Rak płaskonabłonkowy

Czym jest rak płaskonabłonkowy

Rak płaskonabłonkowy skóry to drugi najczęstszy typ raka skóry, zaraz po raku podstawnokomórkowym. Powstaje w komórkach płaskich, które tworzą wierzchnią warstwę skóry, zwaną naskórkiem. Każdego roku w Stanach Zjednoczonych diagnozuje się ponad milion przypadków tego nowotworu, a jego liczba stale rośnie1.

Najczęściej rak płaskonabłonkowy rozwija się w miejscach ciała najbardziej narażonych na działanie słońca, takich jak twarz, uszy, szyja, głowa (szczególnie u osób łysych), ramiona i nogi12. Nowotwór może również pojawić się w obszarach ciała, gdzie znajdują się błony śluzowe – wewnętrzne wyścielenie narządów i jam ciała, na przykład w jamie ustnej, płucach czy odbycie1.

Istnieją różne typy raka płaskonabłonkowego w zależności od tego, jak bardzo zaawansowany jest nowotwór. Rak skórny dotyczy tylko górnej warstwy skóry lub nowotworu, który rozprzestrzenił się poza tę warstwę. Rak przerzutowy to taki, który rozprzestrzenił się na inne części ciała poza skórą1.

Objawy i rozpoznanie

Rak płaskonabłonkowy może przybierać różne formy. Najczęściej objawia się jako czerwona, łuszcząca się plama na skórze, która może krwawić lub pokrywać się strupem. Może również wyglądać jak twardy guzek z chropowatą powierzchnią, rana, która nie goi się lub która pojawia się ponownie po zagojeniu, albo narośl przypominająca brodawkę3.

Charakterystyczne objawy to wyniesione zmiany, które nie goją się ani nie znikają samoistnie4. Zmiany mogą także przybierać formę niezwykłych nowych narośli, wrzodów, krwawiących ran czy zmian przypominających brodawki na skórze5.

Aby postawić diagnozę, lekarz zazwyczaj przeprowadza badanie skóry i pobiera biopsję – małą próbkę tkanki ze zmiany, którą następnie bada się pod mikroskopem w celu potwierdzenia obecności komórek nowotworowych6. Diagnoza wymaga zazwyczaj dokładnego badania skóry przez dermatologa, który ocenia wygląd zmiany i w razie potrzeby pobiera próbkę tkanki6.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną raka płaskonabłonkowego jest długotrwałe narażenie skóry na promieniowanie ultrafioletowe (UV) ze słońca lub z solarium14. Codzienna, całoroczna ekspozycja na promienie UV słońca oraz intensywne opalanie w miesiącach letnich przyczyniają się do uszkodzeń, które prowadzą do rozwoju tego typu nowotworu4.

Osoby najbardziej narażone na ryzyko to te, które:

• Mają długotrwałą ekspozycję na słońce lub uszkodzenia skóry spowodowane słońcem w młodym wieku
• Mają jasną karnację, niebieskie, zielone lub szare oczy, blond lub rude włosy
• Są w wieku 65 lat lub starsze
• Mają osłabiony układ odpornościowy lub przeszły przeszczep narządu
• Były narażone na działanie chemikaliów, takich jak papierosy czy arsen1

Mężczyźni zachorują na raka płaskonabłonkowego około dwa razy częściej niż kobiety. Osoby powyżej 50. roku życia są najbardziej narażone na rozwój tego nowotworu1.

Wskaźniki śmiertelności z powodu raka płaskonabłonkowego skóry są porównywalne do wskaźników czerniaka, raka nerki i raka gardła w centralnych i południowych regionach Stanów Zjednoczonych6. Dlatego nadzór, wczesna diagnoza i szybkie leczenie są kluczowe dla zmniejszenia ryzyka zachorowalności i śmiertelności6.

Metody leczenia

Chirurgiczne usunięcie nowotworu pozostaje podstawowym sposobem leczenia raka płaskonabłonkowego6. Istnieje jednak wiele różnych metod leczenia, a wybór odpowiedniej zależy od rozmiaru, lokalizacji, głębokości i agresywności nowotworu, a także od ogólnego stanu zdrowia pacjenta3.

Wycięcie chirurgiczne to często pierwsza linia leczenia raka płaskonabłonkowego. Podczas tego zabiegu dermatolog chirurgicznie usuwa zmianę nowotworową wraz z niewielkim marginesem zdrowej tkanki, aby zapewnić całkowite usunięcie nowotworu. Ta metoda jest szczególnie skuteczna w przypadku mniejszych, łatwo dostępnych guzów3. Skuteczność wycięcia chirurgicznego jest bardzo wysoka w przypadku wczesnych stadiów raka płaskonabłonkowego3.

Chirurgia Mohsa to specjalistyczna technika, która usuwa nowotwór warstwami, stopniowo, aż do całkowitego wyeliminowania komórek rakowych. Jest głównie stosowana w przypadku raka płaskonabłonkowego wysokiego ryzyka lub nawrotowego (który wrócił po leczeniu). Może być również używana, gdy nowotwór nie mógł zostać całkowicie usunięty poprzez zwykłe wycięcie chirurgiczne7.

Oprócz chirurgii dostępne są również metody niechirurgiczne, takie jak radioterapia, kremy miejscowe, krioterapia, terapia fotodynamiczna i ablacja laserowa, szczególnie dla pacjentów, którzy nie kwalifikują się do operacji6. Jednak te metody niechirurgiczne często charakteryzują się wyższym wskaźnikiem nawrotów6.

W przypadku raka płaskonabłonkowego, który rozprzestrzenił się na inne części ciała, może być stosowana terapia systemowa. Terapia systemowa przemieszcza się przez układ krwionośny, docierając do komórek rakowych w całym organizmie i niszcząc je. Immunoterapia i terapia celowana to niektóre z terapii systemowych, które mogą być stosowane7.

Rokowanie i perspektywy

Leczenie mające na celu usunięcie nowotworu prowadzi do pozytywnego rokowania, jeśli rak zostanie wykryty i leczony wcześnie1. Chociaż rak płaskonabłonkowy może być bardziej agresywny niż rak podstawnokomórkowy, ryzyko rozprzestrzenienia się tego typu nowotworu jest niskie, o ile zostanie on wcześnie wyleczony4.

Zmiany muszą być traktowane z uwagą, ponieważ mogą szybko rosnąć i głęboko wnikać w tkanki4. Chociaż trudniej jest leczyć raka płaskonabłonkowego, który przerzutował (rozprzestrzenił się), do połowy przypadków można wyleczyć4.

Regularne badania skóry i częste wizyty kontrolne są zalecane przez lekarzy, szczególnie dla pacjentów wysokiego ryzyka, aby ułatwić wczesne wykrywanie i leczenie6. Po przebytym raku skóry ryzyko rozwoju kolejnego nowotworu jest większe, dlatego ważne jest regularne obserwowanie skóry8.

Zapobieganie i ochrona skóry

Ochrona skóry przed nadmiernym nasłonecznieniem jest kluczowa w zapobieganiu rakowi płaskonabłonkowemu. Aby chronić swoją skórę, możesz:

• Nosić ubrania z gęsto tkanej bawełny podczas przebywania na słońcu
• Nosić długie rękawy i spodnie
• Nosić kapelusz z szerokim rondem, który osłania twarz i szyję
• Nosić okulary przeciwsłoneczne zapewniające 100% ochronę przed promieniowaniem UV
• Stosować krem z filtrem o współczynniku ochrony przeciwsłonecznej (SPF) co najmniej 30 i ocenie 4 lub 5 gwiazdek. Używać go obficie, regularnie odnawiać i stosować razem z cieniem i odzieżą – nawet w pochmurny dzień
• Spędzać czas w cieniu, gdy słońce jest najsilniejsze – między godziną 11:00 a 15:00 w Wielkiej Brytanii
• Nigdy nie korzystać z solarium8

Jeśli miałeś raka skóry, powinieneś unikać zbyt długiego przebywania na słońcu. Używaj produktu z kremem przeciwsłonecznym o współczynniku ochrony (SPF) co najmniej 30. Stosuj go obficie i regularnie odnawiaj8. Specjaliści mogą sugerować stosowanie kremu z wysokim współczynnikiem ochrony, takim jak 50, na wszystkie odsłonięte części skóry. Wyższy SPF zapewnia dodatkową ochronę, ale żaden krem nie może zapewnić 100% ochrony8.

Ważne jest również regularne sprawdzanie swojej skóry. Bądź świadomy tego, jak normalnie wygląda twoja skóra. Zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany skórne lub możliwe objawy raka skóry. Zwróć także uwagę na wszelkie zmiany w miejscu, gdzie miałeś pierwotny rak skóry8. Pamiętaj, że większość przypadków raka skóry niemelanocytowego jest skutecznie leczona. Rzadko zdarza się, aby rak we wczesnym stadium wrócił8.