Zapalenie zbiornika jelitowego

Czym jest zapalenie zbiornika jelitowego

Zapalenie zbiornika jelitowego to stan zapalny wewnątrz zbiornika jelitowego utworzonego chirurgicznie. Jest to powikłanie, które może wystąpić u osób po operacji utworzenia zbiornika z jelita krętego1.

Zbiornik jelitowy może być konieczny, gdy cała jelito grube i odbytnica muszą zostać usunięte z powodu choroby. Operacja ta nazywana jest całkowitą proktolektomią. Po takim zabiegu potrzebny jest nowy sposób gromadzenia i wydalania stolca z organizmu. Zbiornik jelitowy jest jednym z chirurgicznych rozwiązań tego problemu1.

Chirurdzy kolorektalni tworzą zbiornik jelitowy z końcowej części jelita cienkiego, zwanej jelitem krętym. Zbiornik działa jak rezerwuar, który gromadzi stolec przed jego wydaleniem, zastępując funkcję jelita grubego i odbytnicy. Zbiornik łączy się z otworem, przez który stolec opuszcza ciało. Zbiornik w kształcie litery J lub S łączy się z odbytem, podczas gdy zbiornik w kształcie litery K łączy się z przetoką w brzuchu. W praktyce jelito kręte staje się nowym jelitem grubym1.

Zapalenie zbiornika jelitowego jest podobne do zapalenia jelita grubego lub zapalenia odbytnicy u osób ze zbiornikiem jelitowym. Wywołuje podobne objawy, takie jak ból i nagłą, częstą potrzebę oddawania stolca. Większość osób doświadcza epizodów ostrego zapalenia zbiornika jelitowego, które jest przemijającym stanem zapalnym. Rzadziej niektóre osoby doświadczają przewlekłego zapalenia zbiornika jelitowego, które nie ustępuje lub ciągle powraca1.

• Jelito kręte (końcowa część jelita cienkiego)
• Zbiornik jelitowy (utworzony chirurgicznie)
• Odbyt

Jak często występuje to schorzenie

Zapalenie zbiornika jelitowego jest dość powszechnym powikłaniem. Między 25% a 45% osób ze zbiornikiem jelitowym doświadczy zapalenia w pewnym momencie swojego życia. Do 40% osób rozwija je w ciągu roku. Między 10% a 20% osób ma nawracające epizody zapalenia zbiornika jelitowego1.

Około jedna na pięć osób doświadcza zapalenia zbiornika jelitowego rok po operacji, a połowa z nich ma je po 10 latach2. Częstość występowania pierwszego epizodu zapalenia zbiornika jelitowego w ciągu 1, 5 i 10 lat po operacji wynosi odpowiednio 15%, 33% i 45%3.

Objawy zapalenia zbiornika jelitowego

Objawy zapalenia zbiornika jelitowego mogą różnić się u poszczególnych osób. Typowe oznaki tego schorzenia obejmują2:

• Krew w stolcu
• Częstsze parcie na stolec
• Biegunka – luźny, wodnisty stolec
• Wycieki stolca lub utrata kontroli nad oddawaniem stolca (nietrzymanie stolca)
• Skurcze brzucha
• Gorączka lub dreszcze
• Utrata masy ciała

Objawy obejmują zwykle krwawą biegunkę, nagłą potrzebę oddania stolca lub dyskomfort podczas wypróżniania. Utrata krwi lub odwodnienie wynikające z częstych wypróżnień często prowadzi do nudności. Mogą wystąpić również skrajne skurcze i ból3.

W poważnych przypadkach może dojść do odwodnienia, niedożywienia lub anemii wymagającej pilnej pomocy medycznej2.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zapalenie zbiornika jelitowego występuje, gdy układ odpornościowy atakuje zbiornik, powodując stan zapalny2.

Przyczyny zapalenia zbiornika jelitowego mogą być różnorodne i obejmują czynniki zapalne, takie jak zaburzenia bakterii jelitowych prowadzące do zapalenia, lub chorobę Leśniowskiego-Crohna zbiornika. Mogą to być również przyczyny chirurgiczne, w tym wycieki w miejscu połączeń chirurgicznych i zakażenia miednicy, lub infekcje bakterią Clostridioides difficile lub wirusem cytomegalii. Możliwe jest jednoczesne występowanie więcej niż jednego czynnika wywołującego zapalenie zbiornika3.

Najczęstszym powodem operacji utworzenia zbiornika w kształcie litery J, zwanej również zespoleniem zbiornika jelitowego z odbytem, jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego, forma zapalnej choroby jelit. Operacja może być również przeprowadzona z powodu raka, narośli zwanych polipami w okrężnicy, które mogą stać się rakowymi, lub z innych przyczyn2.

Operacja tworząca zbiornik jelitowy jest wykonywana u pacjentów po całkowitej kolektomii (usunięciu okrężnicy) lub całkowitej proktolektomii w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, nieokreślonego zapalenia jelita grubego, rodzinnej polipowatości gruczolakowatej, raka lub rzadziej innych postaci zapalenia jelita grubego3.

Do typowych czynników ryzyka należą mutacje genetyczne, rozległe zapalenie jelita grubego, zaburzenia reumatologiczne i pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych4.

Rozpoznanie choroby

Badanie zbiornika za pomocą endoskopu, zwane pouchoskopią, z pobraniem biopsji (wycinka tkanki) jest najcenniejszą metodą diagnostyczną. Pozwala ona na rozpoznanie, monitorowanie choroby, ocenę odpowiedzi na leczenie, nadzór nad dysplazją i przeprowadzenie terapii endoskopowej5.

Badanie endoskopowe zbiornika u pacjentów z zapaleniem zbiornika jelitowego zwykle ujawnia zaczerwienioną błonę śluzową zbiornika, utratę pseudojelitowych naczyń krwionośnych lub inne nieprawidłowości3.

Czynniki wyzwalające lub czynniki ryzyka, takie jak zakażenie Clostridioides difficile i stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, powinny zostać zmodyfikowane lub wyeliminowane5.

Leczenie zapalenia zbiornika jelitowego

Leczenie antybiotykami działa w większości przypadków1. Ostre zapalenie zbiornika jelitowego zwykle reaguje na doustne antybiotyki5.

Obecnie nie ma leków z zatwierdzonymi wskazaniami do leczenia zapalenia zbiornika jelitowego. W związku z tym konwencjonalne leczenie zapalenia zbiornika jelitowego jest całkowicie prowadzone poza oficjalnymi wskazaniami rejestracyjnymi4.

Przewlekłe zapalenie zbiornika jelitowego oporne na antybiotyki często wymaga terapii indukcyjnej i podtrzymującej za pomocą inhibitorów integryn, interleukiny lub czynnika martwicy nowotworów5.

Po wypisie ze szpitala pacjenci przyjmują Imodium lub Lomotil albo suplement błonnikowy, taki jak Metamucil, aby kontrolować liczbę wypróżnień. Metamucil i inne „objętościowe" środki przeczyszczające działają poprzez wchłanianie nadmiaru płynu w stolcu. Nie należy przyjmować dodatkowego płynu z Metamucilem, pomimo wskazówek na opakowaniu. Im gęstszy stolec, tym mniejsze prawdopodobieństwo wycieku6.

Przewlekłe zapalenie zbiornika jelitowego z cechami niedokrwiennymi, przetokami lub ropniami może być leczone terapią tlenową hiperbaryczną5.

Rokowanie i perspektywy

Dla większości osób zapalenie zbiornika jelitowego jest ostrym, przemijającym stanem, ale dla niektórych osób staje się schorzeniem przewlekłym1.

Większość przypadków ostrego zapalenia zbiornika jelitowego przechodzi w przewlekłe zapalenie zbiornika jelitowego. Etiologia ostrego zapalenia zbiornika jelitowego prawdopodobnie jest częściowo związana z bakteriami jelitowymi, podczas gdy patofizjologia przewlekłego zapalenia zbiornika jelitowego obejmuje nieprawidłowe interakcje między predyspozycją genetyczną, zastojm kału, bakteriami jelitowymi, zaburzoną odpornością gospodarza, technikami chirurgicznymi, niedokrwieniem i czynnikami związanymi z krezkowym5.

Przewlekłe zapalenie zbiornika jelitowe oporne na antybiotyki zostało wymienione jako jeden z pięciu trudnych do leczenia stanów zapalnych jelit4. Jest to jedna z głównych przyczyn niepowodzenia funkcjonowania zbiornika7.

Życie ze zbiornikiem jelitowym

Po operacji utworzenia zbiornika jelitowego organizm potrzebuje czasu na przystosowanie się do posiadania zbiornika. Istnieje wiele zaleceń, które mogą pomóc w tych dostosowaniach6.

Przyjmowanie leków przed snem może zmniejszyć liczbę nocnych wypraw do toalety. Niektórzy ludzie stwierdzili, że płynny Imodium działa lepiej niż tabletki. Nie należy przyjmować więcej niż osiem tabletek Imodium lub Lomotil dziennie. Bardzo ważne jest, aby nigdy nie przyjmować Imodium i Lomotil jednocześnie6.

Przed operacją utworzenia zbiornika w kształcie litery J niezwykle ważne jest, aby zespół medyczny ocenił ryzyko niedożywienia, ponieważ od 20% do 85% pacjentów z zapalnymi chorobami jelit jest niedożywionych. Istnieją oparte na dowodach protokoły, w tym program przyspieszonej rehabilitacji pooperacyjnej (ERAS), które mogą pomóc poprawić wyniki i rekonwalescencję po tym zabiegu8.

Z punktu widzenia żywienia zaleca się przyjmowanie płynów klarownych i napojów węglowodanowych do 2 godzin przed operacją. Przestrzeganie tych wytycznych może również poprawić kontrolę poziomu cukru we krwi i pomóc zapobiec odwodnieniu, a także pomóc zmniejszyć insulinooporność po operacji i utratę masy ciała8.

Do 81% pacjentów po operacji doświadcza zapalenia zbiornika jelitowego, przy czym 40% pacjentów prezentuje objawy w ciągu pierwszego roku po operacji4.