Nadużywanie alkoholu

Czym jest nadużywanie alkoholu i zaburzenie związane z używaniem alkoholu

Zaburzenie związane z używaniem alkoholu to stan medyczny charakteryzujący się niezdolnością do zaprzestania lub kontrolowania picia alkoholu pomimo niekorzystnych konsekwencji społecznych, zawodowych lub zdrowotnych. Obejmuje ono stany, które niektórzy nazywają nadużywaniem alkoholu, uzależnieniem od alkoholu lub potocznie alkoholizmem1.

Specjaliści uważają zaburzenie związane z używaniem alkoholu za chorobę mózgu. Może ona przebiegać w formie łagodnej, umiarkowanej lub ciężkiej1. Jest to powszechny problem medyczny – ludzie z tym schorzeniem nie mogą przestać pić, nawet jeśli nadużywanie alkoholu niszczy ich życie i życie ich bliskich2.

Nadużywanie alkoholu to przewlekłe zaburzenie nawrotowe związane z kompulsywnym piciem alkoholu, utratą kontroli nad ilością wypijanego alkoholu oraz pojawianiem się negatywnych stanów emocjonalnych, gdy alkohol przestaje być dostępny3.

Objawy i skutki nadużywania alkoholu

Zaburzenie związane z używaniem alkoholu może całkowicie zawładnąć życiem człowieka. Objawy tej choroby koncentrują się na zmianach nastroju i zachowania. Do najważniejszych należą: silne pragnienie napojów zawierających alkohol, kontynuowanie picia pomimo szkodliwego wpływu na relacje z rodziną, przyjaciółmi i współpracownikami, picie więcej lub dłużej niż planowano oraz poświęcanie dużej ilości czasu na zdobywanie alkoholu, picie i dochodzenie do siebie po kacach2.

Nadużywanie alkoholu ma zarówno krótko-, jak i długoterminowe skutki. Krótkoterminowe ryzyko obejmuje wypadki i urazy wymagające hospitalizacji, takie jak urazy głowy, zachowania agresywne i bycie ofiarą przemocy, niezabezpieczone stosunki seksualne mogące prowadzić do nieplanowanej ciąży lub chorób przenoszonych drogą płciową, utratę rzeczy osobistych oraz zatrucie alkoholem, które może prowadzić do wymiotów, drgawek i utraty przytomności4.

Osoby, które uprawiają picie na umor (czyli picie dużych ilości alkoholu w krótkim czasie), są bardziej skłonne do ryzykownych zachowań i narażone na wypadki4.

Długotrwałe nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko poważnych schorzeń, w tym chorób serca, udarów, chorób wątroby, raka wątroby, raka jelita grubego, raka jamy ustnej, raka piersi, zapalenia trzustki oraz uszkodzenia mózgu, które może prowadzić do problemów z myśleniem i pamięcią4.

Alkohol jest psychoaktywną i toksyczną substancją, która może powodować uzależnienie. Na całym świecie w 2019 roku około 2,6 miliona zgonów było spowodowanych spożywaniem alkoholu. Z tej liczby 1,6 miliona zgonów było wynikiem chorób niezakaźnych, 700 000 zgonów wynikało z urazów, a 300 000 zgonów z chorób zakaźnych5.

Oprócz powodowania poważnych problemów zdrowotnych, długotrwałe nadużywanie alkoholu może prowadzić do problemów społecznych, takich jak bezrobocie, rozwód, przemoc domowa i bezdomność4.

Skala problemu

Dla wielu osób, które piją alkohol, napoje alkoholowe stanowią przyjemny dodatek do spotkań towarzyskich. Umiarkowane spożywanie alkoholu – do dwóch drinków dziennie dla mężczyzn i jednego drinka dziennie dla kobiet i osób starszych – nie jest szkodliwe dla większości dorosłych6.

W Stanach Zjednoczonych około 178 000 osób umiera każdego roku z powodu nadmiernego spożycia alkoholu7. Szacuje się, że 400 milionów ludzi, czyli 7% światowej populacji, ma problemy związane z alkoholem5.

Wątroba może przetwarzać jedynie niewielkie ilości alkoholu. Reszta alkoholu może szkodzić wątrobie i innym narządom, gdy przemieszcza się przez organizm. Nadmierne używanie alkoholu, okazjonalne lub regularne, może mieć natychmiastowe i długoterminowe skutki zdrowotne7.

Bezpieczne picie i zalecenia

Aby utrzymać ryzyko szkód zdrowotnych związanych z alkoholem na niskim poziomie, zarówno mężczyźni, jak i kobiety powinni regularnie nie przekraczać 14 jednostek alkoholu tygodniowo. Jednostka alkoholu to 8 g lub 10 ml czystego alkoholu, co odpowiada mniej więcej: pół kufla słabszego lub zwykłego piwa/lager/cydru (zawartość alkoholu 3,6%), pojedynczemu małemu kieliszkowi wódki (25 ml, 40% alkoholu), małemu kieliszkowi wina (125 ml, 12% alkoholu) zawierającemu około 1,5 jednostki alkoholu4.

Zalecenia dotyczące picia o niskim ryzyku obejmują: nie picie więcej niż 14 jednostek tygodniowo przez mężczyzn i kobiety, rozkładanie tych 14 jednostek na co najmniej 3 dni w tygodniu, jeśli pije się aż tyle, oraz wprowadzenie kilku dni wolnych od alkoholu w każdym tygodniu, jeśli próbuje się zmniejszyć ilość wypijanego alkoholu4.

W Stanach Zjednoczonych standardowy drink to taki, który zawiera około 14 gramów czystego alkoholu, co znajduje się w: 355 ml zwykłego piwa (5% zawartości alkoholu), 150 ml wina (12% zawartości alkoholu), 44 ml destylowanych alkoholi lub wódki (40% zawartości alkoholu)8.

Kobiety w ciąży lub próbujące zajść w ciążę powinny całkowicie unikać alkoholu, aby zminimalizować ryzyko dla dziecka4. Istnieją także inne osoby, które nie powinny w ogóle pić, w tym osoby młodsze niż 21 lat7.

Picie mniejszej ilości alkoholu jest zdrowsze niż picie większej. Można obniżyć ryzyko zdrowotne poprzez picie mniej lub wybór niepicia w ogóle7.

Możliwości leczenia

Większość osób z zaburzeniem związanym z używaniem alkoholu może odnieść korzyści z jakiejś formy leczenia. Leczenie medyczne obejmuje leki i terapie behawioralne. Dla wielu osób zastosowanie obu rodzajów leczenia daje najlepsze rezultaty9.

Opcje leczenia nadużywania alkoholu zależą od stopnia picia i tego, czy osoba próbuje pić mniej (umiarkowanie) czy całkowicie zaprzestać picia (abstynencja)10.

Jeśli ktoś jest zaniepokojony swoim piciem lub miał wypadek lub uraz związany z alkoholem, może otrzymać krótką sesję doradczą znaną jako krótka interwencja. Trwa ona około 5-10 minut i obejmuje informacje o ryzyku związanym ze sposobem picia, porady dotyczące zmniejszenia ilości wypijanego alkoholu, dostępne sieci wsparcia oraz kwestie emocjonalne związane z piciem10.

Trzy leki są zatwierdzone do leczenia zaburzenia związanego z używaniem alkoholu: disulfiram, który powoduje nieprzyjemne objawy, takie jak nudności i zaczerwienienie skóry, gdy pije się alkohol; naltrekson, który blokuje receptory w mózgu odpowiedzialne za dobre samopoczucie po wypiciu alkoholu i może zmniejszyć pragnienie alkoholu; oraz akamprosat, który pomaga unikać alkoholu po zaprzestaniu picia9.

Leczenie obejmuje również terapie behawioralne. Niektóre osoby mogą potrzebować intensywnego leczenia zaburzenia związanego z używaniem alkoholu i mogą udać się do ośrodka leczenia pobytowego w celu rehabilitacji. Leczenie tam jest wysoce ustrukturyzowane i zwykle obejmuje kilka różnych rodzajów terapii behawioralnych9.

Jeśli ktoś jest uzależniony od alkoholu, zaleca się zasięgnięcie porady lekarskiej w celu kontrolowania objawów odstawienia. Niektórym osobom można przepisać leki, aby pomóc osiągnąć abstynencję. Można również wybrać uczestnictwo w grupach samopomocy, otrzymać przedłużone poradnictwo lub skorzystać z terapii rozmową, takiej jak terapia poznawczo-behawioralna10.

Badania pokazują, że dzięki leczeniu większość osób może zmniejszyć ilość wypijanego alkoholu lub całkowicie przestać pić2.

Gdzie szukać pomocy

Osoby, które otrzymują leczenie z powodu zaburzenia związanego z używaniem alkoholu, mogą również uznać za pomocne uczestnictwo w grupie wsparcia, takiej jak Anonimowi Alkoholicy. Jeśli ktoś ma zaburzenie związane z używaniem alkoholu i chorobę psychiczną, ważne jest, aby otrzymać leczenie obu schorzeń9.

Proste wskazówki dotyczące ograniczenia picia obejmują: ustalenie planu przed rozpoczęciem picia i określenie limitu ilości alkoholu do wypicia, ustalenie budżetu i zabieranie tylko ustalonej kwoty pieniędzy na alkohol, poinformowanie przyjaciół i rodziny o zamiarze ograniczenia picia, wybór napojów o mniejszej mocy (niższej zawartości alkoholu), picie szklanki wody przed alkoholem i przemienne picie napojów alkoholowych z napojami bezalkoholowymi oraz wprowadzenie kilku dni wolnych od alkoholu każdego tygodnia11.

Natychmiastowe korzyści z ograniczenia picia obejmują lepsze samopoczucie rano, mniejsze zmęczenie w ciągu dnia, lepszy wygląd skóry, uczucie większej energii i lepszą kontrolę wagi. Długoterminowe korzyści obejmują poprawę nastroju, lepszy sen, lepsze zachowanie oraz korzystny wpływ na serce i układ odpornościowy11.

Mała zmiana może zrobić dużą różnicę. Niezależnie od wyboru strategii, warto dać im szansę. Jeśli jedno podejście nie działa, można spróbować czegoś innego12.