Nowotwór nerki Podstawowe informacje

Epidemiologia nowotworów nerki

Nowotwór nerki należy do dziesięciu najczęściej występujących nowotworów w Stanach Zjednoczonych. Rocznie diagnozuje się około 82 000 nowych przypadków tej choroby, a około 15 000 osób umiera z jej powodu1. Na całym świecie szacuje się, że każdego roku wykrywanych jest około 400 000 przypadków raka nerki, co prowadzi do około 175 000 zgonów1.

Choroba najczęściej dotyka ludzi w wieku między 65 a 74 laty22. Mężczyźni chorują niemal dwukrotnie częściej niż kobiety22. Istnieją także różnice rasowe – rak nerki częściej występuje wśród ludności rdzennie amerykańskiej oraz osób rasy czarnej22.

Warto wspomnieć, że nowotwór nerki jest znacznie rzadszy u dzieci. W Stanach Zjednoczonych rocznie diagnozuje się od 500 do 600 przypadków guza Wilmsa – najczęstszej formy raka nerki u dzieci22.

Jeśli nowotwór nerki zostanie wykryty na wczesnym etapie, gdy choroba nie rozprzestrzeniła się poza nerkę, pięcioletnie przeżycie sięga 93 procent. Niestety, gdy rak rozprzestrzeni się na inne części ciała, wskaźnik pięcioletniego przeżycia spada do zaledwie 12 procent1. To pokazuje, jak ogromne znaczenie ma wczesne wykrycie choroby.

Przyczyny nowotworów nerki

Rak nerki powstaje, gdy coś powoduje zmianę w komórkach nerki i zaczynają się one dzielić w sposób niekontrolowany22. Z czasem te zmienione komórki tworzą masę nazywaną guzem. Złośliwy guz (nowotworowy) może rozprzestrzeniać się na inne tkanki i narządy – proces ten nazywamy przerzutami22.

Istnieje kilka typów raka nerki. Najczęstszą formą u dorosłych jest rak jasnokomórkowy nerki (ang. renal cell carcinoma, RCC), który odpowiada za 85 procent wszystkich przypadków22. Ten typ nowotworu zaczyna się w komórkach wyściełających małe kanaliki w nerce, które są odpowiedzialne za filtrowanie krwi i zwracanie składników odżywczych do krwiobiegu22.

Istnieją różne podtypy raka jasnokomórkowego nerki. Między 70 a 80 procent przypadków to właśnie podtyp jasnokomórkowy, od 5 do 10 procent to rak brodawkowaty, a od 3 do 5 procent to rak chromofobowy3. Rzadziej występuje również rak przejściowokomórkowy górnych dróg moczowych, który stanowi od 6 do 7 procent nowotworów nerki i rozwija się w misce nerkowej lub moczowodzie22.

Większość przypadków raka nerki – około 96 procent – to przypadki sporadyczne, które pojawiają się bez wyraźnego dziedziczenia. Tylko około 4 procent przypadków ma charakter rodzinny i wynika z dziedzicznych mutacji genetycznych4.

Czynniki ryzyka rozwoju raka nerki

Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju nowotworu nerki. Jednym z najsilniejszych jest palenie tytoniu567. Palenie nie tylko zwiększa szansę na rozwój choroby, ale także podnosi ryzyko jej nawrotu po leczeniu8. Dlatego osoby, które palą, powinny poważnie rozważyć rzucenie tego nałogu.

Nadwaga i otyłość to kolejne istotne czynniki ryzyka517. Osoby z nadmierną masą ciała mają większe prawdopodobieństwo zachorowania na raka nerki. Związane jest to z ogólnymi zmianami metabolicznymi i hormonalnymi, jakie powoduje otyłość w organizmie.

Nadciśnienie tętnicze także zwiększa ryzyko rozwoju tego nowotworu17. Nie jest do końca jasne, czy to sama choroba, czy może leki stosowane w jej leczeniu mają wpływ na rozwój raka nerki, ale związek ten jest udokumentowany.

Przewlekła niewydolność nerek również zwiększa ryzyko zachorowania na raka nerki1. Ponadto narażenie na promieniowanie jonizujące może być czynnikiem sprzyjającym rozwojowi choroby1.

Istnieją także rzadkie dziedziczne zespoły, które znacznie podwyższają ryzyko raka nerki. Do takich stanów należy na przykład zespół von Hippla-Lindaua czy dziedziczna leiomiomatoza z rakiem nerki7. Osoby z rodzinną historią raka nerki powinny skonsultować się z lekarzem w sprawie ewentualnych badań genetycznych.

Mężczyźni są bardziej narażeni na raka nerki niż kobiety22. Wiek także odgrywa rolę – ryzyko wzrasta po 60. roku życia27.

Objawy raka nerki

We wczesnych stadiach rak nerki zazwyczaj nie powoduje żadnych objawów1. To sprawia, że choroba często jest wykrywana przypadkowo, na przykład podczas badania tomografii komputerowej lub ultrasonografii brzucha wykonywanego z innych powodów7.

Gdy guz rośnie, mogą pojawić się różne dolegliwości. Jednym z najczęstszych objawów jest obecność krwi w moczu (zjawisko to nazywa się krwiomoczem)2512. Mocz może wyglądać na różowy, czerwony lub brązowy. Krwiomocz to ostrzegawczy sygnał, który zawsze wymaga dalszej diagnostyki.

Ból lub uczucie dyskomfortu w okolicy dolnej części pleców lub w boku ciała, które nie ustępuje, to kolejny ważny objaw512. Można także wyczuć guz lub obrzęk w okolicy nerki lub brzucha512.

Do ogólnych objawów należą: uczucie ciągłego zmęczenia, utrata apetytu oraz niewyjaśniona utrata masy ciała51. Niektórzy pacjenci doświadczają także gorączki, która powraca bez wyraźnego powodu51. Może wystąpić wysokie ciśnienie tętnicze, jeśli guz wpływa na funkcjonowanie nerki22.

W zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się obrzęki nóg i kostek oraz ogólne złe samopoczucie51. Warto pamiętać, że wszystkie te objawy mogą być również spowodowane innymi, mniej poważnymi schorzeniami. Jednak jeśli zauważysz u siebie którykolwiek z nich, szczególnie krew w moczu, natychmiast skonsultuj się z lekarzem.

Zapobieganie rakowi nerki

Nie istnieje sposób, który całkowicie wyeliminowałby ryzyko zachorowania na raka nerki, ale można podjąć kroki, które zmniejszą to prawdopodobieństwo. Najważniejsze jest unikanie lub eliminacja znanych czynników ryzyka.

Rzucenie palenia to jeden z najskuteczniejszych sposobów obniżenia ryzyka58. Palenie to najsilniejszy czynnik ryzyka rozwoju raka nerki, więc zaprzestanie palenia lub nigdy nierozpoczynanie tego nałogu jest kluczowe. Jeśli palisz, porozmawiaj z lekarzem o programach wsparcia, które pomogą ci rzucić palenie.

Utrzymywanie zdrowej masy ciała to kolejny istotny krok5. Otyłość i nadwaga zwiększają ryzyko wielu nowotworów, w tym raka nerki. Regularna aktywność fizyczna i zbilansowana dieta bogata w owoce i warzywa mogą pomóc w kontrolowaniu wagi i ogólnym zdrowiu9.

Kontrolowanie ciśnienia tętniczego jest równie ważne7. Osoby z nadciśnieniem powinny regularnie monitorować swoje wartości i stosować się do zaleceń lekarza dotyczących leczenia.

Jeśli pracujesz w środowisku, gdzie jesteś narażony na trichloroetylene lub inne szkodliwe substancje chemiczne, zawsze używaj odpowiednich środków ochronnych i przestrzegaj zasad bezpieczeństwa5. Minimalizowanie narażenia na substancje rakotwórcze jest kluczowe dla zdrowia.

Dla osób z dziedziczną predyspozycją lub rodzinną historią raka nerki ważne może być poradnictwo genetyczne. Lekarz może zalecić regularne badania obrazowe nerek, aby wykryć ewentualne zmiany na wczesnym etapie7.

Patofizjologia raka nerki

Aby zrozumieć, jak rozwija się rak nerki, warto najpierw wiedzieć, jak działają nasze nerki. Mamy dwie nerki – każda znajduje się po jednej stronie ciała, za wątrobą i żołądkiem5. Nerki pełnią wiele kluczowych funkcji: filtrują krew, usuwają odpady i tworzą mocz. Odgrywają także rolę w kontrolowaniu ciśnienia tętniczego i stymulowaniu szpiku kostnego do produkcji czerwonych krwinek510.

Każda nerka zawiera od jednego do dwóch milionów nefronów – mikroskopijnych jednostek filtrujących56. Nefrony składają się z maleńkich kanalików, które filtrują krew i zwracają potrzebne substancje odżywcze z powrotem do krwiobiegu, a odpady kierują do moczu66.

Rak jasnokomórkowy nerki, najczęstsza forma raka nerki u dorosłych, zaczyna się właśnie w komórkach wyściełających te małe kanaliki2462. Komórki te zaczynają się dzielić niekontrolowanie, tworząc guz. Zazwyczaj guz rozwija się w jednej nerce, ale w rzadkich przypadkach może dotyczyć obu nerek22.

Istnieją różne podtypy raka nerki, które różnią się nie tylko wyglądem pod mikroskopem, ale także zachowaniem klinicznym. Rak jasnokomórkowy ma najgorsze rokowanie, ponieważ często jest wykrywany w bardziej zaawansowanym stadium7. W około 5 procentach przypadków raka jasnokomórkowego nerki komórki nowotworowe mają cechy mięsakowe – ten podtyp zwany rakiem mięsakowatym rośnie szybciej i częściej jest wykrywany w zaawansowanym stadium3.

Rak przejściowokomórkowy górnych dróg moczowych zaczyna się w komórkach przejściowych, które wyściełają miskę nerkową (obszar nerki, gdzie gromadzi się mocz) oraz moczowód (rurka łącząca nerkę z pęcherzem moczowym)232. Te komórki mają zdolność zmiany kształtu i rozciągania się.

Gdy guz nowotworowy rośnie, może zacząć naciskać na okoliczne struktury lub wrastać w nie. W zaawansowanych stadiach komórki nowotworowe mogą oderwać się od pierwotnego guza i rozprzestrzenić się przez układ limfatyczny lub krwiobieg do innych części ciała, takich jak płuca, kości, wątroba czy mózg. Ten proces nazywamy przerzutami, a rak w tym stadium nazywany jest rakiem przerzutowym lub zaawansowanym1.