Afereza Leczenie

Jak działa nowoczesne leczenie krwi

Afereza jest procedurą, która umożliwia specjalistom medycznym oddzielenie i wykorzystanie różnych elementów krwi – czerwonych krwinek, białych krwinek, płytek krwi oraz osocza. To technika, która łączy w sobie cel diagnostyczny i terapeutyczny, pozwalając na precyzyjne interwencje w składzie krwi pacjenta.1

Głównym celem leczenia za pomocą aferezy jest przede wszystkim poprawa stanu zdrowia pacjentów poprzez usunięcie nieprawidłowych lub nadmiernych składników krwi, które powodują objawy chorobowe. W niektórych przypadkach afereza służy również pozyskiwaniu komórek macierzystych do przeszczepu lub zbieraniu płytek krwi od zdrowych dawców dla osób, które ich potrzebują. Metoda ta pozwala na bardzo ukierunkowane podejście do problemu zdrowotnego – zamiast wpływać na cały organizm lekami, można bezpośrednio zmniejszyć liczbę problematycznych elementów we krwi.2

Sposób leczenia zależy od rodzaju schorzenia, stadium zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu pacjenta. Niektórzy potrzebują tylko kilku sesji aferezy, podczas gdy inni wymagają regularnych zabiegów przez dłuższy czas. Warto pamiętać, że istnieją zarówno standardowe metody leczenia stosowane od lat i zatwierdzone przez towarzystwa naukowe, jak i nowe, innowacyjne terapie testowane obecnie w badaniach klinicznych.3

Standardowe metody leczenia z wykorzystaniem aferezy

Klasyczne zastosowanie aferezy obejmuje kilka sprawdzonych technik, które od lat pomagają pacjentom z różnorodnymi schorzeniami. Każda z nich działa w nieco inny sposób i jest dedykowana konkretnym problemom zdrowotnym.

Plazmafereza, znana również jako wymiana osocza, to jedna z najczęściej stosowanych form aferezy terapeutycznej. Polega ona na usunięciu osocza pacjenta i zastąpieniu go osoczem od zdrowych dawców lub roztworem albuminy. Zabieg ten jest szczególnie skuteczny w leczeniu chorób, w których w osoczu krążą szkodliwe przeciwciała lub kompleksy immunologiczne. Procedura trwa zazwyczaj od dwóch do czterech godzin, a pacjent jest podłączony do specjalnego urządzenia przez cienką igłę wprowadzoną do żyły w ramieniu.1

Podczas plazmaferezy specjalistyczny separator krwi wyciąga krew z organizmu, wiruje nią w wirówce, aby oddzielić osocze od pozostałych składników, a następnie zwraca czerwone krwinki i płytki krwi do pacjenta wraz z płynem zastępczym. Najczęściej stosuje się 5% roztwór albuminy, który jest bezpieczniejszy od świeżo mrożonego osocza, chyba że pacjent wymaga również uzupełnienia czynników krzepnięcia.4

Leukafereza to zabieg polegający na usuwaniu nadmiaru białych krwinek z krwi. Jest stosowany głównie u pacjentów z białaczką, u których liczba białych krwinek niekontrolowanie wzrasta, powodując groźne objawy jak krwawienia do mózgu czy problemy z oddychaniem. Usunięcie nadmiaru tych komórek przynosi szybką ulgę w objawach.1

Fotfereza to bardziej zaawansowana technika, która łączy aferezę z terapią światłem. W tej procedurze białe krwinki zwane limfocytami są pobierane z organizmu, a następnie traktowane lekiem o nazwie metoksalen, który uwrażliwia je na działanie światła ultrafioletowego. Po naświetleniu komórki są zwracane pacjentowi. Nie wiadomo dokładnie, w jaki sposób fotfereza działa, ale sądzi się, że zmienia aktywność układu odpornościowego, co może pomóc w leczeniu choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi oraz niektórych nowotworów skóry.5

Procedura fotferezy trwa zazwyczaj od półtorej do czterech godzin. Chociaż zabieg jest na ogół dobrze tolerowany, mogą wystąpić działania niepożądane takie jak zmęczenie, chwilowy spadek ciśnienia krwi, zawroty głowy, przejściowe nasilenie swędzenia skóry czy niewielka gorączka.5

Wymiana czerwonych krwinek to procedura stosowana głównie u pacjentów z anemią sierpowatokrwinkową. Polega na usunięciu krwinek zawierających nieprawidłową hemoglobinę i zastąpieniu ich zdrowymi czerwonymi krwinkami od dawców. To szybki sposób na poprawę transportu tlenu w organizmie i zmniejszenie ryzyka powikłań choroby.6

Redukcja płytek krwi stosowana jest u osób, których organizm produkuje zbyt wiele płytek, co grozi tworzeniem się zakrzepów. Podczas zabiegu nadmiar płytek jest usuwany mechanicznie, co zmniejsza ryzyko poważnych komplikacji.1

Czas trwania terapii zależy od choroby i reakcji organizmu na leczenie. Niektórzy pacjenci potrzebują tylko jednego lub kilku zabiegów, podczas gdy inni wymagają regularnych sesji przez wiele miesięcy. Na przykład pacjenci z przewlekłymi schorzeniami neurologicznymi mogą przechodzić plazmaferezę co kilka tygodni przez długi czas.3

Możliwe skutki uboczne standardowej aferezy są zazwyczaj łagodne. Należą do nich zawroty głowy, mdłości, uczucie mrowienia wokół ust (spowodowane cytraynianem, który jest używany jako środek zapobiegający krzepnięciu krwi), oraz przejściowe obniżenie ciśnienia krwi. Poważniejsze komplikacje, takie jak krwawienie, infekcja czy uszkodzenie płuca (przy zakładaniu cewnika centralnego), są rzadkie, ale mogą wystąpić.4

Innowacyjne terapie w badaniach klinicznych

W ostatnich latach rozwój technik aferezy doprowadził do powstania nowych metod leczenia, które są obecnie testowane w badaniach klinicznych. Te innowacyjne podejścia mają na celu poprawę skuteczności i bezpieczeństwa terapii dla pacjentów z trudnymi do leczenia schorzeniami.

Afereza lipidowa (LDL-afereza) to specjalistyczna procedura, która usuwa lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL), lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości (VLDL), lipoproteiny (a) oraz trójglicerydy z krwi. Jest stosowana u pacjentów z ciężką hipercholesterolemią rodzinną, u których standardowe leki obniżające cholesterol nie przynoszą wystarczającej poprawy. Procedura ta może znacząco zmniejszyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.6

Mechanizm działania LDL-aferezy polega na przepuszczeniu krwi pacjenta przez specjalny filtr lub kolumnę pokrytą substancją, która wiąże cząsteczki tłuszczu. Po oczyszczeniu krew wraca do organizmu. Zabieg jest powtarzany co kilka tygodni, aby utrzymać niski poziom cholesterolu.6

Immunoadsorpcja to nowa technika, która selektywnie usuwa określone przeciwciała lub inne substancje z krwi bez konieczności usuwania całego osocza. Zamiast zastępować osocze płynem zastępczym, krew przepuszcza się przez kolumnę zawierającą specjalne kuleczki pokryte substancją, która przyciąga i wiąże niepożądane cząsteczki. Reszta składników krwi pozostaje nietknięta i wraca do pacjenta.7

Immunoadsorpcja jest obecnie badana jako potencjalne leczenie w różnych chorobach autoimmunologicznych, gdzie układ odpornościowy atakuje własne tkanki organizmu. Metoda ta może być bardziej precyzyjna niż klasyczna plazmafereza i potencjalnie ma mniej skutków ubocznych.7

Niektóre ośrodki medyczne biorą udział w badaniach klinicznych, które oceniają nowe protokoły fotferezy dla różnych schorzeń, w tym odrzucania przeszczepionych narządów, niektórych nowotworów oraz chorób skóry. Te badania są zazwyczaj w fazie II lub III, co oznacza, że naukowcy sprawdzają skuteczność terapii i porównują ją ze standardowym leczeniem.8

Wstępne wyniki niektórych badań pokazują obiecujące rezultaty. Na przykład w badaniach nad zastosowaniem fotferezy w leczeniu choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi zaobserwowano zmniejszenie nasilenia objawów i możliwość ograniczenia dawek leków immunosupresyjnych. Jednak wszystkie te metody wymagają dalszych badań, zanim staną się standardem opieki medycznej.6

Badania kliniczne są prowadzone etapowo. W fazie I sprawdza się głównie bezpieczeństwo nowej terapii na małej grupie ludzi. Faza II obejmuje większą grupę pacjentów i ocenia, czy leczenie faktycznie działa. W fazie III nową metodę porównuje się bezpośrednio ze standardowym leczeniem, aby sprawdzić, która jest lepsza. Dopiero po pozytywnych wynikach fazy III nowa terapia może zostać zatwierdzona do szerokiego stosowania.2

Najczęstsze metody leczenia

• Plazmafereza (wymiana osocza)
  • Usunięcie osocza pacjenta i zastąpienie go osoczem od dawców lub roztworem albuminy
  • Stosowana w leczeniu chorób, w których w osoczu krążą szkodliwe przeciwciała lub kompleksy immunologiczne
  • Zabieg trwa zwykle 2-4 godziny
  • Do zastąpienia osocza preferuje się 5% roztwór albuminy zamiast świeżo mrożonego osocza
• Leukafereza (redukcja białych krwinek)
  • Usuwanie nadmiaru białych krwinek z krwi
  • Stosowana głównie u pacjentów z białaczką, gdy liczba białych krwinek niekontrolowanie wzrasta
  • Łagodzi objawy jak krwawienia do mózgu czy problemy z oddychaniem
• Fotfereza
  • Pobieranie limfocytów, traktowanie ich lekiem metoksalen i naświetlanie światłem ultrafioletowym
  • Zmienia aktywność układu odpornościowego
  • Stosowana w leczeniu choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi i niektórych nowotworów skóry
  • Procedura trwa od 1,5 do 4 godzin
• Wymiana czerwonych krwinek
  • Usunięcie krwinek z nieprawidłową hemoglobiną i zastąpienie ich zdrowymi krwinkami od dawców
  • Stosowana głównie u pacjentów z anemią sierpowatokrwinkową
  • Poprawia transport tlenu i zmniejsza ryzyko powikłań
• Redukcja płytek krwi
  • Mechaniczne usuwanie nadmiaru płytek krwi
  • Stosowana gdy organizm produkuje zbyt wiele płytek, co grozi zakrzepami
• Pobieranie komórek macierzystych z krwi obwodowej
  • Wykorzystanie aferezy do pozyskania niedojrzałych komórek macierzystych
  • Komórki te są następnie używane do przeszczepu szpiku kostnego
• LDL-afereza (afereza lipidowa)
  • Usuwanie lipoprotein o niskiej gęstości, lipoprotein (a) i trójglicerydów
  • Stosowana u pacjentów z ciężką hipercholesterolemią rodzinną
  • Zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych
  • Powtarzana co kilka tygodni
• Immunoadsorpcja
  • Selektywne usuwanie określonych przeciwciał bez wymiany całego osocza
  • Krew przepuszczana przez kolumnę z kuleczkami wiążącymi niepożądane cząsteczki
  • Badana jako terapia w chorobach autoimmunologicznych
  • Potencjalnie bardziej precyzyjna niż klasyczna plazmafereza