Nadciśnienie wrotne

Czym jest nadciśnienie wrotne?

Nadciśnienie wrotne to podwyższone ciśnienie krwi w żyle wrotnej (czyli głównej żyle w jamie brzusznej) oraz w mniejszych żyłach, które się od niej odgałęziają. Żyła wrotna zbiera krew bogatą w składniki odżywcze z żołądka, jelit, trzustki i śledziony, a następnie transportuje ją do wątroby przez żyłę wrotną. Wątroba filtruje krew, oczyszcza ją, a następnie odsyła z powrotem do serca i do ogólnego krążenia w całym organizmie1.

W normalnych warunkach gradient ciśnienia wrotnego (różnica między ciśnieniem w żyle wrotnej a ciśnieniem w żyle głównej dolnej lub żyle wątrobowej) wynosi 5 mm Hg lub mniej. Nadciśnienie wrotne rozpoznaje się, gdy gradient ten wynosi 6 mm Hg lub więcej2. Kiedy ciśnienie przekracza 10 mm Hg, mówi się o klinicznie istotnym nadciśnieniu wrotnym, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań3.

Gdy coś blokuje lub spowalnia przepływ krwi przez żyłę wrotną, powoduje to zwiększone ciśnienie w całym układzie żylnym wrotnym. Organizm próbuje zrekompensować to ciśnienie, kierując przepływ krwi do innych żył. Dodatkowy przepływ krwi powoduje, że te żyły się rozszerzają, a ich ściany rozciągają się i osłabiają. Mogą one przeciekać płyny do jamy brzusznej, a także mogą pękać i krwawić1.

Przyczyny nadciśnienia wrotnego

W krajach zachodnich najczęstszą przyczyną nadciśnienia wrotnego jest marskość wątroby. Dzieje się tak, gdy długotrwała choroba wątroby powoduje bliznowacenie tkanek wątroby. Tkanka bliznowata utrudnia przepływ krwi przez żyłę wrotną przechodzącą przez wątrobę1.

Marskość wątroby powstaje w wyniku powtarzających się uszkodzeń wątroby, na przykład w wyniku nadużywania alkoholu lub zapalenia wątroby. Ta tkanka bliznowata powoduje, że gładkie wewnętrzne wyściółki żyły wrotnej stają się nieregularne, co może spowolnić przepływ krwi i zwiększyć ciśnienie4.

W innych częściach świata częstszą przyczyną jest zakażenie pasożytnicze zwane schistosomatozą. Ponad 230 milionów ludzi na całym świecie ma to zakażenie1.

Rzadziej nadciśnienie wrotne może być spowodowane zakrzepem krwi w żyle wrotnej4. W chorobach wątroby, kiedy naczynia krwionośne w wątrobie są zablokowane z powodu uszkodzenia wątroby, krew nie może prawidłowo przepływać przez wątrobę. W rezultacie rozwija się wysokie ciśnienie w układzie wrotnym5.

Objawy nadciśnienia wrotnego

Do najczęstszych objawów nadciśnienia wrotnego należą4:

• Czarny lub krwawy stolec
• Krew w stolcu
• Wymioty krwi
• Gromadzenie się płynu w jamie brzusznej (wodobrzusze)
• Zaburzenia świadomości i słaba pamięć spowodowane niewydolną pracą wątroby (encefalopatia wątrobowa)
• Obniżone poziomy płytek krwi (komórek krwi pomagających w tworzeniu skrzepów) lub białych krwinek

Podwyższone ciśnienie w żyle wrotnej może prowadzić do rozwoju dużych, opuchniętych żył zwanych żylakami w przełyku, żołądku, odbytnicy lub okolicy pępka. Żylaki mogą pękać i powodować krwawienie5.

Kiedy nadciśnienie wrotne powoduje, że organizm tworzy nowe naczynia dla przepływu krwi, szczególnie do przełyku i żołądka, naczynia te stają się powiększone i krzywe. Ich ściany są cienkie i mogą łatwo krwawić6.

Diagnostyka nadciśnienia wrotnego

Pomiar gradientu ciśnienia w żyłach wątrobowych pozostaje złotym standardem testu do diagnozowania nadciśnienia wrotnego związanego z marskością. Jest to procedura, podczas której mierzy się ciśnienie w żyłach wątrobowych7.

Metody kliniczne, laboratoryjne i obrazowe mogą również pomóc w diagnozowaniu klinicznie istotnego nadciśnienia wrotnego w sposób nieinwazyjny7.

Do badań obrazowych stosowanych w diagnostyce nadciśnienia wrotnego należą5:

• Ultrasonografia (USG) jamy brzusznej
• Tomografia komputerowa (TK)
• Rezonans magnetyczny (MRI)

Lekarz może również wykonać endoskopię górnego odcinka przewodu pokarmowego, aby sprawdzić, czy w przełyku lub żołądku występują żylaki2.

Badania krwi mogą wykazać obniżone poziomy płytek krwi lub białych krwinek, co może wskazywać na nadciśnienie wrotne8.

Leczenie nadciśnienia wrotnego

Leczenie nadciśnienia wrotnego koncentruje się na zarządzaniu objawami i zapobieganiu powikłaniom. Wiele metod leczenia ma na celu opanowanie objawów9.

Powikłania nadciśnienia wrotnego

Nadciśnienie wrotne jest przyczyną powikłań klinicznych związanych z marskością. Głównymi powikłaniami nadciśnienia wrotnego są wodobrzusze, ostre krwawienie z żylaków i encefalopatia wątrobowa. Wśród pacjentów z marskością powikłania wynikające z nadciśnienia wrotnego stanowią najczęstsze przyczyny hospitalizacji, potrzeby przeszczepu wątroby i zgonów2.

Rokowanie

Powikłania nadciśnienia wrotnego mogą być zagrożeniem dla życia, szczególnie krwawienie wewnętrzne. Nie każdy będzie miał te powikłania, ale ryzyko wzrasta wraz z postępem nadciśnienia wrotnego1.

Gradient ciśnienia w żyłach wątrobowych przekraczający 10 mm Hg wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań. Zarządzanie nadciśnieniem wrotnym jest zawsze indywidualizowane i zależy od etiologii, dostępności terapii i stopnia nadciśnienia wrotnego7.

Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla poprawy rokowania. Regularne wizyty kontrolne u lekarza, przestrzeganie zaleceń dotyczących leczenia i modyfikacji stylu życia mogą pomóc w zarządzaniu stanem i zapobieganiu powikłaniom.