Przerzuty do odbytnicy Podstawowe informacje

Epidemiologia

Przerzuty do odbytnicy stanowią istotny problem zdrowotny na całym świecie. Trudno jest oddzielić dane epidemiologiczne dotyczące raka odbytnicy od raka jelita grubego, ponieważ badania często rozpatrują te nowotwory łącznie jako rak jelita grubego i odbytnicy. Jest to trzeci najczęstszy rodzaj nowotworu na świecie.1

Według szacunków z 2022 roku, na całym świecie odnotowano około 1,93 miliona nowych przypadków raka jelita grubego i odbytnicy oraz 903 859 zgonów z tego powodu. W Stanach Zjednoczonych w 2025 roku przewiduje się 46 950 nowych przypadków raka odbytnicy oraz 107 320 nowych przypadków raka jelita grubego, a łączna liczba zgonów z powodu obu tych nowotworów ma wynieść 52 900.1

Rak jelita grubego i odbytnicy dotyka mężczyzn i kobiety niemal w równym stopniu. Wśród wszystkich grup rasowych w Stanach Zjednoczonych, osoby rasy czarnej mają najwyższe wskaźniki zachorowań i umieralności na sporadycznego raka jelita grubego i odbytnicy.1

Około 30% pacjentów z rakiem odbytnicy ma przerzuty w momencie diagnozy. Przerzuty wątrobowe są obecne w pewnym momencie u około 50% pacjentów z rakiem jelita grubego i odbytnicy.23

Przyczyny

Przerzuty do odbytnicy zazwyczaj powstają w wyniku rozprzestrzenienia się komórek nowotworowych z pierwotnego guza, który najczęściej znajduje się w jelicie grubym lub samej odbytnicy. Komórki rakowe mogą oderwać się od pierwotnego guza i wędrować przez krew lub układ limfatyczny do innych części ciała, w tym do odbytnicy.4

Nowe badania sugerują, że rozprzestrzenianie się raka jelita grubego i odbytnicy może następować znacznie wcześniej niż wcześniej zakładano. Badania genetyczne pierwotnych guzów jelita grubego i przerzutowych guzów od tych samych pacjentów, w połączeniu z symulacjami komputerowymi, doprowadziły naukowców do wniosku, że rak jelita grubego może się rozprzestrzeniać bardzo wkrótce po rozwoju pierwotnego guza – być może nawet na lata przed zdiagnozowaniem choroby.4

Komórki rakowe gromadzą coraz więcej zmian genetycznych, zwanych mutacjami, i niektóre z nich nabywają zdolność do przenoszenia się z pierwotnego guza do krwi lub układu limfatycznego, migracji do odległej lokalizacji w ciele i rozwijania się w guzy w nowym miejscu. Ten proces nazywamy przerzutami.4

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka związane z rozwojem przerzutów do odbytnicy są ściśle związane z czynnikami ryzyka pierwotnego raka jelita grubego i odbytnicy. Chociaż źródła nie podają szczegółowych informacji o specyficznych czynnikach ryzyka dla przerzutów do odbytnicy, wiadomo, że późne wykrycie pierwotnego nowotworu zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia przerzutów.

Osoby z rakiem jelita grubego lub odbytnicy, u których choroba nie została wcześnie wykryta, mają większe ryzyko rozwoju przerzutów. Około 30% pacjentów z rakiem odbytnicy ma już przerzuty w momencie diagnozy, co wskazuje na znaczenie wczesnego wykrywania i badań przesiewowych.3

Objawy

Objawy przerzutów do odbytnicy mogą być różne w zależności od zaawansowania choroby i lokalizacji przerzutów. Wiele z tych objawów może być trudnych do zniesienia dla pacjentów, ale lekarze i pielęgniarki mogą zaoferować wsparcie i leczenie, które pomogą złagodzić dolegliwości.5

Pacjenci z przerzutowym rakiem odbytnicy często doświadczają problemów z kontrolowaniem wypróżnień. Może to obejmować nietrzymanie stolca, zwłaszcza przy oddawaniu gazów, ale czasami może się to wydarzyć całkowicie niespodziewanie. Takie objawy mogą znacząco wpływać na codzienne życie i wymagać noszenia przy sobie zapasowej bielizny i ubrań.6

Inne częste objawy obejmują:

• Krwawienie z odbytnicy lub krew w stolcu
• Niedrożność jelit, która może powodować ból brzucha i wymioty
• Biegunkę i/lub zaparcia
• Ból brzucha i skurcze
• Utratę masy ciała i niedokrwistość
• Utratę apetytu i zmęczenie
• Nietypowy kształt i rozmiar stolca
• Wzdęcia brzucha

Zmęczenie jest bardzo powszechnym objawem zaawansowanego nowotworu. Pacjenci mogą czuć, że brakuje im energii, co może być przytłaczające. Warto poinformować lekarza lub pielęgniarkę, jeśli zmęczenie jest bardzo nasilone, ponieważ mogą oni przepisać leki lub zasugerować inne sposoby radzenia sobie z tym objawem.5

Utrata apetytu jest kolejnym częstym problemem. Pacjenci mogą nie mieć ochoty na jedzenie i tracić na wadze. Spożywanie kilku małych posiłków i przekąsek w ciągu dnia może być łatwiejsze do przełknięcia niż trzy duże posiłki. Lekarz może zalecić wysokokaloryczne napoje, jeśli istnieje obawa o utratę masy ciała.5

Zapobieganie

Chociaż źródła nie zawierają szczegółowych informacji na temat bezpośredniego zapobiegania przerzutom do odbytnicy, kluczową rolę odgrywa wczesne wykrywanie pierwotnego raka jelita grubego i odbytnicy. Regularne badania przesiewowe mogą pomóc w identyfikacji nowotworu na wczesnym etapie, zanim zdąży się rozprzestrzenić.

Badania sugerują, że rak jelita grubego może się rozprzestrzeniać bardzo wcześnie w procesie choroby, nawet zanim pierwotny guz będzie możliwy do wykrycia za pomocą obecnych testów przesiewowych. To odkrycie podkreśla znaczenie regularnych badań i monitorowania stanu zdrowia, szczególnie u osób z grupy ryzyka.4

Dla pacjentów, którzy zostali już zdiagnozowani z rakiem jelita grubego lub odbytnicy, ważne jest regularne monitorowanie po leczeniu. Może to obejmować badania krwi, takie jak pomiar antygenu rakowo-embrionalnego (CEA), który jest białkiem występującym we krwi, a jego podwyższony poziom może wskazywać na obecność nowotworu lub nawrót choroby.1

Patofizjologia

Patofizjologia przerzutów do odbytnicy związana jest z procesem rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych z pierwotnego guza do innych części ciała. Proces ten jest złożony i obejmuje kilka etapów, które zmieniają normalne funkcjonowanie organizmu.

Komórki nowotworowe z pierwotnego guza w jelicie grubym lub odbytnicy mogą oderwać się i przedostać się do krwi lub układu limfatycznego. Następnie wędrują przez organizm i mogą osiedlić się w innych narządach, takich jak wątroba, płuca czy mózg. W nowej lokalizacji komórki te zaczynają się rozmnażać, tworząc przerzuty.4

Najnowsze badania pokazują, że ten proces może rozpocząć się znacznie wcześniej niż wcześniej sądzono. Analiza genomiczna pierwotnych guzów jelita grubego i przerzutowych guzów od tych samych pacjentów wykazała, że komórki rakowe mogą zacząć się rozprzestrzeniać bardzo wkrótce po powstaniu pierwotnego guza. To odkrycie ma istotne implikacje dla wczesnego wykrywania i leczenia przerzutowego raka jelita grubego.4

Przerzuty wątrobowe są szczególnie częste u pacjentów z rakiem jelita grubego i odbytnicy. Około 50% pacjentów z tym typem nowotworu rozwinie przerzuty wątrobowe w pewnym momencie choroby. Chirurgiczne usunięcie przerzutów pozostaje jedyną szansą na wyleczenie, chociaż nie wszyscy pacjenci są odpowiednimi kandydatami do takiej operacji.2

Odbyt znajduje się w obrębie miednicy, rozciągając się od przejściowej błony śluzowej linii zębatej odbytu do okrężnicy esiczej przy odbiciu otrzewnej. Za pomocą sztywnej sigmoidoskopii odbyt ma długość od 10 do 15 cm od brzegu odbytu. Lokalizacja guza odbytnicy jest zwykle określana przez odległość od brzegu odbytu.1