Zmiana w istocie białej

Czym jest istota biała i jak działa?

Istota biała to tkanka znajdująca się w głębszych partiach mózgu, poniżej jego powierzchni. Składa się z wielkiej sieci włókien nerwowych zwanych aksonami, które umożliwiają wymianę informacji i komunikację między różnymi obszarami mózgu1. Te włókna nerwowe działają jak drogi szybkiego ruchu w mózgu, łącząc ze sobą różne jego części oraz łącząc mózg z rdzeniem kręgowym1.

Nazwa "istota biała" pochodzi od charakterystycznego białego koloru tej tkanki. Kolor ten nadaje jej mielina - tłuszczowa substancja, która otacza włókna nerwowe niczym osłonka ochronna2. Mielina nie tylko chroni włókna nerwowe przed uszkodzeniem, ale również znacznie przyspiesza przewodzenie sygnałów elektrycznych wzdłuż włókien nerwowych2.

Dla porównania, istota szara znajduje się na powierzchni mózgu i zawiera ciała komórkowe neuronów. Podczas gdy istota szara zajmuje się przetwarzaniem informacji, podejmowaniem decyzji, pamięcią i kontrolą mięśni, istota biała zapewnia sprawną komunikację między tymi obszarami przetwarzającymi informacje3.

Co to są zmiany w istocie białej?

Zmiany w istocie białej to uszkodzenia lub nieprawidłowości występujące w tej tkance mózgowej. Gdy istota biała ulega uszkodzeniu, powstają zmiany, które lekarze mogą "zobaczyć" jako jasne plamy podczas badania rezonansem magnetycznym (MRI) mózgu1. Te jasne obszary na obrazach MRI pokazują miejsca, gdzie mielina lub same włókna nerwowe zostały uszkodzone4.

Nie wszystkie zmiany w istocie białej powodują zauważalne objawy. Niektóre z nich mogą być uznawane za prawie "normalne" w procesie starzenia się mózgu1. Badania wykazały, że zmiany w istocie białej pojawiają się w pewnym stopniu na skanach mózgu większości starszych osób, ale rzadziej u ludzi młodych5. Często są one przypadkowymi znaleziskami - co oznacza, że same zmiany nie mają znaczenia klinicznego5.

Jednakże niektóre z tych zmian mogą uszkadzać ważne szlaki w mózgu i powodować problemy z pamięcią, równowagą i chodzeniem1. Zmiany te mogą odzwierciedlać mieszankę stanu zapalnego, obrzęku i uszkodzenia mieliny5. Przy zastosowaniu innych technik obrazowania, zmiany w istocie białej mogą pojawiać się jako czarne dziury, co wskazuje na uszkodzenie samych aksonów5.

Ogólnie rzecz biorąc, osoby z większą liczbą zmian w istocie białej doświadczają więcej objawów1. Badacze uważają, że zmiany w istocie białej są biomarkerem - czyli medycznym wskaźnikiem - długotrwałego ryzyka udaru, demencji i niepełnosprawności1.

Przyczyny zmian w istocie białej

Zmiany w istocie białej najczęściej powstają w wyniku zmniejszonego przepływu krwi do tkanki mózgowej. Ten ograniczony przepływ krwi związany jest z chorobami małych naczyń krwionośnych w mózgu1. Dlatego zmiany w istocie białej są silnie powiązane z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych1.

Lekarze wskazują na te same problemy z naczyniami krwionośnymi, które prowadzą do chorób serca lub udarów jako główne przyczyny zmian w istocie białej6:

• Długotrwałe wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie tętnicze)
• Przewlekłe zapalenie naczyń krwionośnych
• Palenie tytoniu
• Cukrzyca
• Wysoki poziom cholesterolu

Proces starzenia się również odgrywa znaczącą rolę w rozwoju zmian w istocie białej. Wraz z wiekiem naczynia krwionośne w mózgu mogą ulegać zmianom, co wpływa na zdrowie istoty białej1. U kobiet problem ten może być bardziej nasilony6.

Istnieje jednak wiele innych przyczyn zmian w istocie białej, oprócz tych związanych z naczyniami krwionośnymi4. Różne choroby, urazy i toksyny mogą powodować zmiany w istocie białej6. Zmiany w istocie białej mogą być widoczne w wielu zaburzeniach neurologicznych, najczęściej w chorobach naczyniowych takich jak udar, migrena oraz stwardnienie rozsiane5.

Zwiększenie liczby zmian w istocie białej zwiększa ryzyko udaru, pogorszenia funkcji poznawczych, depresji, niepełnosprawności i zgonu w populacji ogólnej4. Badania z użyciem próbek z reprezentatywnej dla populacji kohorty neuropatologicznej wykazały, że patogeneza zmian w istocie białej jest bardziej złożona niż tylko niedokrwienie7.

Objawy i skutki zdrowotne

Bardzo często same zmiany nie powodują żadnych zauważalnych problemów5. Jednak czasami mogą wskazywać na znaczne uszkodzenie istoty białej, które może zakłócać przewodzenie sygnałów nerwowych i wpływać na sposób działania mózgu podczas przetwarzania informacji oraz umożliwiania takich czynności jak myślenie, odczuwanie, koordynacja i chodzenie5.

Ten rodzaj tkanki mózgowej pomaga szybko myśleć, pewnie chodzić i zapobiega upadkom. Kiedy istota biała ulega uszkodzeniu, mielina się rozpada. Sygnały, które pomagają wykonywać te czynności, nie mogą przejść. Organizm przestaje działać tak, jak powinien - podobnie jak zagięcie węża ogrodowego powoduje, że wypływająca z niego woda tryska w różnych kierunkach6.

Gdy białe pasma nerwowe są uszkodzone, mogą wystąpić problemy z:1

• Pamięcią
• Równowagą
• Mobilnością i chodzeniem

Zmiany w istocie białej związane są z wiekiem i wiążą się z otępieniem oraz depresją7. Zwyrodnienie istoty białej - szczególnie osłonek mielinowych - może wpływać na nastrój, koncentrację, siłę mięśni, wzrok i równowagę8.

Rozpoznanie zmian w istocie białej

Zmiany w istocie białej są widoczne jako hiperintensywności na skanach rezonansu magnetycznego (MRI)4. Oznacza to, że pojawiają się jako jasne, białe plamy na obrazach diagnostycznych mózgu.

Badanie MRI wykorzystuje silne pole magnetyczne i fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów mózgu. Jest to najlepszy sposób wykrywania uszkodzeń istoty białej1. Specjalne sekwencje obrazowania MRI, w tym obrazy ważone T2 i sekwencje FLAIR (fluid-attenuated inversion recovery), są szczególnie pomocne w uwidacznianiu tych zmian4.

Zmiany w istocie białej są często wykrywane przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów. Gdy lekarz zauważy zmiany w istocie białej na skanie mózgu, może zalecić dodatkowe badania w celu ustalenia przyczyny i oceny, czy zmiany te powodują jakiekolwiek problemy zdrowotne.

Schorzenia związane ze zmianami w istocie białej

Zmiany w istocie białej mogą występować w różnych zaburzeniach neurologicznych. Najczęściej są związane z:

Chorobami naczyniowymi takimi jak udar i migrena5. Te schorzenia wpływają na przepływ krwi w mózgu i mogą prowadzić do uszkodzenia istoty białej.

Stwardnieniem rozsianym, które jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy atakuje osłonki mielinowe, zakłócając przewodzenie sygnałów5. To prowadzi do pojawienia się charakterystycznych zmian w istocie białej widocznych na MRI.

Chorobami naczyń mózgowych małych naczyń (CSVD), w których małe naczynia krwionośne w mózgu są uszkodzone, co prowadzi do zmian w istocie białej. Jest to powiązane ze starzeniem się oraz schorzeniami takimi jak nadciśnienie i cukrzyca, przyczyniając się do udaru, demencji i zaburzeń chodu3.