Guz jajnika o niskim potencjale złośliwości

Czym jest guz jajnika o niskim potencjale złośliwości

Guz jajnika o niskim potencjale złośliwości, nazywany również guzem granicznym jajnika, to schorzenie, w którym nieprawidłowe komórki tworzą się w tkance pokrywającej jajnik1. Guzy te zawierają nieprawidłowe komórki, które mogą stać się rakiem, ale zwykle tak się nie dzieje1.

• jajniki

Jajniki to para narządów w żeńskim układzie rozrodczym. Znajdują się w miednicy, po jednym z każdej strony macicy. Każdy jajnik ma wielkość i kształt migdała. Jajniki wytwarzają komórki jajowe oraz żeńskie hormony1.

Ta choroba zwykle pozostaje w jajniku. Gdy chorobę wykryje się w jednym jajniku, drugi jajnik powinien również zostać starannie zbadany pod kątem oznak choroby1. Guzy te rozpoczynają się w tkance pokrywającej zewnętrzną część jajnika. Zwykle rosną wolno i pozostają wewnątrz jajnika2.

Guzy graniczne jajnika nie są inwazyjne (czyli nie rozprzestrzeniają się agresywnie do sąsiednich tkanek), ale też nie są całkowicie łagodne3. Ich zachowanie może się różnić w zależności od cech mikroskopowych, a niektóre są bardziej skłonne do nawrotu lub rozprzestrzeniania się niż inne3.

Objawy i oznaki

We wczesnych stadiach guz jajnika o niskim potencjale złośliwości może nie wywoływać żadnych objawów4. W miarę wzrostu guza mogą pojawić się następujące objawy:

• Ból lub obrzęk brzucha1
• Ból lub ucisk w miednicy3
• Problemy z jelitami, takie jak wzdęcia, gazy lub zaparcia2
• Krwawienie z pochwy niezwiązane z cyklem miesiączkowym3
• Ból podczas lub po stosunku płciowym3
• Szybkie uczucie sytości po jedzeniu3
• Częstsze wypróżnienia3
• Częstsze oddawanie moczu3

Te objawy mogą występować z wielu innych powodów. W większości przypadków nie są spowodowane guzem jajnika. Jednak należy skonsultować się z lekarzem, aby się upewnić2. Objawy mogą być mylone z innymi problemami żołądkowo-jelitowymi, dlatego ważne jest, aby zgłosić się do lekarza w celu dokładnego rozpoznania, gdy tylko pojawią się powyższe oznaki4.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Lekarze nie wiedzą, dlaczego niektóre kobiety rozwijają te guzy2. Nie wykazano, aby guzy graniczne jajnika miały podłoże dziedziczne5.

Jednak pewne czynniki mogą zwiększać ryzyko:

Guzy te wydają się być częstsze u kobiet, które stosowały leki na płodność przez ponad rok bez zajścia w ciążę2. Kobiety, które nigdy nie zaszły w ciążę, mogą również mieć wyższe ryzyko2. Historia rodzinna raka jajnika może zwiększać ryzyko, choć związek ten nie jest tak silny jak w przypadku inwazyjnych raków jajnika4.

Te guzy najczęściej dotykają młodsze kobiety i mogą wpływać na ich zdolność do posiadania dzieci2. Guzy graniczne jajnika są zwykle diagnozowane u pacjentek w wieku czterdziestu kilku lat, znacznie wcześniej niż inwazyjne raki (nowotwory złośliwe)5.

Rodzaje guzów o niskim potencjale złośliwości

Istnieje kilka rodzajów guzów granicznych jajnika3:

Guzy surowicze to najczęstszy typ. Rozpoczynają się na powierzchni jajnika i często dotykają młodsze kobiety. Są wypełnione płynem i często występują w obu jajnikach3.

Guzy śluzowe to drugi najczęstszy typ. Są wypełnione substancją podobną do śluzu. Zwykle dotyczą tylko jednego jajnika3.

Guzy endometrioidalne to rzadki guz z komórkami podobnymi do tych wyściełających macicę (endometrium) i jest często związany z endometriozą (stan, w którym tkanka podobna do wyściółki macicy rośnie poza macicą)3.

Guzy jasnokomórkowe to bardzo rzadki guz zbudowany z jasnych komórek3.

Guzy surowiczo-śluzowe to kolejny bardzo rzadki guz, który łączy cechy guzów surowiczych i śluzowych3.

Graniczne guzy Brennera to niezwykle rzadkie guzy, które tworzą się w tkance pokrywającej jajnik3.

Rozpoznanie

Do rozpoznania guza jajnika o niskim potencjale złośliwości stosuje się badania, które oceniają jajniki1. Lekarz przeprowadzi badanie miednicy i zapyta o historię medyczną oraz wszelkie problemy, których doświadcza pacjentka2.

Badania diagnostyczne mogą obejmować:

Badanie miednicy: Aby wyczuć jajniki, lekarz wprowadza palec do pochwy i delikatnie naciska na brzuch3.

Ultrasonografia przezpochwowa: Podczas tej procedury lekarz wprowadza sondę ultrasonograficzną do pochwy. Sonda używa fal dźwiękowych do wykrywania guzów w jajnikach3.

Tomografia rezonansu magnetycznego (MRI): To zaawansowane badanie obrazowe dostarcza szczegółowych obrazów jajników i pomaga lekarzom określić, czy guz jest łagodny, złośliwy czy graniczny3.

Biopsja: Biopsja jest główną metodą rozpoznania guza granicznego jajnika3. Większość chirurgów ginekologicznych rozpoznaje guz graniczny jajnika za pomocą biopsji śródoperacyjnej (badanie tkanki podczas operacji) lub w ostatecznym badaniu patologicznym po operacji5.

Guzy graniczne często mają wspólne cechy ultrasonograficzne ze złośliwymi guzami, w tym brodawkowate wyrośla, pogrubione przegrody i wielotorbielowate elementy. Jednak znaczący odsetek guzów granicznych prezentuje się jako torbiele jednokomorowe na ultrasonografii5.

Warto zauważyć, że zgodność między badaniem śródoperacyjnym a ostatecznym badaniem patologicznym może wynosić zaledwie 55%, dlatego dość powszechna jest sytuacja, w której decyzje o leczeniu muszą być podejmowane po niekompletnym określeniu stadium5.

Rokowanie i wskaźniki przeżycia

Guzy o niskim potencjale złośliwości stanowią 15% wszystkich nabłonkowych raków jajnika. Prawie 75% tych guzów jest w stadium I w momencie rozpoznania6. Te guzy mają doskonałe rokowanie niezależnie od stadium w momencie rozpoznania5.

Przegląd 22 serii (953 pacjentek) ze średnim okresem obserwacji wynoszącym 7 lat wykazał wskaźnik przeżycia 92% dla pacjentek z zaawansowanym stadium guzów, jeśli wykluczyć pacjentki z tak zwanymi inwazyjnymi przerzutami6. Przyczyny śmierci w tych przypadkach to łagodne powikłania choroby (np. niedrożność jelita cienkiego), powikłania terapii i tylko rzadko (0,7%) złośliwa transformacja6.

W jednej serii 5-, 10-, 15- i 20-letnie wskaźniki przeżycia pacjentek z guzami o niskim potencjale złośliwości (wszystkie stadia) wynosiły odpowiednio 97%, 95%, 92% i 89%6. Śmiertelność była zależna od stadium: 0,7%, 4,2% i 26,8% pacjentek w stadiach I, II i III zmarło z powodu choroby6.

Inne duże badanie wykazało, że wczesne stadium, histologia surowicza i młodszy wiek były związane z korzystniejszym rokowaniem6.

Leczenie

Chirurgia jest zalecanym leczeniem guzów granicznych jajnika5. Wybór między podejściem laparoskopowym (przez małe nacięcia) a operacją otwartą zależy od wielkości masy, wcześniejszej historii chirurgicznej i doświadczenia głównego chirurga5.

Podejście laparoskopowe jest rozsądne i preferowane u większości pacjentek, z naciskiem na unikanie rozlania zawartości guza5. Jeśli wybrane zostanie podejście otwarte, może być konieczne pionowe nacięcie w linii środkowej, jeśli wskazane jest określenie stadium chirurgicznego w górnej części brzucha5.

Podczas operacji należy przeprowadzić płukanie otrzewnowe przed usunięciem masy miednicy, a masa powinna zostać wycięta w całości bez rozlania do jamy otrzewnowej5.

Pacjentki w wieku przedmenopauzalnym, które nie ukończyły rodzenia dzieci lub które chcą uniknąć objawów i zagrożeń zdrowotnych związanych z przedwczesną menopauzą, mogą przejść jednostronną adneksektomię (usunięcie jajnika i jajowodu) lub cystektomię (usunięcie torbieli) z zachowaniem macicy i przeciwległego jajnika5.

Śródoperacyjnie miednica i narządy jamy brzusznej muszą być starannie zbadane w celu wykluczenia jakiejkolwiek widocznej choroby inwazyjnej. Podejrzane obszary muszą być poddane biopsji5.

Konsultacja śródoperacyjna lub pooperacyjna z ginekologiem onkologiem powinna zostać przeprowadzona w celu określenia potrzeby dodatkowej operacji5. Pomimo że dowody nie wspierają rutynowego określania stadium chirurgicznego guzów granicznych, niektóre wytyczne przewidują tę możliwość w wybranych przypadkach5.

Te guzy muszą być rozpoznane, ponieważ ich rokowanie i leczenie jest wyraźnie inne niż w przypadku jawnie złośliwych inwazyjnych raków6. Guzy graniczne jajnika mogą również przekształcić się w niskozróżnicowane guzy surowicze6.