W skrócie

Nowotwór nabłonkowy jajnika to najczęstszy rodzaj raka jajnika, który rozwija się w komórkach pokrywających powierzchnię jajników. Choroba ta często nie daje objawów we wczesnych stadiach, co sprawia, że większość przypadków wykrywana jest dopiero po rozprzestrzenieniu się raka.

Czym jest nowotwór nabłonkowy jajnika

Nowotwór nabłonkowy jajnika to najczęstszy typ raka jajnika. Rozwija się w tkance nabłonkowej, czyli cienkiej warstwie komórek pokrywających zewnętrzną powierzchnię jajników. Może również powstać w wyściółce jajowodów lub w otrzewnej – tkance wyściełającej jamę brzuszną i pokrywającej narządy wewnętrzne.

Ze względu na ich podobieństwo, lekarze klasyfikują raka jajowodów i raka otrzewnej pierwotnej jako nowotwory nabłonkowe jajnika. Wszystkie te rodzaje nowotworów rozwijają się w tym samym typie tkanki i są leczone w podobny sposób.

Ten rodzaj raka stanowi około 90% wszystkich przypadków raka jajnika, co czyni go zdecydowanie najczęstszym typem nowotworów jajnika. Nowotwór nabłonkowy jajnika może być trudny do wykrycia, ponieważ objawy mogą być niewidoczne lub mylone z innymi, mniej groźnymi dolegliwościami. Większość pacjentek otrzymuje diagnozę dopiero wtedy, gdy rak się już rozprzestrzenił.

Jajniki
Jajowody
Otrzewna

Rodzaje nowotworu nabłonkowego

Istnieje kilka podtypów nowotworu nabłonkowego jajnika, które różnią się między sobą sposobem wzrostu komórek rakowych oraz rokowaniem.

Wysoko zróżnicowany rak surowiczy (HGSOC) jest najczęstszym i najbardziej agresywnym podtypem. Odpowiada za 3 na 4 przypadki nowotworów nabłonkowych jajnika. Eksperci uważają, że HGSOC na początku rozwija się powoli i zaczyna się w jajowodach. Gdy rak dotrze do jajników, rozprzestrzenia się szybko. Prawie 70% przypadków to stadium 3 lub 4 w momencie rozpoznania, co oznacza, że rak rozprzestrzenił się już na okoliczne narządy i węzły chłonne.

Inne typy nowotworów nabłonkowych występują rzadziej i obejmują:

Rak endometrioidalny
Rak jasnokomórkowy
Nisko zróżnicowany rak surowiczy
Rak śluzowy

Rak jasnokomórkowy, mimo że jest zaliczany do nowotworów o wolniejszym wzroście, wykazuje stosunkowo silną oporność na standardowe leczenie karboplataną i paklitakselem. W zaawansowanych stadiach prowadzi to do gorszego rokowania w porównaniu z rakiem surowiczym.

Rak jajowodu

Jajowody to przewody łączące jajniki z macicą. Rak jajowodu jest leczony w taki sam sposób jak wysoko zróżnicowany rak surowiczy jajnika lub otrzewnej. Lekarze uważają, że większość raków, które wydają się być pierwotnymi nowotworami jajnika, faktycznie rozpoczyna się w najbardziej odległej części jajowodu, zwanej strzępkami, a następnie rozprzestrzenia się na jajniki.

Rak otrzewnej pierwotnej

Otrzewna to cienka warstwa tkanki wyściełająca wnętrze jamy brzusznej i pokrywająca wszystkie narządy w niej zawarte, takie jak jelita i wątroba. Pierwotny rak otrzewnej jest rzadki i dotyka głównie kobiet. Większość pacjentów ma powyżej 60 lat w momencie diagnozy. Rak otrzewnej pierwotnej jest zawsze w stadium 3 lub 4, co oznacza zaawansowane stadium choroby.

Objawy i oznaki choroby

We wczesnych stadiach nowotworu nabłonkowego jajnika objawy są zazwyczaj łagodne lub w ogóle niewidoczne. Dopiero gdy rak jest zaawansowany, objawy stają się bardziej wyraźne.

Objawy nowotworu nabłonkowego jajnika mogą obejmować:

Ból lub obrzęk brzucha lub miednicy
Wzdęcia, gazy lub zaparcia
Uczucie ucisku w jamie brzusznej lub miednicy
Nieregularne lub obfite krwawienia z pochwy
Wydzielina z pochwy – czysta, biała lub krwawa
Guz wyczuwalny w okolicy miednicy

Jeśli doświadczasz tych objawów i nie ustępują one samoistnie, powinieneś skonsultować się z lekarzem, aby można było przeprowadzić odpowiednie badania diagnostyczne.

Czynniki ryzyka

Kobiety, które mają w rodzinie przypadki raka jajnika, narażone są na zwiększone ryzyko rozwoju tej choroby. Historia rodzinna raka jajnika, szczególnie u matki, siostry lub córki, znacząco podnosi ryzyko.

Niektóre przypadki raka jajnika, jajowodu i otrzewnej pierwotnej są spowodowane dziedzicznymi mutacjami genów. Odziedziczone mutacje w genach, konkretnie zmutowane geny raka piersi BRCA1 i BRCA2, odpowiadają za około 5 do 15 procent wszystkich nowotworów nabłonkowych jajnika.

Osoby z mutacją BRCA1 mają od 39% do 40% ryzyko zachorowania na raka piersi oraz od 10% do 20% ryzyko zachorowania na raka jajnika do 70 roku życia.

Ryzyko rozwoju raka jajnika w ciągu życia wynosi około jeden na siedemdziesiąt osiem, a 90 procent z tych przypadków to nowotwory nabłonkowe jajnika.

Inne czynniki ryzyka obejmują wcześniejsze rozpoznanie raka piersi lub jelita grubego. Kobiety, które nigdy nie były w ciąży, oraz te, które przeszły terapię hormonalną po menopauzie, również mogą być bardziej narażone.

Kobiety ze zwiększonym ryzykiem raka jajnika mogą rozważyć zabieg chirurgiczny w celu zmniejszenia tego ryzyka.

Rozpoznanie choroby

Badania, które sprawdzają stan jajników i okolicy miednicy, są wykorzystywane do diagnozowania i określania stadium zaawansowania raka jajnika, jajowodu i otrzewnej.

Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje badanie fizykalne, podczas którego lekarz ocenia ogólny stan zdrowia i sprawdza, czy nie ma guzów lub innych nieprawidłowości. Badanie może obejmować badanie wewnętrzne miednicy.

Badania obrazowe, takie jak ultrasonografia (USG) lub tomografia komputerowa (TK), mogą pomóc w zobaczeniu jajników i otaczających tkanek. Ultrasonografia wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazu narządów wewnętrznych, podczas gdy tomografia komputerowa wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie do uzyskania szczegółowych obrazów przekrojowych ciała.

Badania krwi mogą być wykonane w celu poszukiwania markerów nowotworowych – substancji uwalniananych przez komórki rakowe do krwioobiegu. Jednym z takich markerów jest CA-125, którego podwyższone poziomy mogą wskazywać na obecność raka jajnika.

Ostateczne rozpoznanie jest ustalane poprzez biopsję – pobranie próbki tkanki do badania mikroskopowego. Biopsja pozwala lekarzom potwierdzić obecność komórek rakowych i określić typ nowotworu.

Metody leczenia

Leczenie nowotworu nabłonkowego jajnika opiera się na połączeniu zabiegu chirurgicznego i chemioterapii. W ciągu ostatnich trzech dekad standardowym postępowaniem w zaawansowanym raku jajnika jest chirurgiczne usunięcie guza, a następnie chemioterapia oparta na platynie.

Leczenie chirurgiczne

Głównym celem zabiegu chirurgicznego jest usunięcie jak największej ilości guza w procedurze zwanej operacją odbarczającą lub cytoredukcją. Zabieg ten obejmuje usunięcie guza i może wymagać wycięcia jednego lub obu jajników, jajowodów, macicy oraz okolicznych tkanek, w zależności od stopnia rozprzestrzenienia raka.

Chemioterapia

Leczenie pierwszej linii w raku jajnika obejmuje zazwyczaj chemioterapię łączącą lek oparty na platynie (zwykle karboplatynę) z taksamem (zwykle paklitakselem). Ta kombinacja leków daje wskaźnik odpowiedzi przekraczający 80% i całkowitą odpowiedź u 40-60% pacjentek z zaawansowaną chorobą po leczeniu pierwszej linii.

Dla pacjentek z rakiem jasnokomórkowym, który wykazuje oporność na standardową chemioterapię, połączenie irynotekanu z cisplatyną może być skuteczne.

Terapie celowane

Jednym z najbardziej obiecujących leków celowanych molekularnie w raku jajnika jest bewacyzumab – przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko czynnikowi wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF). Kilka ostatnich badań wykazało pozytywne wyniki bewacyzumabu w zakresie przeżycia wolnego od progresji u pacjentek z rakiem jajnika.

Kolejną grupą leków są inhibitory PARP, które również wykazują obiecujące rezultaty w leczeniu raka jajnika. Badania nad terapiami celowanymi u pacjentek z rakiem jajnika są nadal w toku.

Leczenie nawrotu choroby

Chociaż wskaźniki odpowiedzi i całkowitej remisji są wysokie po leczeniu pierwszej linii, większość pacjentek w końcu doświadczy nawrotu choroby. Przebieg kliniczny pacjentek z rakiem jajnika charakteryzuje się okresami remisji i nawrotów o coraz krótszym czasie trwania, aż do rozwoju oporności na chemioterapię. Ponad 80% pacjentek z rakiem jajnika doświadcza nawrotu choroby, a ponad 50% z nich umiera w ciągu pięciu lat od postawienia diagnozy.

Rokowanie i przeżywalność

Pewne czynniki wpływają na możliwości leczenia i rokowanie, czyli szanse na wyzdrowienie. Stadium zaawansowania raka w momencie rozpoznania jest jednym z najważniejszych czynników prognostycznych.

Ogólna pięcioletnia przeżywalność w raku nabłonkowym jajnika wynosi około 50%. Jednak wczesne wykrycie może znacząco poprawić wyniki – wskaźnik przeżycia może wynosić około 93% przy agresywnym leczeniu we wczesnych stadiach.

Niestety, tylko około 20% przypadków raka jajnika jest wykrywanych zanim rozprzestrzeni się poza jajniki. Wynika to z faktu, że objawy raka jajnika mogą być łatwo pomylone z mniej zagrażającymi życiu problemami trawiennymi, takimi jak wzdęcia, zaparcia i gazy.

Zaawansowany rak jajnika charakteryzuje się słabym przeżyciem z powodu zarówno późnej diagnozy, jak i braku skutecznej terapii drugiej linii dla pacjentek, u których dochodzi do nawrotu. Istnieje pilna potrzeba nowych metod leczenia zaawansowanego, nawracającego raka jajnika.

Styl życia po diagnozie

Badania sugerują, że zdrowy tryb życia po diagnozie raka jajnika, w szczególności niepalenie tytoniu i aktywność fizyczna, może pomóc kobietom poprawić ich rokowanie. Była w toku aktywność fizyczna po diagnozie była związana z lepszym przeżyciem.

Ćwiczenia fizyczne podczas chemioterapii wykazały również, że zmniejszają liczbę i nasilenie objawów fizycznych i psychologicznych. Na podstawie tych ustaleń, kobiety z rakiem jajnika mogą osiągnąć lepsze rokowanie poprzez rzucenie palenia i bycie aktywną fizycznie.

Nowotwór nabłonkowy jajnika

Badania kliniczne: Nowotwór nabłonkowy jajnika