.

Dostępne bez recepty środki przeczyszczające i przeciwbiegunkowe mogą poprawić częstotliwość wypróżnień, ale nie ból4.

Lubiprostonu jest skuteczny w leczeniu IBS z dominującym zaparciem, a alosetron (z ograniczeniami stosowania w Stanach Zjednoczonych) i tegaserod (dostępny tylko do użytku w nagłych przypadkach w Stanach Zjednoczonych) są zatwierdzone dla pacjentów z ciężkimi objawami, u których konwencjonalna terapia okazała się nieskuteczna4.

Dieta i zmiany stylu życia

Nie ma jednej diety ani leku, który działa dla wszystkich osób z zespołem jelita drażliwego. Istnieją jednak rzeczy, które mogą pomóc, jeśli zdiagnozowano IBS – poprawiają objawy lub unikają ich pogorszenia8.

Zalecenia, co należy robić88:

• staraj się jeść zdrową, zbilansowaną dietę
• prowadź dziennik tego, co jesz, i wszelkich objawów, które wystąpią – staraj się unikać rzeczy, które wywołują IBS
• staraj się pić co najmniej 8 do 10 porcji płynów (około 1,5 litra) dziennie, takich jak woda lub napoje bezkofeinowe, na przykład herbatki ziołowe
• staraj się znajdować sposoby na relaks
• uprawiaj dużo ćwiczeń fizycznych
• spróbuj probiotyków przez miesiąc – mogą pomóc na objawy spowodowane zmianami w bakteriach jelitowych

Czego nie należy robić88:

• nie opóźniaj ani nie pomijaj posiłków
• nie jedz zbyt szybko
• nie jedz dużo tłustych, pikantnych lub przetworzonych potraw
• nie jedz więcej niż 3 porcje świeżych owoców dziennie (jedna porcja to 80 g)
• nie pij więcej niż 3 filiżanki herbaty, kawy lub innych napojów z kofeiną dziennie
• nie pij dużo alkoholu ani napojów gazowanych

Życie z zespołem jelita drażliwego

Chociaż objawy IBS mogą wpływać na codzienne decyzje, przygotowanie jest kluczem do skutecznego zarządzania. Solidne planowanie wyeliminuje nerwowość i strach, które mogą powstrzymywać od udziału w ulubionych aktywnościach9.

Warto mieć ze sobą rzeczy, które sprawiają, że czujesz się komfortowo. Trzymanie plecaka pełnego i gotowego w samochodzie, pod biurkiem lub czekającego przy drzwiach pozwoli na spontaniczny udział w niespodziewanych wydarzeniach życia. Może on zawierać9:

• zmianę ubrania
• chusteczki nawilżane
• potrzebne leki lub środki zaradcze
• zdrowe przekąski
• wodę do picia

Planowanie aktywności, które sprawiają przyjemność lub są ważne dla celów, to wzmacniający krok w kierunku proaktywnego życia z IBS9.

Dobry sen nocny jest ważny. Chociaż związek między bezsennością a IBS wciąż wymaga dalszych badań, jeśli jesteś genetycznie podatny na bezsenność, możesz mieć zwiększone ryzyko IBS. Jeśli żyjesz z IBS, zły sen może powodować dodatkowe problemy żołądkowo-jelitowe10.

Życie z IBS jest trudne. Może być wymagające, bolesne, a czasem nawet żenujące. Stawienie czoła tym wyzwaniom jest znacznie łatwiejsze, gdy masz zespół wspierający cię. Zespół ten może składać się z rodziny, bliskich przyjaciół i innych osób, które rozumieją twoje doświadczenia10.

Chociaż nie ma lekarstwa na IBS, pewne podejścia mogą zmniejszyć objawy. Ważne jest, aby rozmawiać z lekarzem o wszelkich problemach lub objawach IBS i pamiętać, że można dramatycznie poprawić jakość życia10.