Krostowatość dłoniowo-podeszwowa

Czym jest krostowatość dłoniowo-podeszwowa?

Krostowatość dłoniowo-podeszwowa to przewlekła choroba skóry, która wywołuje powstawanie jałowych pęcherzyków (czyli takich, które nie zawierają bakterii) na dłoniach i stopach. Nazwa choroby pochodzi od łacińskich słów "palmo" oznaczającego dłoń i "plantar" oznaczającego podeszwę stopy1.

Ta choroba jest łagodna, ale przewlekła i często nawracająca. Może występować u osób chorujących na łuszczycę, jednak prawdopodobnie stanowi odrębną jednostkę chorobową. Różni się od łuszczycy tym, że słabiej reaguje na leki biologiczne, które są skuteczne w leczeniu łuszczycy2.

Wariant krostowatości dłoniowo-podeszwowej, który dotyka końcówek palców, nazywa się acrodermatitis continua of Hallopeau lub akropustulozy2.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna krostowatości dłoniowo-podeszwowej nie jest w pełni poznana. Jest to choroba o charakterze autozapalnym, co oznacza, że układ odpornościowy organizmu wywołuje stan zapalny bez wyraźnej przyczyny1.

Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka. Badania pokazują, że aż 95% osób z tą chorobą pali lub paliło w przeszłości1. Nikotyna zawarta w wyrobach tytoniowych może wpływać na komórki skóry i wywoływać stan zapalny w gruczołach potowych, szczególnie na dłoniach i stopach3.

Inne czynniki, które mogą sprzyjać rozwojowi choroby, to:

• Urazy mechaniczne lub wielokrotne uszkodzenia skóry
• Substancje drażniące i tarcie
• Nadwrażliwość na metale, głównie nikiel
• Infekcje
• Stres
• Niektóre leki1

Naukowcy zaproponowali kilka teorii dotyczących mechanizmu powstawania choroby. Może to być zaburzenie działania ekrynowych gruczołów potowych, których jest najwięcej na dłoniach i stopach. Zwiększona liczba komórek Langerhansa wokół przewodów potowych sugeruje, że proces może być wywołany przez antygeny. Wykryto również mutacje genetyczne w genach IL36RN, CARD14, ATG16L1 i AP1S32.

Kto choruje na tę chorobę?

Krostowatość dłoniowo-podeszwowa może dotknąć każdego, ale częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Kobiety chorują 3,5 razy częściej niż mężczyźni4. U dzieci choroba występuje rzadko1.

Do 24% pacjentów z krostowatością dłoniowo-podeszwową ma również łuszczycę na innych częściach ciała1. Niektórzy chorzy mają członków rodziny z łuszczycą, co sugeruje, że choroba może mieć podłoże rodzinne, choć większość pacjentów nie ma chorych krewnych1.

Choroba częściej występuje u osób z innymi chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak zapaleniestawów, cukrzyca, choroby tarczycy lub celiakia1.

Objawy choroby

Pierwszym objawem krostowatości dłoniowo-podeszwowej są małe pęcherzyki wypełnione żółtawym lub białym płynem, które pojawiają się na dłoniach i podeszwach stóp4. Z czasem te pęcherzyki ciemnieją, stają się brązowe i zaczynają się łuszczyć3.

Skóra na dłoniach i stopach może być bardzo swędząca i bolesna, szczególnie gdy pojawiają się głębokie pęknięcia, zwane szczelinami. Te pęknięcia mogą być bardzo bolesne i utrudniać codzienne czynności1.

Choroba ma charakter przewlekły, a objawy mogą się nasilać i zmniejszać w czasie, często bez wyraźnej przyczyny. Zmiany skórne mogą utrudniać chodzenie i używanie rąk bez odczuwania bólu3.

Typowe zmiany to:

• Zaczerwienienie skóry
• Łuszczenie się skóry
• Krostki i rdzawe plamki w łuszczących się placach
• Pęknięcia skóry2

Jak się rozpoznaje tę chorobę?

Lekarz może rozpoznać krostowatość dłoniowo-podeszwową na podstawie kilku czynników. Ocenia wygląd zmian skórnych, ich umiejscowienie oraz towarzyszące objawy, takie jak świąd5.

W przypadku wątpliwości diagnostycznych może być wykonana biopsja skóry, czyli pobranie małego wycinka skóry do badania pod mikroskopem. Badanie to pozwala odróżnić krostowatość dłoniowo-podeszwową od innych chorób skóry5.

Różne typy łuszczycy mają różny wygląd, a niektóre z nich częściej występują w określonych lokalizacjach. Lekarz uwzględnia te wszystkie informacje przy stawianiu diagnozy5.

Leczenie i postępowanie

Chociaż nie ma lekarstwa całkowicie wyleczającego krostowatość dłoniowo-podeszwową, dostępne są różne metody leczenia, które pomagają kontrolować objawy5.

Najważniejszym krokiem dla osób palących jest rzucenie palenia. Zaprzestanie palenia może znacząco poprawić objawy lub nawet doprowadzić do ustąpienia zmian skórnych3.

Leczenie może obejmować:

• Leki stosowane miejscowo na skórę (maści i kremy)
• Leki przyjmowane doustnie lub podawane w zastrzykach
• Fototerapię (leczenie światłem)
• Terapie biologiczne, choć są one mniej skuteczne niż w przypadku zwykłej łuszczycy2

Regularne stosowanie emolientów, czyli środków nawilżających skórę, może pomóc w zmniejszeniu suchości i łuszczenia się skóry1.

Życie z chorobą na co dzień

Krostowatość dłoniowo-podeszwowa może znacząco wpływać na codzienne życie. Choroba dotyka dłoni i stóp, co może ograniczać wykonywanie podstawowych czynności, takich jak trzymanie przedmiotów, pisanie na klawiaturze lub chodzenie. Może to być jedna z najbardziej upośledzających form łuszczycy ze względu na ograniczenie funkcji rąk i stóp5.

Badania pokazują, że osoby z krostowatością dłoniowo-podeszwową prawie dwa razy częściej zgłaszają problemy z poruszaniem się i niemal 2,5 raza częściej mają trudności z wykonywaniem codziennych czynności5.

Praktyczne porady dla osób żyjących z tą chorobą:

• Unikaj drażniących substancji chemicznych i nadmiernego kontaktu z wodą
• Noś rękawiczki ochronne podczas prac domowych
• Regularnie nawilżaj skórę specjalistycznymi kremami
• Unikaj urazów mechanicznych i tarcia
• Zarządzaj stresem, który może nasilać objawy

Wiele osób z tą chorobą znajduje wsparcie w kontakcie z innymi chorymi, którzy rozumieją wyzwania związane z życiem z krostowatością dłoniowo-podeszwową. Dzielenie się doświadczeniami może pomóc w radzeniu sobie z trudnościami emocjonalnymi i praktycznymi6.