Gruczolakorak żołądka Podstawowe informacje

Epidemiologia gruczolakoraka żołądka

Gruczolakorak żołądka, znany również jako rak żołądka, stanowi piątą najczęstszą postać nowotworu złośliwego na świecie, a jednocześnie czwartą przyczynę zgonów z powodu chorób nowotworowych. Choroba ta wykazuje znaczące zróżnicowanie geograficzne w zakresie występowania. Najwyższą zachorowalność odnotowuje się w Azji Wschodniej, szczególnie w Japonii i Mongolii, oraz w Europie Wschodniej. Z kolei znacznie niższe wskaźniki występowania notowane są w Europie Północnej i Ameryce Północnej, gdzie częstość zachorowań jest porównywalna do regionów afrykańskich.1

W Stanach Zjednoczonych gruczolakorak żołądka stanowi od 90% do 95% wszystkich przypadków raka żołądka. Szacuje się, że w 2025 roku zdiagnozowanych zostanie około 30 300 nowych przypadków, a liczba zgonów wyniesie około 10 780. Co istotne, obserwuje się zmieniające się wzorce epidemiologiczne dotyczące lokalizacji anatomicznej nowotworów przełyku i żołądka w Stanach Zjednoczonych. Odnotowano tendencję spadkową w występowaniu nowotworów dalszej części żołądka, czyli obszarów nieobejmujących wpustu żołądka.1

Interesujące jest to, że w ostatnich latach obserwuje się rosnącą zachorowalność na raka żołądka wśród młodych dorosłych, czyli osób poniżej 50. roku życia. Dotyczy to zarówno krajów o niskim, jak i wysokim ryzyku zachorowalności. Zjawisko to wymaga dalszych badań, aby zrozumieć jego przyczyny i lepiej dostosować strategie profilaktyczne.1

Pomimo tego, że ogólna tendencja zachorowań na nowotwory nieobejmujące wpustu żołądka pozostaje względnie stabilna, wcześniejsze badania wykazały wzrost częstości występowania gruczolakoraków wpustu żołądka. Od połowy lat 70. do końca lat 80. XX wieku notowano wzrost zachorowań na ten typ nowotworu o 4% do 10% rocznie. Podobnie, częstość występowania gruczolakoraków połączenia żołądkowo-przełykowego gwałtownie wzrosła w tym samym okresie.1

Przyczyny gruczolakoraka żołądka

Gruczolakorak żołądka rozwija się w określonych zmutowanych komórkach gruczołowych, które znajdują się w błonie śluzowej, czyli wewnętrznej warstwie wyściółki żołądka. Jak wszystkie nowotwory, gruczolakoraki powstają, gdy mutacje genetyczne powodują niekontrolowany wzrost komórek. W niektórych przypadkach osoby nabywają mutacje wywołujące raka od biologicznych rodziców, co oznacza, że choroba może mieć podłoże dziedziczne.1

Infekcje również mogą być przyczyną gruczolakoraka żołądka. Naukowcy szacują, że zakażenie bakterią Helicobacter pylori (H. pylori) odpowiada za znaczną liczbę przypadków tej choroby. H. pylori to bakteria, która zakaża błonę śluzową żołądka i może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego. Nieleczone zakażenie tym mikroorganizmem stanowi potencjalną przyczynę rozwoju raka żołądka i jest jednym z głównych czynników ryzyka na całym świecie.11

Oprócz zakażenia H. pylori, istnieją również inne czynniki, które mogą przyczynić się do rozwoju gruczolakoraka żołądka. Wśród nich wymienia się czynniki genetyczne oraz związane ze stylem życia, takie jak spożywanie alkoholu i palenie tytoniu. Te ostatnie mogą znacząco zwiększać ryzyko zachorowania, szczególnie w połączeniu z innymi czynnikami predysponującymi.1

Czynniki ryzyka

Każdy może rozwinąć gruczolakoraka żołądka, jednak pewne czynniki demograficzne i behawioralne mogą znacząco zwiększać ryzyko zachorowania. Wiek odgrywa istotną rolę – osoby w wieku 65 lat i starsze są bardziej narażone na rozwój tej choroby. Również płeć ma znaczenie, ponieważ mężczyźni częściej chorują na raka żołądka niż kobiety.1

Pochodzenie etniczne również wpływa na prawdopodobieństwo zachorowania. Osoby pochodzenia południowo- lub środkowoamerykańskiego oraz wschodnioeuropejskiego są bardziej narażone na rozwój gruczolakoraka żołądka. Te różnice mogą wynikać zarówno z czynników genetycznych, jak i środowiskowych, w tym diety i stopnia narażenia na infekcje.1

Poza czynnikami demograficznymi, styl życia ma ogromne znaczenie. Palenie tytoniu to jeden z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka – substancje rakotwórcze zawarte w dymie tytoniowym mogą uszkadzać komórki błony śluzowej żołądka. Podobnie dieta bogata w żywność wysoko przetworzoną lub bardzo słoną może zwiększać ryzyko. Naukowcy przypuszczają, że zmniejszenie spożycia takich produktów i większe wykorzystanie lodówek do przechowywania żywności mogły przyczynić się do spadku zachorowalności na raka żołądka w Stanach Zjednoczonych od lat 70. XX wieku.11

Dodatkowo, czynniki genetyczne mogą predysponować niektóre osoby do rozwoju gruczolakoraka żołądka. Jeśli w rodzinie występowały przypadki tej choroby, ryzyko zachorowania u pozostałych członków rodziny może być wyższe. Warto pamiętać, że obecność jednego lub nawet kilku czynników ryzyka nie oznacza, że dana osoba na pewno zachoruje, jednak zwiększa prawdopodobieństwo i uzasadnia większą czujność oraz regularne badania kontrolne.1

Objawy gruczolakoraka żołądka

Gruczolakorak żołądka nie wywołuje zazwyczaj charakterystycznych objawów we wczesnych stadiach rozwoju, co sprawia, że choroba często jest wykrywana dopiero w zaawansowanym stadium. Nawet najczęstsze wczesne oznaki raka żołądka, takie jak niewyjaśniona utrata masy ciała i ból brzucha, zwykle nie pojawiają się, dopóki choroba nie jest już bardziej zaawansowana.1

Objawy gruczolakoraka żołądka są różnorodne i mogą się znacznie różnić w zależności od typu nowotworu i jego lokalizacji. Niektóre z najczęstszych objawów to ból w okolicy dotkniętego narządu, obecność krwi w płynach ustrojowych (takich jak mocz, stolec czy ślina), zmiany w apetycie lub masie ciała oraz uczucie wzdęcia. Te objawy mogą być mylone z mniej poważnymi schorzeniami przewodu pokarmowego, co dodatkowo opóźnia diagnozę.1

W przypadku raka żołądka dodatkowe objawy mogą obejmować problemy z trawieniem, mdłości, wymioty, uczucie pełności po spożyciu niewielkiej ilości jedzenia oraz trudności z przełykaniem. Jeśli rak rozprzestrzeni się na inne narządy, takie jak wątroba czy płuca, mogą pojawić się dodatkowe objawy związane z zajęciem tych struktur. Pacjenci mogą również odczuwać ogólne osłabienie, zmęczenie i utratę sił, co jest często związane z postępującym procesem chorobowym.1

Ponieważ objawy gruczolakoraka żołądka są często niespecyficzne i pojawiają się późno, niezwykle ważne jest, aby osoby należące do grup ryzyka oraz te doświadczające uporczywych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego jak najszybciej zgłosiły się do lekarza. Wczesna diagnoza znacząco poprawia rokowania i zwiększa szanse na skuteczne leczenie.1

Zapobieganie gruczolakorakowi żołądka

Chociaż nie wszystkie przypadki gruczolakoraka żołądka można zapobiec, istnieją pewne działania, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania. Zmiana stylu życia odgrywa kluczową rolę w profilaktyce. Rzucenie palenia tytoniu to jedna z najważniejszych modyfikacji, które można wprowadzić – unikanie substancji rakotwórczych zawartych w dymie papierosowym znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju wielu nowotworów, w tym raka żołądka.1

Dieta również ma ogromne znaczenie. Ograniczenie spożycia żywności wysoko przetworzonej, słonej i konserwowanej oraz zwiększenie udziału świeżych owoców i warzyw w codziennym menu może pomóc w ochronie błony śluzowej żołądka. Naukowcy uważają, że wzrost dostępności lodówek, który umożliwił lepsze przechowywanie świeżej żywności, mógł przyczynić się do spadku zachorowań na raka żołądka w krajach rozwiniętych.1

Leczenie zakażenia bakterią Helicobacter pylori to kolejny kluczowy element prewencji. Ponieważ H. pylori jest jedną z głównych przyczyn raka żołądka, wczesne wykrycie i eradykacja tej bakterii mogą znacząco zmniejszyć ryzyko. Osoby z dodatnim wynikiem testu na H. pylori powinny skonsultować się z lekarzem w sprawie odpowiedniego leczenia antybiotykowego.1

W krajach, w których rak żołądka występuje częściej, wprowadzono programy masowych badań przesiewowych, które umożliwiają wykrywanie choroby na wczesnym etapie, gdy wskaźniki przeżycia są znacznie wyższe. Dla osób z grupy ryzyka, takich jak te z historią rodzinną lub przewlekłym zapaleniem żołądka, regularne badania kontrolne mogą być szczególnie ważne. Wczesna diagnoza drastycznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i przeżycie.1

Patofizjologia gruczolakoraka żołądka

Gruczolakorak żołądka rozwija się w komórkach gruczołowych produkujących śluz i soki trawienne, które znajdują się w wewnętrznej wyściółce żołądka, zwanej błoną śluzową. Proces powstawania nowotworu rozpoczyna się, gdy mutacje genetyczne prowadzą do niekontrolowanego wzrostu i podziału tych komórek. Z czasem te nieprawidłowe komórki mogą tworzyć masę zwaną guzem, który może rosnąć i penetrować głębsze warstwy ściany żołądka.1

Gruczolakorak żołądka dzieli się na dwie główne klasy w zależności od miejsca, w którym się rozwija. Rak wpustu żołądka rozpoczyna się w górnej części żołądka, tuż poniżej miejsca, gdzie łączy się on z przełykiem. Z kolei rak niewpustowy żołądka to nowotwór, który powstaje we wszystkich innych sekcjach żołądka. W Stanach Zjednoczonych większość przypadków raka żołądka dotyczy wpustu, podczas gdy w innych krajach, gdzie choroba występuje częściej, nowotwór zazwyczaj rozwija się w głównej części żołądka.1

Gruczolakorak żołądka można również klasyfikować jako jelitowy lub rozlany, w zależności od wyglądu komórek pod mikroskopem. Gruczolakoraki jelitowe są dobrze zróżnicowane, co oznacza, że komórki nowotworowe wyglądają podobnie do normalnych komórek. Z kolei gruczolakoraki rozlane są niezróżnicowane lub słabo zróżnicowane, co oznacza, że komórki nowotworowe wyglądają bardzo inaczej niż normalne komórki. Gruczolakoraki rozlane mają tendencję do szybszego wzrostu i rozprzestrzeniania się oraz są trudniejsze do leczenia.1

W miarę jak gruczolakorak żołądka rośnie, może rozszerzać się poza błonę śluzową, penetrując warstwy mięśniowe ściany żołądka i ostatecznie docierając do zewnętrznej powierzchni narządu. Nowotwór może również rozprzestrzeniać się na pobliskie narządy, takie jak wątroba, trzustka czy węzły chłonne. Kiedy komórki nowotworowe oderwą się od pierwotnego guza i przemieszczą się do odległych części ciała przez krwiobieg lub układ limfatyczny, mówi się o przerzutowym gruczolakoraku.1

Jednym z rzadszych typów gruczolakoraka żołądka jest linitis plastica, który rozprzestrzenia się na mięśnie ściany żołądka, powodując jej pogrubienie i utratę elastyczności. Tego rodzaju rak jest bardzo szybko rosnący i często jest diagnozowany w zaawansowanym stadium, co sprawia, że operacja zazwyczaj nie jest możliwa. Żołądek dotknięty linitis plastica bywa określany jako „żołądek skórzany" ze względu na swoją sztywną, nieelastyczną strukturę.1