Zaburzenie ze spektrum autyzmu

Czym jest zaburzenie ze spektrum autyzmu

Zaburzenie ze spektrum autyzmu, w skrócie ASD (z ang. Autism Spectrum Disorder), to niepełnosprawność rozwojowa spowodowana różnicami w mózgu1. Jest to trwała różnica neurologiczna i niepełnosprawność, która wpływa na sposób, w jaki ludzie doświadczają świata i wchodzą z nim w interakcje1.

Autyzm nie jest chorobą, którą należy wyleczyć. Jest to raczej inny sposób funkcjonowania mózgu1. Osoby autystyczne są neuroróżnorodne – oznacza to, że ich mózg działa inaczej niż u większości ludzi. Mogą wyróżniać się w pewnych obszarach i potrzebować większego wsparcia w innych1.

Często na wyglądzie osoby z autyzmem nic nie wskazuje na to, że różnią się od innych ludzi1. Zdolności osób z autyzmem mogą się znacznie różnić. Niektórzy mogą posiadać zaawansowane umiejętności konwersacyjne, podczas gdy inni mogą być niewerbalni. Niektóre osoby z ASD potrzebują dużo pomocy w codziennym życiu, inne mogą pracować i żyć z niewielkim wsparciem lub bez niego1.

Autyzm obejmuje różnorodną grupę stanów związanych z rozwojem mózgu1. W 2021 roku około 1 na 127 osób miało autyzm1. Częstość występowania tego zaburzenia wzrosła w ciągu ostatnich kilku dekad, choć nie jest jasne, czy wynika to wyłącznie ze zwiększonej świadomości łagodniejszych form zaburzenia wśród pracowników medycznych1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładne przyczyny autyzmu nie są w pełni poznane. Nie wiemy dokładnie, dlaczego niektórzy ludzie są autystyczni, a inni nie1. Jednak badania pokazują, że zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe odgrywają kluczową rolę w jego rozwoju1.

Niektóre osoby z ASD mają znaną różnicę, taką jak schorzenie genetyczne. Inne przyczyny nie są jeszcze znane1. Naukowcy uważają, że istnieje wiele przyczyn ASD, które działają razem, zmieniając najczęstsze sposoby rozwoju ludzi1.

Badania sugerują, że zarówno geny, jak i środowisko odgrywają ważną rolę w powstawaniu autyzmu1. Autyzm jest wysoce dziedziczny, ale interakcje między genami a środowiskiem również mają znaczenie1.

Wciąż mamy wiele do nauczenia się o tych przyczynach i o tym, jak wpływają one na osoby z ASD1.

Objawy i rozpoznawanie

Osoby z ASD mogą zachowywać się, komunikować, wchodzić w interakcje i uczyć w sposób różny od większości innych ludzi1. ASD zaczyna się przed ukończeniem 3 roku życia i może trwać przez całe życie danej osoby, chociaż objawy mogą się zmieniać z czasem1.

Niektóre dzieci wykazują objawy ASD w ciągu pierwszych 12 miesięcy życia. U innych objawy mogą się nie pojawić aż do 24 miesiąca życia lub później1. Niektóre dzieci z ASD zdobywają nowe umiejętności i osiągają kamienie milowe rozwoju aż do około 18-24 miesiąca życia, a następnie przestają zdobywać nowe umiejętności lub tracą umiejętności, które kiedyś posiadały1.

Cechy charakterystyczne mogą być wykryte we wczesnym dzieciństwie, ale autyzm często nie jest diagnozowany aż do znacznie późniejszego okresu1. Osoby z ASD mogą mieć problemy z rozmową lub mogą nie patrzeć w oczy, gdy się do nich mówi1. Mogą również mieć ograniczone zainteresowania i powtarzalne zachowania1.

Mogą spędzać dużo czasu na układaniu rzeczy w określonej kolejności lub mogą powtarzać to samo zdanie w kółko. Często mogą wydawać się być w „swoim własnym świecie"1.

Diagnostyka

Podczas wizyt kontrolnych dziecka lekarz powinien sprawdzać rozwój dziecka. Jeśli istnieją oznaki ASD, dziecko przejdzie kompleksową ocenę1. Może to obejmować zespół specjalistów przeprowadzających różne testy i oceny w celu postawienia diagnozy1.

Rutynowe badania przesiewowe niemowląt i małych dzieci są zatem niezbędne, a wytyczne zalecają skierowanie do specjalistycznych usług diagnostycznych i terapeutycznych, gdy tylko pojawią się objawy lub oznaki1.

Diagnoza obejmuje ocenę znaczących deficytów lub opóźnień w komunikacji społecznej oraz ograniczonych wzorców zainteresowań i zachowań1.

Leczenie i interwencje

Obecnie nie ma jednego standardowego leczenia ASD1. Jednak istnieje wiele sposobów na zwiększenie zdolności dziecka do wzrostu i uczenia się nowych umiejętności. Wczesne rozpoczęcie leczenia może prowadzić do lepszych wyników1.

Obecne metody leczenia zaburzenia ze spektrum autyzmu mają na celu zmniejszenie objawów, które zakłócają codzienne funkcjonowanie i jakość życia1. Zabiegi mogą być prowadzone w placówkach edukacyjnych, zdrowotnych, społecznych lub domowych, lub w kombinacji tych miejsc1.

Zindywidualizowane, intensywne interwencje z komponentami behawioralnymi, edukacyjnymi i psychologicznymi są najskuteczniejszymi metodami leczenia zaburzenia ze spektrum autyzmu1. Wczesne rozpoczęcie leczenia, najlepiej w okresie niemowlęcym, poprawia długoterminowe wyniki1.

Życie z autyzmem

Zdolności i potrzeby osób autystycznych są różne i mogą ewoluować w czasie1. Podczas gdy niektóre osoby z autyzmem mogą żyć samodzielnie, inne mają poważne niepełnosprawności i wymagają opieki i wsparcia przez całe życie1.

Dla wielu osób z zaburzeniem ze spektrum autyzmu i ich rodzin codzienne życie nie jest łatwe1. Znalezienie zasobów i planowanie przyszłości może pomóc rodzinom poprawić jakość życia1.

Życie z osobą z ASD wpływa na całą rodzinę. Zaspokajanie złożonych potrzeb osoby z ASD może wywierać na rodziny duży stres – emocjonalny, finansowy, a czasem nawet fizyczny1. Opieka zastępcza może dać rodzicom i innym opiekunom rodzinnym potrzebną przerwę i pomóc w utrzymaniu dobrostanu rodziny1.