Badanie bezpieczeństwa długoterminowego substancji KYV-101 u pacjentów z toczniem nerkowym, twardziną układową, miastenią, reumatoidalnym zapaleniem stawów lub zespołem sztywnej osoby.
Miastenia rzekomoporaźna to choroba autoimmunologiczna, która sprawia, że mięśnie stają się coraz słabsze w ciągu dnia. Odpowiednie leczenie może pomóc kontrolować objawy i poprawić jakość życia, choć nie istnieje jeszcze całkowite wyleczenie tej przewlekłej choroby.
Najważniejsze informacje
check_circleMiastenia rzekomoporaźna to choroba autoimmunologiczna, która sprawia, że mięśnie stają się słabsze – szczególnie te, które kontrolują oczy, twarz, połykanie i ruchy kończyn.
check_circleObjawy nasilają się w ciągu dnia i poprawiają po odpoczynku – zmęczenie jest głównym czynnikiem pogarszającym stan pacjenta.
check_circlePodstawą leczenia są leki, które poprawiają przewodzenie sygnałów nerwowych (pirydostygmina) oraz leki hamujące układ odpornościowy (kortykosteroidy, immunosupresanty).
check_circleW ostatnich latach pojawiło się pięć nowoczesnych leków zatwierdzonych specjalnie do leczenia miastenii, a wiele kolejnych jest testowanych w badaniach klinicznych.
check_circleNowoczesne terapie, takie jak blokery receptora FcRn i inhibitory dopełniacza, działają szybciej i mają mniej działań niepożądanych niż tradycyjne leki.
check_circleNiektóre powszechnie stosowane leki (np. pewne antybiotyki) mogą nasilać objawy miastenii – zawsze trzeba poinformować lekarza o swojej chorobie przed przyjęciem nowego leku.
check_circleUsunięcie grasicy (tymektomia) może poprawić objawy u wielu pacjentów, szczególnie tych młodych – efekt pojawia się jednak dopiero po kilku miesiącach.
check_circlePierwsze lata po diagnozie są najtrudniejsze – wtedy objawy są najsilniejsze, a leczenie najintensywniejsze. Po tym okresie u większości pacjentów choroba stabilizuje się.
Jak leczy się miastenię rzekomoporaźną – cele i możliwości terapii
Leczenie miastenii rzekomoporaźnej ma na celu przede wszystkim kontrolę objawów choroby, takich jak osłabienie mięśni, podwójne widzenie (widzenie podwójnych obrazów jednego przedmiotu) czy trudności w połykaniu. Chodzi o to, aby pacjent mógł funkcjonować jak najbardziej normalnie w życiu codziennym – aby mógł pracować, spędzać czas z rodziną i wykonywać codzienne czynności bez nadmiernego zmęczenia. Terapia nie zawsze prowadzi do całkowitego ustąpienia wszystkich objawów, ale u wielu osób może znacząco poprawić samopoczucie i zdolność do aktywności fizycznej.
Sposób leczenia zależy od wielu czynników – od tego, jak ciężkie są objawy, które mięśnie są dotknięte, jak szybko choroba postępuje oraz od ogólnego stanu zdrowia pacjenta. U niektórych osób wystarczają leki poprawiające przewodzenie sygnałów nerwowych do mięśni, u innych konieczne jest zastosowanie leków tłumiących układ odpornościowy. W przypadkach, gdy choroba jest trudna do opanowania, lekarze mogą zalecić zabiegi takie jak wymiana osocza czy usunięcie grasicy – małego gruczołu w klatce piersiowej, który często odgrywa rolę w rozwoju choroby.
Obok sprawdzonych metod, które są już zatwierdzone przez towarzystwa medyczne i stosowane od lat, trwają też intensywne badania nad nowymi terapiami. W ramach badań klinicznych testowane są nowoczesne leki, które działają na różne elementy układu odpornościowego – niektóre z nich zostały już dopuszczone do stosowania, a inne są w fazie testów. Badania kliniczne są podzielone na fazy – faza I sprawdza bezpieczeństwo nowego leku, faza II bada jego skuteczność, a faza III porównuje go z dotychczasowym leczeniem. Dzięki tym badaniom pacjenci mogą mieć dostęp do nowoczesnych terapii, zanim staną się one powszechnie dostępne.
Standardowe metody leczenia miastenii rzekomoporaźnej
W leczeniu miastenii rzekomoporaźnej stosuje się kilka sprawdzonych grup leków, które różnią się sposobem działania i celami terapeutycznymi. Najczęściej terapię rozpoczyna się od leków, które poprawiają komunikację między nerwami a mięśniami, a jeśli to nie wystarczy, dodaje się leki wpływające na układ odpornościowy.
Pierwszym lekiem, który zazwyczaj przepisuje się pacjentom, jest pirydostygmina – substancja należąca do grupy tak zwanych inhibitorów cholinoesterazy. Lek ten działa w miejscu, gdzie nerw łączy się z mięśniem, pomagając sygnałom nerwowym lepiej docierać do mięśni. Dzięki temu zmniejsza się osłabienie mięśni, co poprawia zdolność do wykonywania codziennych czynności. Pirydostygmina działa przez kilka godzin, dlatego trzeba ją przyjmować kilka razy dziennie. Dla wielu osób to jedyny lek, który jest im potrzebny, aby kontrolować objawy. Możliwe działania niepożądane to skurcze brzucha, biegunka, drżenie mięśni i nudności – jeśli takie objawy wystąpią, lekarz może zalecić dodatkowe leki, które pomogą złagodzić te dolegliwości.
Gdy pirydostygmina nie wystarcza lub przynosi tylko krótkotrwałą ulgę, lekarze sięgają po kortykosteroidy, takie jak prednizon. Kortykosteroidy są lekami, które zmniejszają aktywność układu odpornościowego – to właśnie układ odpornościowy w miastenii rzekomoporaźnej błędnie atakuje własne tkanki, niszcząc receptory, które odpowiadają za przekazywanie sygnałów nerwowych do mięśni. Leczenie steroidami zwykle rozpoczyna się w szpitalu, szczególnie jeśli pacjent ma problemy z połykaniem lub oddychaniem, albo gdy objawy bardzo szybko się pogarszają. Zazwyczaj zaleca się przyjmowanie tabletek co drugi dzień. Na początku może być potrzebna wysoka dawka, która z czasem jest stopniowo zmniejszana, gdy objawy są pod kontrolą. Długotrwałe stosowanie steroidów może wiązać się z nieprzyjemnymi skutkami ubocznymi, dlatego lekarze starają się stosować jak najmniejszą skuteczną dawkę.
Jeśli kortykosteroidy nie działają wystarczająco dobrze lub powodują zbyt wiele działań niepożądanych, można zastosować inne leki immunosupresyjne – czyli leki hamujące układ odpornościowy. Do tej grupy należą azatiopryna, mykofenolan mofetylu i cyklosporyna. Leki te pomagają zmniejszyć produkcję przeciwciał, które niszczą receptory acetylocholiny – kluczowych białek odpowiedzialnych za kurczenie się mięśni. Skutek działania tych leków pojawia się jednak dopiero po kilku tygodniach lub nawet miesiącach, dlatego często stosuje się je razem ze steroidami na początku terapii.
W sytuacjach nagłych, gdy objawy się gwałtownie nasilają – na przykład gdy pojawia się bardzo duże osłabienie mięśni oddechowych, co nazywa się kryzysem miasteniczny – stosuje się szybkie metody leczenia. Jedną z nich jest wymiana osocza, czyli zabieg, podczas którego krew pacjenta jest oczyszczana z przeciwciał atakujących mięśnie. Inną metodą jest podanie immunoglobulin dożylnych (IVIg) – są to przeciwciała pobrane od zdrowych dawców, które pomagają „zablokować" szkodliwe przeciwciała pacjenta. Oba zabiegi przynoszą szybką poprawę, ale ich efekt jest tymczasowy – zwykle trwa kilka tygodni.
U części pacjentów, szczególnie tych, u których choroba zaczęła się w młodym wieku, lekarze mogą zalecić operację usunięcia grasicy – zabieg zwany tymektomią. Grasica to niewielki gruczoł znajdujący się za mostkiem, w górnej części klatki piersiowej. U wielu osób z miastenią grasica jest powiększona lub zawiera guza zwanego grasiczakiem. Nawet jeśli grasica nie jest zmieniona chorobowo, jej usunięcie może poprawić objawy lub zmniejszyć potrzebę stosowania leków. Efekt zabiegu nie jest jednak natychmiastowy – poprawa może pojawić się dopiero po kilku miesiącach, a czasem nawet latach.
Nowoczesne terapie testowane w badaniach klinicznych
W ostatnich latach nastąpił ogromny postęp w leczeniu miastenii rzekomoporaźnej. Do 2017 roku nie istniały leki specjalnie zatwierdzone przez amerykańską agencję kontroli żywności i leków (FDA) do leczenia tej choroby – wszystkie stosowane wcześniej leki były przepisywane „poza wskazaniami", czyli do celów innych niż te, dla których zostały pierwotnie zatwierdzone. Obecnie dostępnych jest już pięć zatwierdzonych leków, a wiele kolejnych jest w fazie badań klinicznych.
Jedną z najbardziej obiecujących grup nowoczesnych terapii są leki blokujące tak zwany receptor neonatalny dla fragmentu Fc (FcRn). Receptor ten odpowiada za „recykling" przeciwciał w organizmie – dzięki niemu przeciwciała mogą być używane wielokrotnie, zamiast być usuwane. W miastenii rzekomoporaźnej to właśnie szkodliwe przeciwciała atakują receptory acetylocholiny, więc blokując receptor FcRn, można przyspieszyć usuwanie tych szkodliwych przeciwciał z organizmu.
Do tej grupy należą między innymi efgartygimód alfa (Vyvgart), rozanolixumab-noli (Rystiggo) i nipokalimat (IMAAVY). Efgartygimód jest podawany dożylnie w cyklach – pacjent otrzymuje wlewy raz w tygodniu przez cztery tygodnie, po czym następuje przerwa. Dostępna jest też wersja tego leku w postaci podskórnej (Vyvgart Hytrulo), którą pacjent może podawać sobie sam w domu. Badania kliniczne tych leków wykazały, że mogą one szybko poprawiać siłę mięśni i zmniejszać nasilenie objawów u pacjentów, u których dotychczasowe leczenie nie działało wystarczająco dobrze. Co ważne, leki te mają zazwyczaj dobry profil bezpieczeństwa – działania niepożądane są zwykle łagodne.
Inną grupą nowoczesnych terapii są inhibitory dopełniacza – leki, które blokują jeden z elementów układu odpornościowego zwany układem dopełniacza. Układ ten jest częścią obrony organizmu przed infekcjami, ale w miastenii może on niszczyć połączenia nerwowo-mięśniowe. Leki takie jak ekulizumab (Soliris), rawulizumab-cwvz (Ultomiris) i zilukoplań (Zilbrysq) blokują białka dopełniacza, dzięki czemu zapobiegają niszczeniu receptorów acetylocholiny. Ekulizumab i rawulizumab są podawane dożylnie, natomiast zilukoplań – podskórnie. Badania kliniczne tych leków wykazały, że mogą one znacząco poprawiać funkcje codzienne pacjentów i zmniejszać nasilenie objawów, szczególnie u osób z uogólnioną postacią choroby.
W badaniach klinicznych testowane są również terapie skierowane na komórki B układu odpornościowego – to właśnie te komórki wytwarzają przeciwciała atakujące receptory acetylocholiny. Jednym z badanych leków jest rytuksymab – przeciwciało monoklonalne, które niszczy komórki B, zmniejszając w ten sposób produkcję szkodliwych przeciwciał. Rytuksymab jest już stosowany w leczeniu innych chorób autoimmunologicznych, a w przypadku miastenii trwają badania nad jego skutecznością.
Badania kliniczne dla nowych terapii w miastenii rzekomoporaźnej odbywają się w wielu krajach na świecie, w tym w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. W zależności od fazy badania, pacjenci mogą otrzymać nowy lek albo placebo (substancję nieaktywną), albo nowy lek w połączeniu z dotychczasowym leczeniem. Udział w badaniu klinicznym może dać pacjentowi dostęp do nowoczesnej terapii, zanim stanie się ona powszechnie dostępna. Kwalifikacja do badania zależy od wielu czynników – wieku, nasilenia objawów, dotychczasowego leczenia i ogólnego stanu zdrowia.
Nauka o miastenii rzekomoporaźnej poczyniła ogromne postępy w ostatnich latach. Naukowcy zrozumieli, że różni pacjenci mogą mieć różne mechanizmy powstawania choroby – u jednych główną rolę odgrywają przeciwciała skierowane przeciwko receptorom acetylocholiny, u innych – przeciwciała skierowane przeciwko innym białkom, takim jak kinaza mięśniowo-specyficzna (MuSK) czy lipoproteinowy białko receptorowe o niskiej gęstości 4 (LRP4). To sprawia, że lek, który działa doskonale u jednego pacjenta, może nie przynieść żadnej poprawy u innego. Dlatego lekarze i naukowcy starają się dopasować terapię do indywidualnych potrzeb każdego pacjenta.
Najczęstsze metody leczenia
Inhibitory cholinoesterazy
Pirydostygmina (Mestinon, Regonol) – poprawia przewodzenie sygnałów nerwowych do mięśni, zmniejsza osłabienie mięśni, działa przez kilka godzin, przyjmowana kilka razy dziennie.
Neostygmina (Prostigmin) – podobnie jak pirydostygmina, poprawia komunikację między nerwami a mięśniami.
Kortykosteroidy i immunosupresanty
Prednizon – zmniejsza aktywność układu odpornościowego, hamuje produkcję szkodliwych przeciwciał, stosowany co drugi dzień, dawka stopniowo zmniejszana.
Azatiopryna (Imuran) – lek immunosupresyjny, zmniejsza produkcję przeciwciał, efekt pojawia się po kilku tygodniach lub miesiącach.
Mykofenolan mofetylu (CellCept) – hamuje układ odpornościowy, stosowany gdy kortykosteroidy nie działają wystarczająco.
Cyklosporyna – kolejny lek immunosupresyjny stosowany w leczeniu miastenii.
Immunoglobuliny dożylne (IVIg) – przeciwciała od zdrowych dawców, blokują szkodliwe przeciwciała pacjenta, szybki ale tymczasowy efekt.
Immunoglobuliny podskórne – Hizentra, podawana podskórnie zamiast dożylnie.
Wymiana osocza (plazmafereza) – zabieg oczyszczania krwi ze szkodliwych przeciwciał, stosowany w nagłych przypadkach, efekt tymczasowy.
Leczenie chirurgiczne
Tymektomia – operacyjne usunięcie grasicy, może poprawić objawy lub zmniejszyć potrzebę stosowania leków, efekt pojawia się po kilku miesiącach.
Terapie skierowane na komórki B
Rytuksymab – niszczy komórki B wytwarzające szkodliwe przeciwciała, w fazie badań nad skutecznością w miastenii.
lightbulb Czy wiesz, że…
01Po angielsku choroba nazywa się „myasthenia gravis", co dosłownie tłumaczy się jako „ciężkie osłabienie mięśni" – określenie pochodzi z greki i łaciny.
02Pierwsza udokumentowana wzmianka o chorobie pochodzi z 1672 roku, kiedy to angielski lekarz Thomas Willis opisał pacjentów ze zmiennym osłabieniem mięśni[6].
03Miastenię często nazywa się „chorobą płatka śniegu", ponieważ każdy pacjent ma niepowtarzalny, indywidualny zestaw objawów – tak jak każdy płatek śniegu jest wyjątkowy[18].
Częste pytania
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Belgia
