Rak płaskonabłonkowy krtani Podstawowe informacje

Czym jest rak płaskonabłonkowy krtani?

Rak płaskonabłonkowy krtani to nowotwór złośliwy, który rozwija się w krtani – narządzie znajdującym się w gardle, pomiędzy podstawą języka a tchawicą. Krtań jest częścią układu oddechowego i pełni kluczowe funkcje: umożliwia mówienie, pomaga w oddychaniu i chroni drogi oddechowe podczas połykania. W środku krtani znajdują się struny głosowe, czyli dwa pasma mięśniowe, które wibrują i wytwarzają dźwięki potrzebne do mówienia.1

Choroba ta powstaje, gdy komórki w krtani zaczynają rosnąć w sposób niekontrolowany. Najbardziej powszechną formą raka krtani jest właśnie rak płaskonabłonkowy, który rozwija się z płaskich, cienkich komórek wyściełających wnętrze krtani. Te komórki, zwane komórkami płaskonabłonkowymi, pokrywają powierzchnię strun głosowych i innych części narządu. Gdy zaczynają się one przekształcać w komórki nowotworowe, tworzą guz złośliwy, który może atakować i niszczyć okoliczne tkanki oraz rozprzestrzeniać się do innych części ciała.23

Krtań dzieli się na trzy główne części anatomiczne, a nowotwór może rozwinąć się w każdej z nich. Około 60% raków krtani powstaje w środkowej części zwanej głośnią, gdzie znajdują się struny głosowe. Ponad jedna trzecia (35%) zaczyna się w górnej części, czyli nadgłośni, która obejmuje nagłośnię i fałdy głosowe fałszywe. Zaledwie około 5% nowotworów rozpoczyna się w dolnej części, czyli podgłośni, która łączy się z tchawicą.14

Różnice w miejscu, w którym nowotwór się rozpoczyna, mają wpływ na objawy, sposób rozprzestrzeniania się choroby oraz dostępne metody leczenia. Na przykład, część nadgłośni jest bogata w naczynia limfatyczne, co oznacza, że nowotwory tam zlokalizowane mogą wcześniej przenieść się do węzłów chłonnych szyi. Z kolei raki rozwijające się w głośni są często wykrywane wcześniej, ponieważ szybko powodują chrypkę – objaw, który trudno zignorować.4

Jak często występuje rak płaskonabłonkowy krtani?

Rak krtani stanowi około jednej trzeciej wszystkich nowotworów głowy i szyi. Jest to poważny problem zdrowotny na całym świecie, wywołujący istotne konsekwencje zarówno pod względem zachorowalności, jak i śmiertelności. Choroba dotyka ludzi w każdym wieku i z różnych środowisk, choć najczęściej diagnozowana jest u osób ze znaczącą historią palenia tytoniu.5

W Stanach Zjednoczonych, w 2025 roku, szacuje się, że około 13 020 osób otrzyma diagnozę raka krtani, a około 3910 osób umrze z powodu tej choroby. Rocznie diagnozowanych jest tam około 12 500 przypadków, co czyni raka krtani stosunkowo rzadszym nowotworem w porównaniu z innymi nowotworami, ale wciąż istotnym zagrożeniem zdrowotnym.14

Warto zauważyć, że rak krtani jest trudniejszy do oszacowania pod względem statystyk przeżycia niż bardziej powszechne nowotwory, ponieważ występuje rzadziej. Niektóre statystyki muszą bazować na mniejszych grupach pacjentów, co utrudnia przewidywanie wyników leczenia dla poszczególnych osób.6

Przyczyny raka płaskonabłonkowego krtani

Rak krtani rozwija się, gdy dochodzi do zmian w komórkach wyściełających ten narząd. Czasami komórki zaczynają rosnąć i zachowywać się nieprawidłowo, co może prowadzić do stanów nienowotworowych, takich jak przewlekłe zapalenie krtani lub guzy łagodne, jak polipy strun głosowych. W niektórych przypadkach zmiany te mogą przekształcić się w stany przedrakowe, czyli takie, w których komórki nie są jeszcze rakiem, ale istnieje wyższe ryzyko, że staną się nowotworowe. Najczęstszym stanem przedrakowym krtani jest dysplazja, czyli nieprawidłowy wzrost komórek.2

Nie zawsze wiadomo, co dokładnie powoduje te zmiany, ale głównym czynnikiem ryzyka jest długotrwałe narażenie na substancje drażniące i rakotwórcze, szczególnie zawarte w dymie tytoniowym. Palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu są najważniejszymi czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju raka krtani.7

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania na raka płaskonabłonkowego krtani. Najważniejszym z nich jest używanie wyrobów tytoniowych. Palenie papierosów, cygar, fajki, a także żucie tytoniu to najsilniejsze czynniki ryzyka. Dym tytoniowy zawiera setki substancji chemicznych, z których wiele jest rakotwórczych. Im dłużej i intensywniej osoba pali, tym wyższe jest ryzyko. Osoby palące papierosy przez wiele lat mają znacznie większe prawdopodobieństwo rozwinięcia raka krtani niż osoby niepalące.7

Drugim kluczowym czynnikiem ryzyka jest nadmierne spożywanie alkoholu. Alkohol działa drażniąco na komórki krtani, a w połączeniu z paleniem tytoniu ryzyko raka wzrasta wielokrotnie. Osoby, które zarówno palą, jak i regularnie piją duże ilości alkoholu, znajdują się w grupie najwyższego ryzyka.7

Inne czynniki mogące zwiększać ryzyko to narażenie na substancje drażniące w środowisku pracy, takie jak pyły, chemikalia czy opary. Długotrwałe narażenie na zanieczyszczenie powietrza również może mieć wpływ. Niektóre badania sugerują, że niedobory witamin i słaba dieta mogą zwiększać podatność na raka krtani.

Warto również wspomnieć, że mężczyźni chorują na raka krtani znacznie częściej niż kobiety, co może być związane z wyższym odsetkiem palaczy wśród mężczyzn w przeszłości. Również wiek odgrywa rolę – większość przypadków diagnozowana jest u osób starszych, zazwyczaj po 55. roku życia.

Objawy raka płaskonabłonkowego krtani

Objawy raka krtani można łatwo pomylić z innymi, mniej poważnymi dolegliwościami, takimi jak przeziębienie czy infekcja górnych dróg oddechowych. Dlatego ważne jest, aby zwrócić uwagę na objawy, które nie ustępują po kilku tygodniach. Najczęstszym pierwszym objawem raka krtani jest chrypka, która utrzymuje się przez dłuższy czas – zazwyczaj dłużej niż dwa tygodnie. Chrypka to zmiana w głosie, która sprawia, że brzmi on ochryple, słabo lub inaczej niż zwykle. Ponieważ wiele nowotworów krtani rozwija się w okolicy strun głosowych, wpływają one na wibracje potrzebne do mówienia, co powoduje chrypkę.11

Innym częstym objawem jest ból gardła, który nie ustępuje mimo leczenia domowego czy antybiotyków. Może to być uporczywy dyskomfort, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Niektórzy pacjenci zgłaszają także ból ucha, który nie jest związany z infekcją ucha – jest to objaw przeniesiony, który pojawia się, gdy nerwy w okolicy krtani są drażnione przez nowotwór.1

W miarę jak nowotwór rośnie, mogą pojawić się dodatkowe objawy. Jednym z nich jest trudność w połykaniu (tzw. dysfagia), która może sprawiać wrażenie, jakby jedzenie lub płyny utknęły w gardle. Chorzy mogą również zauważyć guz lub powiększony węzeł chłonny na szyi, który nie boli, ale jest wyczuwalny pod skórą. Guz ten może być wynikiem rozprzestrzeniania się nowotworu do węzłów chłonnych szyi.1

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić problemy z oddychaniem, szczególnie gdy nowotwór blokuje drogi oddechowe. Może także pojawić się kaszel, który nie ustępuje, czasem z domieszką krwi. Niektórzy pacjenci zgłaszają również niezamierzoną utratę wagi, osłabienie i ogólne zmęczenie, co są objawami związanymi z postępem choroby.1

Jeśli którykolwiek z powyższych objawów utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, szczególnie u osoby palącej lub nadużywającej alkoholu, należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Wczesne wykrycie znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Zapobieganie rakowi płaskonabłonkowemu krtani

Chociaż nie można całkowicie wyeliminować ryzyka zachorowania na raka krtani, istnieją działania, które mogą znacząco je zmniejszyć. Najważniejszym krokiem w zapobieganiu jest unikanie palenia tytoniu. Osoby, które nigdy nie paliły, powinny unikać rozpoczynania tego nawyku, a osoby palące powinny podjąć kroki, aby rzucić palenie. Rzucenie palenia w każdym wieku zmniejsza ryzyko raka krtani, a korzyści pojawiają się już wkrótce po zaprzestaniu palenia.

Drugim kluczowym elementem prewencji jest ograniczenie spożycia alkoholu. Jeśli osoba pije, powinna to robić z umiarem. Unikanie jednoczesnego palenia i picia alkoholu jest szczególnie ważne, ponieważ te dwa czynniki działają synergistycznie, wielokrotnie zwiększając ryzyko.

Zdrowa dieta bogata w owoce i warzywa może również wspierać zdrowie krtani i układu oddechowego. Owoce i warzywa dostarczają witamin i antyoksydantów, które mogą chronić komórki przed uszkodzeniem. Unikanie narażenia na substancje drażniące w miejscu pracy, takie jak pyły azbestowe czy chemikalia, również jest istotne – osoby pracujące w takich warunkach powinny stosować odpowiednie środki ochrony osobistej.

Regularne kontrole lekarskie są ważne, szczególnie dla osób z grupy podwyższonego ryzyka. Jeśli pojawią się niepokojące objawy, takie jak chrypka utrzymująca się dłużej niż dwa tygodnie, warto zgłosić się do lekarza, który może skierować na dalsze badania.

Patofizjologia – jak rak krtani wpływa na organizm

Patofizjologia to opis zmian, jakie zachodzą w normalnym funkcjonowaniu organizmu w wyniku choroby. W przypadku raka płaskonabłonkowego krtani proces ten zaczyna się na poziomie komórek wyściełających wnętrze narządu.

Prawidłowe komórki płaskonabłonkowe krtani rosną, dzielą się i umierają w kontrolowany sposób. Gdy DNA komórki ulega uszkodzeniu – na przykład przez substancje rakotwórcze z dymu tytoniowego – komórka może zacząć rosnąć w sposób niekontrolowany. Zamiast umrzeć, komórka ta mnoży się, tworząc coraz więcej nieprawidłowych komórek. Te komórki gromadzą się, tworząc guz.1

W miarę jak guz rośnie, może zacząć naciskać na struny głosowe, uniemożliwiając im prawidłowe wibrowanie, co prowadzi do chrypki. Guz może również blokować drogi oddechowe, utrudniając oddychanie. Gdy nowotwór rośnie w nadgłośni, może rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych szyi poprzez układ limfatyczny. Węzły chłonne są małymi gruczołami, które pomagają organizmowi walczyć z infekcjami, ale mogą również stać się miejscem, gdzie gromadzą się komórki nowotworowe.4

Część nadgłośni krtani jest szczególnie bogata w naczynia limfatyczne, co oznacza, że nowotwory tam zlokalizowane mają większą szansę na wczesne przeniesienie się do węzłów chłonnych. Około 25% do 50% pacjentów z rakiem nadgłośni ma zajęte węzły chłonne w momencie diagnozy, w zależności od wielkości guza.4

W bardziej zaawansowanych stadiach rak krtani może przerzutować, czyli rozprzestrzeniać się do odległych narządów, takich jak płuca, wątroba czy kości. Proces ten zachodzi, gdy komórki nowotworowe przedostają się do krwiobiegu lub układu limfatycznego i osiedlają się w innych częściach ciała, tworząc nowe guzy.

Zmiany mechaniczne, fizyczne i biochemiczne spowodowane przez raka krtani mogą mieć głęboki wpływ na zdrowie pacjenta. Oprócz problemów z mówieniem, oddychaniem i połykaniem, choroba może prowadzić do osłabienia, utraty wagi i pogorszenia jakości życia. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie i rozpoczęcie leczenia, zanim nowotwór zdąży się rozprzestrzenić.